ଏହି ସମୟରେ ରାମ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଦୂଷଣଙ୍କୁ ସହ ରାକ୍ଷସ ସେନାକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତୀରବର୍ଷାରେ ଢାକି ଦେଲେ। ତାହାପରେ ଦୁଷ୍ଟ ଶତ୍ରୁନାଶକ ଦୂଷଣ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ରାଘବଙ୍କୁ ବଜ୍ରତୁଳ୍ୟ ତୀରରେ ଅଟକାଇଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଇ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କ୍ଷୁରପ୍ରସ୍ଥ ତୀର ନିକ୍ଷେପ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୂଷଣଙ୍କ ବିଶାଳ ଧନୁକୁ ଛେଦନ କଲେ। ଏହାପରେ ଚାରିଟି ତୀର ଦ୍ୱାରା ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ମାରିଦେଲେ। ତାଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଘୋଡ଼ାମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ଏବଂ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ତୀରରେ ରଥଚାଳକଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ। ତିନିଟି ତୀର ଦ୍ୱାରା ଦୂଷଣଙ୍କ ଛାତିକୁ ବିଦ୍ରୂତ କଲେ। ଧନୁ, ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥଚାଳକ ହୀନ ହୋଇ, ଦୂଷଣ ସୁନ୍ଦର ସୁନା ତାରେ ବାନ୍ଧା, ପାହାଡ଼ ଶୃଙ୍ଗ ସମାନ ଭୟଙ୍କର ଆୟରନ ଗଦା ଧରିଲେ, ଯାହା ଦେବସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଥିଲା। ଏହି ଗଦା ତୀକ୍ଷ୍ଣ କିଲ୍ଲିରେ ଭରିଥିଲା, ରକ୍ତ ଓ ଚର୍ବି ଲପଟାଉଥିଲା, ତାହାର ସ୍ପର୍ଶ ବଜ୍ର ଓ ବିଜୁଳି ସମାନ ଭୟଙ୍କର, ଶତ୍ରୁଦୁର୍ଗ ଭଂଗ କରିପାରିବା ଶକ୍ତି ଥିଲା। ସାପ ସଦୃଶ ଏହି ବିଶାଳ ଗଦା ନେଇ, ଦୂଷଣ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ। ଏହି ମହାସଂଗ୍ରାମରେ ଦୂଷଣ ଆଗେଇ ଆସିବା ସମୟରେ, ରାଘବ ଦୁଇଟି ତୀରରେ ତାଙ୍କ ଅଳଙ୍କାରିତ ଦୁଇ ହାତ କାଟିଦେଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ହାତ ଓ ଗଦା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ, ଦୂଷଣ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ମହାଶରୀରରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଏହା ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରିକି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧ୍ୱଜା ତଳକୁ ପଡ଼ିଯାଇଛି। ଦୁଇ ହାତ ଭଂଗିଯିବା ଦ୍ୱାରା ସେ ଏମିତି ଭୂମିରେ ଲୁହା ହାତୀ ଭଳି ପଡ଼ିଲେ, ଯାହା ଦନ୍ତ ଭଂଗିଯାଇଛି। ଦୂଷଣଙ୍କୁ ଏପରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ଦେଖି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ 'ଶାବାଶ! ଶାବାଶ!' ବୋଲି କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ତିନି ଜଣ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ସେନାନାୟକ, ମୃତ୍ୟୁର ଦୂତ ଭଳି ଏକଠି ହୋଇ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ। ସେମାନେ ଥିଲେ—ମହାକପାଳ, ସ୍ଥୂଳକ୍ଷ, ଏବଂ ପ୍ରମାଥୀ। ମହାକପାଳ ଭୟଙ୍କର ବର୍ଚ୍ଛି ଉଠାଇଲେ, ସ୍ଥୂଳକ୍ଷ ପଟ୍ଟିଶ ଧରିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରମାଥୀ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଏକ ବୃହତ୍ କୁଟାର ନେଇ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ରାଘବ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କଲେ, ଯେପରି ଅପ୍ରିୟ ଅତିଥିକୁ ଅଭିବାଦନ କରାଯାଏ। ରାମ ଏହି ସମୟରେ ମହାକପାଳଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ, ପ୍ରମାଥୀକୁ ଅନେକ ତୀରର ବର୍ଷାରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ବିଚୁର୍ଣ୍ଣ କଲେ, ଏବଂ ସ୍ଥୂଳକ୍ଷଙ୍କ ବଡ଼ ଦୁଇ ଆଖି ତୀରରେ ପୂରିଦେଲେ। ଘାୟଳ ସ୍ଥୂଳକ୍ଷ ବୃକ୍ଷର ଶାଖା କାଟାଯିବା ବେଳେ ଯେପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଏ, ସେପରି ତଳକୁ ଲୁହିପଡ଼ିଲେ। ଏହିପରି ଗୋଟିଏ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, କ୍ରୁଧ୍ଧ ରାମ ଦୂଷଣଙ୍କ ପଞ୍ଚ ହଜାର ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। ଏହି ପଞ୍ଚ ହଜାର ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ବଧ କରି ସେମାନେ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ। ଦୂଷଣ ଓ ତାଙ୍କ ସେନାମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ଖରା ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ସେନାନୀମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ—‘ଦୂଷଣ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି। ବଡ଼ ସେନା ନେଇ, ଏହି ମାନବ ରାମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଉ।’ ଏହି ଆଦେଶ ପାଇଁ, ଅଜୟ କରବୀରାକ୍ଷ, କଠୋର ପରୁଷ, କାଳକାର୍ମୁକ, ହେମମାଳୀ, ମହାମାଳୀ, ସର୍ପାସ୍ୟ, ରୁଧିରାଶନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାଦଶ ଶୂରବୀର ସେନାପତି ତାଙ୍କ ସେନା ସହ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର ନିକ୍ଷେପ କରି ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ହୀରା ଖଚିତ ତୀରରେ ସେନାକୁ ଦଳିଦେଲେ। ସୁନା ପାଖି ଲଗା ତୀର ଧୁଆଁ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଜ୍ୱଳି, ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ବଜ୍ରପାତ ଭଳି ବର୍ଷିଲା, ବଡ଼ ବଡ଼ ବୃକ୍ଷ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଲା। ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ରାମ ଶତ ରାକ୍ଷସକୁ ଶତ ତୀରରେ, ହଜାରକୁ ହଜାର ତୀରରେ ବଧ କଲେ। ସେମାନଙ୍କର କବଚ, ଅଳଙ୍କାର ଭାଙ୍ଗିଯାଇ, ଧନୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ରକ୍ତରେ ଲପଟାଉଥିବା ନିଶାଚରମାନେ ଭୂମିରେ ଲୁହିପଡ଼ିଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ ରାକ୍ଷସମାନେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷା ଦର୍ବା ଭଳି ଭୂମିକୁ ଢାକି ଦେଲେ, ଚୁଲି ଖୋଲା, ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିଲେ। ସେଇ ଅରଣ୍ୟ ଏତେ ଭୟାନକ ହୋଇଗଲା, ଯେପରି ନରକ, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତରେ ମେଳିଯାଇଛି। ଏହିପରି ଭାବେ ଚଉଦ ହଜାର ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମର ରାକ୍ଷସମାନେ ସେଇ ପଦାତି ମାନବ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେନାରୁ କେବଳ ତିନିଜଣ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ—ଏକ ହେଲେ ରଥୀ ଶୂର ଖରା, ଦ୍ୱିତୀୟ ରାକ୍ଷସ ତ୍ରିଶିରା, ଏବଂ ଶତ୍ରୁନାଶକ ରାମ। ଶେଷ ଯେଉଁମାନେ ଅପରିମିତ ପ୍ରାକ୍ରମୀ, ଭୟାନକ, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ଏପରି ଭାବେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନା ଧ୍ୱଂସ ଦେଖି, ଶୂରବୀର ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଖରା ବିଦ୍ୟୁଦ୍ଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଶକ୍ତିରେ ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି ରାମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଚାଲିଲେ। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ସତାଇଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଖରା ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଆଗେଇଯିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ସେନାନାୟକ ତ୍ରିଶିରା ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଆସି କହିଲେ, ‘ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅ, ମୁଁ ପ୍ରାକ୍ରମୀ; ଏହି ଅତି ଜୋର ଚେଷ୍ଟା ଛାଡ଼, ଏବଂ ଦେଖ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କୁ କେମିତି ବଧ କରିବି। ମୁଁ ସତ୍ୟ ପ୍ରତିଞ୍ୟା କରୁଛି, ଅସ୍ତ୍ର ଧରୁଛି; ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ, ସେଇ ରାମକୁ ମୁଁ ବଧ କରିବି। ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ହେବି, କିମ୍ବା ସେ ମୋ ପାଇଁ; ତୁମେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ଇଚ୍ଛାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର, ଦେଖ। ଯଦି ରାମ ବଧ ହେବେ, ତେବେ ତୁମେ ଆନନ୍ଦରେ ଜନସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଯିବ; ନହେଲେ ଯଦି ମୁଁ ବଧ ହୁଏ, ତେବେ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯିବା।' ଏହିପରି ତ୍ରିଶିରାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଆଶାରୁ ଖରା ତାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଇ କହିଲେ, ‘ଯାଅ, ଯୁଦ୍ଧ କର।’ ତ୍ରିଶିରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଚଢ଼ି ତିନି ଶିଖର ଥିବା ପାହାଡ଼ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଉତ୍ସାହରେ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ।