ଏକ ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧର ଆଗମନ ଅନୁଭବ କରି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏହି ରକ୍ତ ଧାରା ଚିତ୍କାରରେ ଆକାଶକୁ ଭରି ଦେଉଛି; ବାଦଳ ଗର୍ଦ୍ଧବ ରକ୍ତର ରଙ୍ଗରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଫେରିଯାଉଛି। ମୋ ତୀରଗୁଡିକୁ ଧୂଁଆ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭାଗ ରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅତି ଉତ୍ସୁକ ଭାବରେ ଚଳିତା ହେଉଛି। ପାହାଡ଼ ଜଙ୍ଗଲର ପକ୍ଷୀମାନେ ଅଜଣା ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି; ଆଗକୁ ନିରାପତ୍ତା ନାହିଁ, ଆମର ଜୀବନ ଉପରେ ଶଙ୍କା ଦେଖାଯାଉଛି। ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଯୁଦ୍ଧ ହେବାକୁ ଯାଉଛି; ମୋ ଭୁଜା ପୁନଃପୁନଃ କମ୍ପିତ ହେଉଛି, ଏହା ଯୁଦ୍ଧର ଚିହ୍ନ ଦେଉଛି। କିନ୍ତୁ, ମହାବୀର, ଆମେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ନିଶ୍ଚୟ ଆମର ଜୟ ଏବଂ ଶତ୍ରୁର ପରାଜୟ ହେବ; କାରଣ ତୁମର ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଉଛି। ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯାଉଥିବା ଲୋକମାନେ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅନ୍ଧାର ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଶେଷ ହେବାର ଚିହ୍ନ ମିଳେ। ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ହୁଁକାର ଓ ତାଙ୍କର ଡ଼ାକ ଡ଼ାକି ବିଶ୍ୱରେ ଭୟ ଫେଲାଉଛି। ଏହି ଅପଦ୍ରବ ସମୟରେ, ଜଣେ ଜଣେ ଭଲ କାମ କରିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ, ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା ବିପଦ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବା ଉଚିତ। ତେଣୁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ବୈଦେହୀ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ, ଧନୁଷ ଓ ତୀର ସହିତ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରେ ଶରଣ ନିଅ; ଗୁହା ଦୃଢ଼ ଓ ଗଛରେ ଭରି ରହିଛି। ମୁଁ ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ମୁକାବିଲା କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ଏଥିରେ ମୋ ସହିତ ବିବାଦ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମୋ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଯାଅ, ବିଳମ୍ବ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଶୂର ଓ ପ୍ରବଳ, ଏହି ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ମାରିପାରିବ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସମସ୍ତ ରାତିରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ନିଜେ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ରାମଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ଧନୁଷ ଓ ତୀର ଉଠାଇ, ସୁରକ୍ଷିତ ଗୁହାକୁ ଗଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ରାମ ମନେ କହିଲେ, “ଏବେ ତାଙ୍କୁ ଆସିବା ଦିଅ!” ଏବଂ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଲେ। ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ରାମ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲେ; ଅନ୍ଧାର ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ରୂପ ଦୃଢ଼ ଅଗ୍ନିର ଦେଖିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଧନୁଷ ଉଠାଇ ତୀର ଧରି, ଶୂରବୀର ରାମ ଧନୁଷର ତଣ୍ଡ ଶବ୍ଦରେ ଦିଗ୍ଗୁଡିକୁ ଭରି ଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ ଏହି ମହା ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। ମହା ଋଷିମାନେ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଆପସରେ କଥା କହିଲେ—“ଗୋ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତ ପାଇଁ କଳ୍ୟାଣ ହେଉ। ରାଘବ ଯୁଦ୍ଧରେ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଜୟ କରୁ। ଯେପରି ଚକ୍ରଧାରୀ ଦେବତା ସମସ୍ତ ଅସୁରମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିଲେ, ସେପରି ରାମ ଏହି ଅସୁରମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରିବେ।” ତେବେ ସମସ୍ତେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—“ଚଉଦ ହଜାର ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକୁ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସ, ଏବଂ ଏକା ନ୍ୟାୟପରାୟଣ ରାମ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧ କିପରି ହେବ?” ରାମଙ୍କ ଶୂରତା ଓ ମହାଉଜ୍ଵଳ ରୂପ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଜୀବ ଭୟଭୀତ ହେଉଥିଲେ। ରାମଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ରୂପ, ନିରଲସ କାର୍ଯ୍ୟର ନିମିତ୍ତ, କ୍ରୋଧିତ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଚାରଣମାନେ ଏପରି କଥା କହୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଦଳ ଭୟଙ୍କର ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ପତାକା ନେଇ, ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ରାତିରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଧନୁଷ ତଣ୍ଡ କରୁଥିଲେ, ପୁନଃପୁନଃ ଆଲସ୍ୟରେ ଜିହ୍ବା କାଟୁଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଓ ଡ଼ାକ ଡ଼ାକି ଅଟୁଟ ଶବ୍ଦରେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଭରି ଦେଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଦେଖି, ଜଙ୍ଗଲର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୟରେ ଦୌଡ଼ି ଶାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଯାଇ, ପଛକୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଦଳ ଏକ ବଡ଼ ଝରଣା ପରି ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ରାମଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଏହି ଦଳ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର, ତୀର, ଚାରିପାଖରେ ଏକ ଗଭୀର ସାଗର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ରାମ, ଯୁଦ୍ଧର ଦକ୍ଷ, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇଲେ। ଖରଙ୍କ ଅଗ୍ରଗାମୀ ସେନା ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ରାମ ନିଜ ଧନୁଷ ତଣ୍ଡ କରି, ତୀର ଉଠାଇଲେ। ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ରାମ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଉଠାଇଲେ; ଏହି କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ରୂପ ଦେଖିବାକୁ ଅତି କଠିନ ହୋଇଗଲା, ଯେପରି କଳାନ୍ତର ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳି ଉଠିଥାଏ। ରାମଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପ ଦେଖି ଜଙ୍ଗଲ ଦେବତାମାନେ କମ୍ପିତ ହେଲେ; ରାମଙ୍କ ରୂପ ଏହି ସମୟରେ ପିନାକଧାରୀ ଶିବ, ଦକ୍ଷର ଯଜ୍ଞ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ଶିବ, ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ରାକ୍ଷସ ସେନା ତାଙ୍କର ଧନୁଷ, ଅଳଙ୍କାର, ରଥ, କବଚ ଅଗ୍ନିପରି ଚମକୁଥିଲା; ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟର ଅନ୍ଧାର ବାଦଳ ଦଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମହା କବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ପଚିଶତମ ସର୍ଗ ଶ୍ରବଣ କରିବାକୁ ଉଚିତ। ଖର, ତାଙ୍କର ଅଗ୍ରଗାମୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସହିତ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସି, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—କ୍ରୋଧିତ ଏବଂ ଧନୁଷ ହାତରେ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶକ। ରାମଙ୍କୁ ଧନୁଷ ତଣ୍ଡ ଓ ଉଠାଇ ଦେଖି, ଖର ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ତାଙ୍କର ରଥଚାଳକକୁ ରାମଙ୍କୁ ଦିଗରେ ଯିବାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ। ଖରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ରଥଚାଳକ ଘୋଡ଼ାମାନେ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ରାମଙ୍କୁ ଯାଉଥିବା ଦିଗରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇଲେ; ରାମ, ଶୂରବୀର ଏବଂ ଧନୁଷ ଧାରଣ କରି, ଏକା ଦଣ୍ଡ ରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଉଁଥିଲେ। ଖରଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରିଲେ। ଖର, ତାଙ୍କର ରଥରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦଉଁଥିଲେ, ଯେପରି ଲାଲ ଗ୍ରହ ମଙ୍ଗଳ ତାରାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦଉଁଥାଏ। ଏପରି, ଖର ଏକ ହଜାର ତୀର ଦେଇ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କଲେ। ସମସ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଅଜୟ ରାମଙ୍କୁ, ଯିଁଁ ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଭର୍ଷା କରି ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ। ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ରାମ ଏକା ଦଣ୍ଡ ରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।