ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, କୃଶାଶ୍ୱ ରାଜ୍ୟରେ ରାଜ କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ତାଙ୍କର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁଅମାନେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ କୌଶିକଙ୍କୁ ଦାନ କରିଥିଲେ। ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର କନ୍ୟାମାନେ ଯାହାଁରୁ କୃଶାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର, ବିଶାଳ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ବିଜୟ ସୂଚକ ଥିଲେ। ଡକ୍ଷପୁତ୍ରୀ ଜୟା ଓ ସୁପ୍ରଭା ଏହି ଦୁଇଜଣେ ଶତଧିକ ତେଜସ୍ୱୀ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ଜୟା ତାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦରେ ପଞ୍ଚାଶି ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅଙ୍କୁ ଅସୁର ସେନାଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ସୁପ୍ରଭା ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଜୟ ଓ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ୟ 'ନାଶକ' ନାମକ ପଞ୍ଚାଶି ପୁଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନ କୌଶିକପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ ଅଛି; ସେ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ନୂତନ ଅସ୍ତ୍ର ତିଆରି କରିପାରନ୍ତି। ଏହି ମହାମୁନି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ମହାତ୍ମା, ରାମ, ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଭବିଷ୍ୟତ କୌଣସି ଜିନିଷ ତାଙ୍କୁ ଅଜଣା ନୁହେଁ। ଏପରି ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ତେଜସ୍ୱୀ ଓ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ନେଇ ରାମଙ୍କ ଯାତ୍ରା ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଋଷିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରଘୁବଂଶୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଶରଥ ମନରେ ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ ଓ ଅନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ସେ ବଡ଼ ସ୍ନେହରେ ରାଘବଙ୍କୁ କୌଶିକପୁତ୍ରଙ୍କ ସହ ଯିବାକୁ ମନସ୍କାମନା କଲେ। ଏହିଭଳି ମହାତ୍ମା ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ବିଶିଷ୍ଟ ବିଂଶତି-ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗ ଶୁଣ। ଵସିଷ୍ଠଙ୍କ କଥା ଶେଷ ହେବା ପରେ, ରାଜା ଦଶରଥ ଅନନ୍ଦରେ ମୁହଁ ମଣ୍ଡାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ମାତୃ ଆଶୀର୍ବାଦ, ପିତୃଦେବ ଦଶରଥ ଓ ପୌରୋହିତ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟରୁ ଶୁଭ ସଂସ୍କାର ଓ ମନ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରି ଦୁଇଭାଇ ପ୍ରସ୍ଥୁତ ହେଲେ। ଦଶରଥ ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ମୁଣ୍ଡ ଘୁଂଘି ଘ୍ରାଣ କରି, କୌଶିକପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଭାରସା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାମ ତାଙ୍କ ଅଭିମନ୍ୟୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ଯିବାରୁ, ସ୍ନିଗ୍ଧ ଓ ଧୂଳିହୀନ ପବନ ବହିଲା। ଦେବମାଳାର ବୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଦିବ୍ୟ ଢୋଲ ଓ ଶଂଖ ଧ୍ୱନି ହେଲା; ଏହିପରି ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ରାମଙ୍କ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆଗରେ ଚାଲିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପଛରେ ରାମ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଅଭିମନ୍ୟୁ ଚୂଡ଼ା ଶୋଭିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଚାଲିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପଛରେ ସଉମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ) ଚାଲିଥିଲେ। ଦୁଇଜଣେ ଧନୁଷ ଓ ତୁଣୀର ପିନ୍ଧି ଦଶଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିଲେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପଛରେ ତିନିମୁଣ୍ଡିଆ ସର୍ପ ଭଳି ଚଲିଥିଲେ। ଦୁଇଜଣେ ଯୁବା, ବଳଶାଳୀ, ତେଜସ୍ୱୀ, ଦୋଷରହିତ, ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରମାନେ ତାଙ୍କ ପିତାମହଙ୍କ ପଛରେ ଯିବାଭଳି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ଦଶରଥନନ୍ଦନ ଦୁଇଭାଇ, ଧନୁଷ ଓ କଟିରେ ତଳୱାର ପିନ୍ଧି, ଅଭୂଷିତ ଅବସ୍ଥାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ଦୁଇଭାଇ, ଯୁବା ଓ ଶୋଭାମୟ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଥିଲେ। ସ୍ଥାଣୁ ଦେବତା କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିପୁତ୍ରମାନେ ଯେପରି ଯାଉଛନ୍ତି, ସେଭଳି ଦୁଇଭାଇ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ଯାଇଥିଲେ। ଅର୍ଧୟୋଜନା ଦୂର ଯାଇ ସରୟୂ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୃଦୁ ସବ୍ଦରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ବେଳା ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କର, ବାଲକ।" "ମୋ ପାଖରୁ ବଳ ଓ ଅତିବଳ ନାମକ ମନ୍ତ୍ରମାଳା ଗ୍ରହଣ କର। ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ କେବେ ଦୁର୍ବଳତା, ଜ୍ୱର କିମ୍ବା ଦେହର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅନୁଭବିବ ନାହିଁ।" "ନିଦ୍ରା କିମ୍ବା ଅବଧାନ ନଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ଭୂତ-ପିଶାଚ ତୁମକୁ ବ୍ୟାପିବେ ନାହିଁ; ପୃଥିବୀରେ କେହି ତୁମ ଶସ୍ତ୍ରବଳ ସମାନ ନୁହଁ।" "ତିନି ଲୋକରେ, ବଳ ଓ ଅତିବଳ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ରାଘବ, ତୁମ ସମାନ କେହି ନାହିଁ।" "ଓ ନିର୍ମଳ ଚରିତ୍ର ଧାରୀ, ଶ୍ରୀ, ଦାନ, ଜ୍ଞାନ, ବୁଦ୍ଧି, ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେବାରେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସମାନ ଏହି ଜଗତରେ କେହି ନାହିଁ।" "ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ଜ୍ଞାନ ଅଧିଗ୍ରହଣ କରିଲେ, କେହି ତୁମ ସମାନ ହେବେ ନାହିଁ; ବଳ ଓ ଅତିବଳ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ମାତୃକା।" "ଓ ରାମ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ର ଶିଖିଲେ ଭୋକ ଓ ତ୍ରୁଷ୍ଣା ତୁମକୁ ବ୍ୟାପିବେ ନାହିଁ।" "ଏହି ଦୁଇ ଶାସ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କର, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ; ଏହି ଦୁଇ ଶିକ୍ଷା ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ ଭୂମିରେ କୀର୍ତ୍ତି ହେବ; ଏହି ଦୁଇ ଦେବୀ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ କନ୍ୟା।" "କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ, ତୁମେ ଏହା ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ; ସମସ୍ତ ଗୁଣ ତୁମେ ଧାରଣ କର; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" "ଏହି ମନ୍ତ୍ରମାନେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ, ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେବ।" ଏପରି କହି, ଶୁଭ ମୁହଁରେ ତେଜସ୍ୱୀ ରାମ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ହଜାର କିରଣ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶରତ୍କାଳର ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କୌଶିକପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଭାରସା କରି, ତିନିଜଣେ ସରୟୂ ତଟରେ ଏହି ରାତି ଅତି ଆନନ୍ଦରେ କାଟିଲେ। ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ଅନୁଚିତ ଘାସର ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇଥିଲେ, କୌଶିକପୁତ୍ରଙ୍କ ସ୍ନିଗ୍ଧ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରେମପୂର୍ଣ୍ଣ ଚର୍ଚ୍ଚା ହେଉଥିଲା, ଏହି ରାତି ମାନେ ଏକ ଆନନ୍ଦ ମୟ ରାତି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏଠାରେ, ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାତି ବିତିଯିବା ପରେ, ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ପତ୍ରଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇଥିବା କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶିତ କରି କହିଲେ, "ହେ କୌଶଲ୍ୟାନନ୍ଦନ ରାମ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସନ୍ତାନ ଧାରଣ କରିଥିବା, ପ୍ରଭାତ ଆସୁଛି; ଉଠ, ପୁରୁଷଶାର୍ଥୀ, ଦୈନିକ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍।" ଋଷିଙ୍କ ଉଦାର କଥା ଶୁଣି, ଦୁଇ ଶୂରବୀର ପ୍ରିନ୍ସ ସ୍ନାନ କରି, ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ପରମ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ପ୍ରାତଃକାଳୀନ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି, ଆନନ୍ଦରେ ଦୁଇଏ ମହାବୀର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାୟ ନମସ୍କାର କରି, ପ୍ରସ୍ଥାନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଏହି ଶୂରବୀରମାନେ ଯିବା ସମୟରେ, ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ତ୍ରିଧାରା ନଦୀ ସରୟୂର ପବିତ୍ର ସଙ୍ଗମ ଦେଖିଲେ।