ଏହି ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାପୁରୁଷମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକଠା ହୋଇ ଏହି ମହାସଂଗ୍ରାମ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ପୂଣ୍ୟଶୀଳ, ସମେତିରେ ବସି ଆପସରେ କଥା ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତର କଳ୍ୟାଣ ହେଉ। ରାଘବ ଯୁଦ୍ଧରେ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ରାତିରେ ଚଳାଉଥିବା, ସେମାନେ ଉପରେ ବିଜୟୀ ହେଉନ୍ତୁ।” ସେମାନେ ଆଉ କହିଲେ, “ଯେପରି ଚକ୍ରଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ଅସୁରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିନାଶ କରିଥିଲେ, ଏମିତି ହେଉ।” ଏହିପରି ଆଶା କରି, ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଦିଗରେ ଚାହିଲେ। ସେମାନେ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ଚଉଦ ହଜାର ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସ ଏବଂ ଏକା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ—ଏହି ଯୁଦ୍ଧ କେମିତି ହେବ?” ଏହି ସମୟରେ ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ରାମଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧର ମୁହାଁରେ ଦେଖି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ଅକ୍ଷୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିପୁଣ ରାମଙ୍କର ରୂପ ତୁଳନାହୀନ ହେଲା; ସେ ତେଣୁ ତେଜରେ ଭରିଥିବା ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଦେଖାଗଲେ। ଏପରି ବେଳେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଚାରଣମାନେ କଥାହେଉଥିବା ବେଳେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଝଣ୍ଡା, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର, ଭୟାନକ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ରାକ୍ଷସ ସେନା ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଦେଖାଗଲା। ସେମାନେ ଚାରିପଟେ ଏକଠା ହୋଇ, ସେନାଯୋଧ୍ୟାଙ୍କର ହୁଙ୍କାର ଦେଇ, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ଆଗେଇ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ଧନୁଷ ଟାଣି, ପୁନିପୁନି ଟାଣି, ବଡ଼ ଆଉ ଆଉ କରି ହାଡ଼ିଲେ; ସେମାନଙ୍କର ହୁଙ୍କାର ଓ ଢୋଲର ଧ୍ୱନି ଅଟୁଟ ହେଲା। ଏହି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଗର୍ଜନ ସେଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଉଠାଇଦେଲା; ଏହି ଶବ୍ଦରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଅରଣ୍ୟର ପଶୁମାନେ ପଳାଇଗଲେ। ସେମାନେ ଶାନ୍ତ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ, ପଛକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ସେନା ଧାରା ପରି ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ରାମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା। ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରି ଏହି ମହାସେନା ସମୁଦ୍ର ସମାନ ଗଭୀର ହୋଇ ରାମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ିଲା। ଯୁଦ୍ଧରେ ନିପୁଣ ରାମ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚାହିଲେ। ଖରଙ୍କ ସେନା ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ରାମ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷ ବାନ୍ଧି ତୁଣୀରରୁ ବାଣ ତାଣିଲେ। ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ସଂହାର ପାଇଁ ତିବ୍ର କ୍ରୋଧ ଆହ୍ୱାନ କଲେ; କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶ୍ୟ ହେଲେ, ପ୍ରଳୟାନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜୋମୟ ହେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ତେଜ ଦେଖି ଅରଣ୍ୟଦେବତାମାନେ କଂପିଉଠିଲେ; କ୍ରୋଧିତ ରାମଙ୍କ ରୂପ ତେଣୁ ପିଣାକଧାରୀ ଶିବଙ୍କ ପରି ଦେଖାଗଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଶିବ ଡକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ବିନାଶ କରିଥିଲେ। ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଧନୁଷ, ଆଭୂଷଣ, ରଥ ଓ କବଚ ଅଗ୍ନିପରି ଚମକୁଥିଲା; ମାଂସଭୋଜୀ ଏହି ସେନା ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟର କଳା ମେଘମାଳା ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ଏଠାରେ ଅତି ପବିତ୍ର ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ପ୍ରସ୍ତୁତି ଅଛି। ଏବେ ଖର, ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଧ୍ୟାମାନେ ସହିତ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ ଓ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଧନୁଷ ଧାରଣ କରି ଶତ୍ରୁଘାତକ ଭାବେ ଦଢ଼ିଥିଲେ। ଧନୁଷ ତାଣିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଖର ଗର୍ଜନ କରି ତାଙ୍କର ସାରଥୀକୁ ରାମଙ୍କ ଦିଗରେ ଯିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ଖରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସାରଥୀ ଘୋଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି ଏକା ଦଢ଼ିଥିବା ବାହୁଶାଳୀ ରାମଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରାତିରେ ଚଳାଉଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଖରଙ୍କୁ ଘେରି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରିଲେ। ରଥରେ ଦଢ଼ିଥିବା ଖର ଏହି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହ ମଙ୍ଗଳ ପରି ତାରାମାଳା ମଧ୍ୟରେ ଚମକୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଖର ହଜାର ହଜାର ବାଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅପରାଜେୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ। ସମସ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ରାକ୍ଷସ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଅପରାଜିତ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷଧାରୀ ରାମ ଉପରେ ବର୍ଷା କଲେ। ରାକ୍ଷସମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ରାମଙ୍କୁ ଗଦା, ଲୋହାର ଅଣ୍ଡା, ଶୁଳ, ତଳୱାର ଓ କୁଟାର ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏହି ଦୈତ୍ୟମାନେ ମେଘମାଳା ପରି ଦେଖାଉଥିବା ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ା ନେଇ କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କୁ ମାରିବା ଆଶାରେ ସେମାନେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ହାତୀ ନେଇ ଆଗେଇଲେ; ରାକ୍ଷସ ସେନା ରାମଙ୍କ ଉପରେ ବାଣବର୍ଷା କଲା। ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଘେରିଲେ; ରାମ ଏକ ପର୍ବତପତି ମେଘମାଳାରେ ଘେରାଯିବା ପରି ଦେଖାଉଥିଲେ। ଯେପରି ମହାଦେବ ଉତ୍ସବ ଦିନରେ ଗଣମାନେ ଘେରି ରହନ୍ତି, ଏହିପରି ରାଘବ ଯତୁଧାନମାନେ ଛାଡ଼ିଥିବା ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେ ବାଣଦ୍ୱାରା ସେମାନେକୁ ଅଟକାଇଲେ, ଯେପରି ସମୁଦ୍ର ନଦୀର ବନ୍ୟା ଗ୍ରହଣ କରେ; ଦୁର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦେହକୁ ବିଧିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ରାମଙ୍କ ସମଗ୍ର ଦେହ ବାଣରେ ବିଧିତ ଓ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିଯିବା ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ମାନେ ଅଗ୍ନିବଜ୍ର ପଡ଼ିଥିବା ପରି ଦେଖାଉଥିଲେ। ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସନ୍ଧ୍ୟାକଳୀନ ମେଘରେ ଢାକାଯିବା ପରି ଦେଖାଉଥିଲେ; ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ନିରାଶ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଏକା ହେବା ଓ ହଜାର ହଜାର ଶତ୍ରୁମାନେ ଘେରିଥିବା ଦେଖି, ରାମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଧନୁଷକୁ ଚକ୍ରାକାର ଭାବରେ ତାଣିଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଶତ ଶତ, ହଜାର ହଜାର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅସହ୍ୟ, ମୃତ୍ୟୁର ପାଶ ପରି। ସହଜରେ ସେ ସୁନ୍ଦର ପଙ୍ଖ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୋଭିତ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ; ରାମଙ୍କ ମଜାକରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଏହି ବାଣଗୁଡ଼ିକ ଶତ୍ରୁସେନା ଉପରେ ପଡ଼ିଲା। ମୃତ୍ୟୁର ପାଶ ପରି ସେମାନେ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଜୀବନ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଦେହକୁ ବିଧି ରକ୍ତରେ ତିଆରି ହେଲେ। ସେ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ଆକାଶକୁ ଉଠି ଦହନାଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିଲେ; ରାମଙ୍କ ଧନୁଷ ଚକ୍ରରୁ ଅନେକ ଅନେକ ବାଣ ନିଷ୍କାସିତ ହେଉଥିଲେ। ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ହୋଇ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଜୀବନ ନେଉଥିଲେ; ସେ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବହୁ ଧନୁଷ, ପତାକା, ଢାଲ ଓ କବଚ କାଟିଦେଲେ।