ବହୁତ ବଡ଼ ବଡ଼ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିପୁଣ, ସେମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ଆପଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋଚନା କରିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ—"ଗାଁଠି ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କର କ୍ଷେମ ହୋଉ। ରାଘବ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ରାତିରେ ଘୁରେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରନ୍ତୁ।" ଏଭଳି କହି ଏବଂ ଏକାପରେ ଏକା ଦେଖି ଏହି ମୁନିମାନେ ଆଉ କହିଲେ, "ଯେପରି ଚକ୍ରଧାରୀ ଭଗବାନ୍ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସଂହାର କରିଥାନ୍ତି, ସେପରି ହୋଇଁ।" ତେବେ ସେମାନେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—"ଚଉଦ ହଜାର ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ରାକ୍ଷସ, ଏବଂ ଏକା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ—ଏହି ଯୁଦ୍ଧ କିପରି ହେବ?" ଏହି ସମୟରେ, ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚରେ ସ୍ଥିତ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୟଭୀତ ହୋଇଁ। ଅକ୍ଷୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିପୁଣ ରାମଙ୍କ ରୂପ ଅପୂର୍ବ ହୋଇଗଲା; ଏହା ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ରୁଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧିତ ଦେଖାଯିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଚାରଣମାନେ ଏହିପରି କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଏକ ବଡ଼ ଦଳ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନା କରି, ଭୟାନକ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଏବଂ ପତାକା ଧାରଣ କରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଏକଠି ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ ରବ କରି, ଏକାପରେ ଏକା ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟକୁ ବାରମ୍ବାର ଟାଣିଲେ, ବଡ଼ ଆବାଜ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଗର୍ଜନା ଓ ଢୋଳର ଧ୍ୱନି ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଉପଚ୍ଛାଦିତ କଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନିରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତ ପଶୁମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ। ସେମାନେ ଶାନ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇଲେ, ପଛକୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ; ଏହି ଭୟାନକ ଦଳ ବେଗରେ ଝରଣା ପରି ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା। ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିବା, ସମୁଦ୍ର ପରି ଗଭୀର ଏହି ଦଳ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା; ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାମ ଚାରିପାଖରେ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇଲେ। ସେ ଖରଙ୍କ ସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଦୃଢ଼ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଟାଣିଲେ ଏବଂ ତୀର ତୁଣୀରରୁ ନେଲେ। ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କ୍ରୋଧ ଆହ୍ୱାନ କରି, ରାମ ଏଭଳି ଦେଖାଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଯେପରି ସଂହାର କାଳରେ ଅଗ୍ନି ଦହୁଥିବା ଦେଖାଯାଏ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅରଣ୍ୟଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଁ; କ୍ରୋଧିତ ରାମଙ୍କ ରୂପ ଏହି ସମୟରେ ପିନାକଧାରୀ ଶିବଙ୍କ ପରି ଲାଗୁଥିଲା, ଯେଉଁଠି ସେ ଡକ୍ଷ ଯଜ୍ଞ ସଂହାର ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ। ଅଗ୍ନିପରି ଦ୍ୱିପ୍ତିମାନ୍ ଧନୁଷ୍ୟ, ଅଳଙ୍କାର, ରଥ ଏବଂ କବଚ ଧାରଣ କରିଥିବା ମାଂସଭୋଜୀ ରାକ୍ଷସ ସେନା ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ ଘନ ମେଘପୁଞ୍ଜ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏଠିଏ ବିଭୂଷିତ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ପଚିଶତମ ସର୍ଗ ଶ୍ରବଣ କରାଯିବ। ଏବେ, ଖର ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଧ୍ୟାମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସି, ରାମଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ ଏବଂ ଧନୁଷ୍ୟଧାରୀ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ନାଶକ। ତାଙ୍କୁ ଧନୁଷ୍ୟ ତଣା ଓ ଉଠାଯାଇଥିବା ଦେଖି, ଖର ଗର୍ଜନା କରି ତାଙ୍କର ସାରଥିକୁ ରାମଙ୍କ ଦିଗରେ ନେଇଯିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ଖରଙ୍କ ଆଦେଶାନୁସାରେ ସାରଥି ଘୋଡ଼ାକୁ ତେଜ କରି ଏକା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧାରୀ ରାମଙ୍କୁ ଦିଗରେ ନେଲେ। ଏହି ଆଗ୍ରସରତା ଦେଖି ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ଭୟାନକ ଧ୍ୱନି କଲେ। ଖର ତାଙ୍କର ରଥରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ତାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଦୟ ହେଉଥିବା ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହ ପରି ଲାଗୁଥିଲେ। ଏବେ ଖର ହଜାର ହଜାର ତୀର ରାମଙ୍କ ଉପରେ ମାରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟାନକ ଗର୍ଜନା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସମସ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଅଜୟ ଧନୁର୍ଧାରୀ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ବର୍ଷା କଲେ। ତେବେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଓଠା, ଇଷ୍ଟିକା, ତଳୱାର, ଖଡ଼ଗ, ଦାଉ, ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ରାମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଦେହେ ମହାନ୍ ରାକ୍ଷସମାନେ ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ମେଘପୁଞ୍ଜ ପରି ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ସେମାନେ ରାମଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ପର୍ବତ ଶିଖର ସଦୃଶ ହାଥୀ ନେଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ; ଏହି ରାକ୍ଷସ ଦଳ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ତୀର ବର୍ଷା କଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଭୟାନକ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଘେରି ନେଲେ, ଯେପରି ଏକ ପର୍ବତ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଘନ ମେଘରେ ଢାକିଯାଏ। ଯେପରି ମହାଦେବ ଉତ୍ସବ ଦିନରେ ନିଜ ଗଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ରହନ୍ତି, ସେପରି ରାଘବ ଏହି ଯାତୁଧାନମାନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ସ୍ୱୀକାର କଲେ। ରାମ ତାଙ୍କର ତୀରଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ପଛେ ହଟାଇଲେ, ଯେପରି ସମୁଦ୍ର ନଦୀର ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରେ; ଭୟାନକ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଦେହ ଆଘାତ ପାଇଲେ ବି, ସେ କେବେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ ନାହିଁ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହ ତୀର ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ରୁମିତ ଓ ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ରାମ ଏକ ବଡ଼ ପର୍ବତ ଉପରେ ଅନେକ ବିଜୁଳି ପଡ଼ିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ରୂପ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ସମୟରେ ମେଘରେ ଢାକିଯିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା; ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ମୁନିମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଏକାକୀ ଅନେକ ହଜାର ରାକ୍ଷସ ଘେରି ଦେଖି, ରାମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଚକ୍ରାକାର ଭାବେ ତଣିଲେ। ସେ ଶତ ଶତ, ସହସ୍ର ସହସ୍ର ତୀର ଯୁଦ୍ଧରେ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଅପରାଜୟ ଓ ଭୟାନକ, ଯମପାଶ ପରି ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ। ସହଜରେ ଧନୁଷ୍ୟ ରୁ ଶର ଛାଡ଼ି, ସେମାନେ ଶତ୍ରୁ ସେନା ଉପରେ ବର୍ଷିଲେ; ଏହି ତୀରମାନେ ଯମଙ୍କ ପାଶ ପରି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଜୀବନ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଦେହ ଭେଦି ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ ତୀର ଆକାଶକୁ ଉଠି, ଦହୁଥିବା ଅଗ୍ନିର ଦ୍ୱିପ୍ତି ପରି ଚମକୁଥିଲେ; ରାମଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ଚକ୍ରରୁ ଅନେକ ତୀର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିଲେ। ସେମାନେ ଅତି ଭୟାନକ ହୋଇ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଜୀବନ ନେଉଥିଲେ; ଏହି ତୀରମାନେ ଧନୁଷ୍ୟ, ପତାକା, ଢାଳ, କବଚ ସବୁ କାଟି ଦେଉଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମ ଶତ ଶତ, ସହସ୍ର ସହସ୍ର ରତ୍ନମଣି ଭୂଷିତ ବାହୁ, ହାତୀ ପରି ଥାଇ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ରଥୀ, ହାଥୀ ଓ ତାଙ୍କ ଅଧିରୋହୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ାଇଦେଲେ।