ଯେଉଁଠି ଭଲ ହେବାକୁ ଆଶା କରାଯାଏ, ସେଠି ଆସନ୍ତା ଅପାୟକୁ ଅନୁମାନ କରି, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ସଦା ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେବା ଉଚିତ। ଏହି କଥା ଭାବି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବୃହତ୍ ଧନୁଷ ବାଣ ନେଇ, ଭଲଭାବେ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ତୁମେ ସୀତାଙ୍କୁ ସହିତ ଏଠାରୁ ଏକ ଗୁହାରେ ଯାଉ। ଗୁହାଟିଏ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଥିବା, ଘନ ବୃକ୍ଷରେ ଆବୃତ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ହେଉ। ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ଏମାନେ ସହ ବିରୋଧ କରିବି—ମୋ ସହିତ ଏଥିରେ ବିବାଦ କରନି। ମୁଁ ଯେପରି ଆଦେଶ ଦେଉଛି, ଏହା ଅନୁସରଣ କର, ବିଳମ୍ବ କରନି। ତୁମେ ଶୂର ଓ ପ୍ରବଳ, ଏହି ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ମାରିପାରିବ, କିନ୍ତୁ ମୋର ଇଚ୍ଛା ଏହି ସମସ୍ତ ନିଶାଚରମାନେକୁ ନିଜେ ନଶ୍ୱତ କରିବା।" ରାମଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୀତାଙ୍କୁ ସହିତ ଧନୁଷ ବାଣ ନେଇ, ସେହି ଦୃଢ଼ ଗୁହାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ଗୁହାଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ରାମ କହିଲେ, “ଏବେ ସେମାନେ ଆସୁନ୍ତୁ!” ବୋଲି ଅସ୍ତ୍ରଧାରଣ କଲେ। ଅସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ରାମ ଏମିତି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେବାରେ, ଅନ୍ଧାରରେ ତିନିଏ ଅଗ୍ନିର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ବିରାଟ ବାଣ ନେଇ, ସେ ତିଁଆଁଠି ଦଣ୍ଡାଇ ଧନୁଷ ତାଣିଲେ, ଧନୁଷ ତାଣିବାର ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲା। ଏହି ସମୟରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ—ଏହି ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଇ, ଏହି ମହାସଂଗ୍ରାମ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ, ମହାମୁନିମାନେ ଏକଠି ହୋଇ କଥା ହେଉଥିଲେ—"ଗୋ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତର କଳ୍ୟାଣ ହେଉ। ରାଘବ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ନିଶାଚରମାନେକୁ ଜୟ କରନ୍ତୁ।" ସେମାନେ କହିଲେ, "ଯେପରି ଚକ୍ରଧାରୀ ବିଶ୍ୱନାଥ ମହାସୁରମାନେକୁ ନଶ୍ୱତ କରନ୍ତି, ସେପରି ରାମ ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ନଶ୍ୱତ କରନ୍ତୁ।" ଏହିପରି କଥା ହେଉଥିଲାବେଳେ, ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ କରୁଥିଲେ—"ଚୌଦ ହଜାର ଭୟଙ୍କର କର୍ମ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସ ଏକାକି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କ ସହ କେମିତି ଯୁଦ୍ଧ ହେବ?" ଏହି ସମୟରେ, ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ରାମ ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ଦଣ୍ଡାଇଛନ୍ତି ଦେଖି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୟକ୍ରାନ୍ତ ହେଇପଡ଼ିଲେ। ଅପରିମିତ କର୍ମଶକ୍ତି ଥିବା ରାମଙ୍କ ରୂପ ତାଳନାହୀଁ ହେଇଗଲା—କ୍ରୋଧିତ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଚାରଣମାନେ ଏମିତି କଥା ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ସହ ଏକ ବିଶାଳ ଦଳ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା—ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଅସ୍ତ୍ର, ଧ୍ୱଜ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାଲିଲେ। ରାତିର ଏହି ଦୂତମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧର ହଙ୍କାର ଦେଇ, ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀଙ୍କ ଦିଗରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ସେମାନେ ଧନୁଷ ତାଣି, ପୁନିପୁନି ହାଡ଼ି, ଅପାର ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କର କଣ୍ଠଧ୍ୱନି ଓ ଢୋଳର ଧ୍ୱନି ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟକୁ ପୂରଣ କଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଅରଣ୍ୟର ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ। ସେମାନେ ଶାନ୍ତି ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ, ପଛକୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦଳ ବେଗରେ ବଢ଼ି ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା। ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ସମୁଦ୍ର ସଦୃଶ ଗଭୀର ଏହି ଦଳ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାଇଲା; ଯୁଦ୍ଧରେ ପରିପକ୍ୱ ରାମ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ। ଖରଙ୍କ ସେନା ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ରାମ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷ ତାଣି, କୁଏରରୁ ବାଣ ତୁଳିଲେ। ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ନଶ୍ୱତ ହେବା ପାଇଁ ରାମ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଧାରଣ କଲେ; ତାଙ୍କ ରୂପ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ହେଲା, ଯେପରି ସଂହାରାନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଦେଖାଯାଏ। ରାମଙ୍କ ଏହି ଦୀପ୍ତି ଦେଖି, ଅରଣ୍ୟଦେବତାମାନେ କମ୍ପିତ ହୋଇଗଲେ। କ୍ରୋଧିତ ରାମଙ୍କ ରୂପ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ପିଣାକଧାରୀ ଶିବ ଦକ୍ଷ ଯଜ୍ଞ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ରାକ୍ଷସ ଦଳର ଧନୁଷ, ଭୂଷଣ, ରଥ, କବଚ ଅଗ୍ନିସଦୃଶ ଚମକୁଥିଲା; ସେମାନଙ୍କ ଦଳ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ ଘନ ମେଘର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ବର୍ଣ୍ଣିତ ୨୫ତମ ସର୍ଗ ମହାନ ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣ ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ଏହିପରି ଯେତେବେଳେ ଖର ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଧ୍ୟାମାନେ ସହିତ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସି, କ୍ରୋଧିତ ଓ ଧନୁଷ ଧାରଣ କରିଥିବା ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ରାମଙ୍କ ଧନୁଷ ତାଣିଥିବା ଦେଖି, ଖର ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନା କରି, ତାଙ୍କର ସାରଥିକୁ ରାମଙ୍କ ଦିଗରେ ରଥ ଚଳାଇବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ଖରଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଇ, ସାରଥି ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି, ଏକାକି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଧାରୀ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆଣିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ନିଶାଚର ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ଚାରିପାଖରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରିଲେ। ଖର ତାଙ୍କର ରଥରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିବା ସମୟରେ, ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ଉଦିତ ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ତାପରେ ଖର ଏକହଜାର ବାଣ ନେଇ, ଅପରିମିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନା କଲେ। ତାଁଠାରେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ନିଶାଚରମାନେ ଅପରାଜିତ ଓ ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷ ଧାରଣ କରୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରରେ ବର୍ଷା କଲେ। ରାକ୍ଷସମାନେ ଦଣ୍ଡ, ଲୋହା ବଣ୍ଡା, ଶୂଳ, ତଳୱାର, କୁଟାର ଦ୍ୱାରା ଶୂର ବୀର ରାମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏହି ଦଳ ବଡ଼ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଘନ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ—ଏମିତି ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ା ସହିତ କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ସେମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିବାକୁ ଚାହିଁ, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ସଦୃଶ ହାତୀ ନେଇ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ; ରାକ୍ଷସମାନେ ବାଣର ବର୍ଷା କଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଘେରି ଦେଲେ—ଏହା ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ପାହାଡ଼ର ଭିତରେ ମେଘ ଘେରି ଦେଇଛି। ଯେପରି ଦେବତାଙ୍କୁ ପରିବାର ଉତ୍ସବରେ ଚାରିପାଖରେ ଅନୁଚରମାନେ ଘେରେଇ ରହନ୍ତି, ତେଣୁ ରାଘବ ଏହି ଯାତୁଧାନମାନେ ଛାଡ଼ିଥିବା ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ରାମ ତାଙ୍କର ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କଲେ—ଏହା ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ସମୁଦ୍ର ନଦୀର ବନ୍ୟାକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ।