ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାମୁନି କ୍ରୋଧରେ ଆବେଶିତ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଉଠିଲା ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ଭୟରେ ଅତିବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଭୟଭୀତ ହେବାକୁ ଦେଖି, ଧୈର୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ମହାର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଜନ୍ମ, ଧର୍ମ ନିଜେ ଦେହଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ମନେ ହୁଏ। ତୁମେ ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ତୁମେ କେବେ ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ରାଘବ ତିନି ଲୋକରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ତୁମେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରୁହ, ଅଧର୍ମକୁ କେବେ ବହନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯିଏ ‘ମୁଁ ଏହା କରିବି’ ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିବା ସତ୍ୱେ, କଥା ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରେନାହିଁ, ସେ ନିଜର ପୁଣ୍ୟ ଓ ଶୁଭକର୍ମର ନାଶ କରେ; ତେଣୁ ରାମଙ୍କୁ ପଠା। ସେ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଉନାହୁଁ କି, ରାକ୍ଷସମାନେ ସେଠାରେ କିଛି କରିପାରିବେନି, କାରଣ କୁଶିକ ପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସେଠି ଅମୃତକୁ ଅଗ୍ନିରେ ରକ୍ଷା କରିଥିବା ପରି ରାମଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବେ। ସେ ଧର୍ମର ଦେହଧାରୀ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଜ୍ଞାନରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏବଂ ତପସ୍ୟାରେ ଅନନ୍ୟ। ତିନି ଲୋକରେ ଚରାଚର ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଜାଣନ୍ତି; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷ ଏହା ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ଆଗାମୀରେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ। ଦେବ, ଋଷି, ଅମର, ରାକ୍ଷସ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର, ମହାନାଗ—କେହି ମଧ୍ୟ ଏହା ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର, ଯାହାର ପୁତ୍ରମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ କୌଶିକଙ୍କୁ କୃଶାଶ୍ୱ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଦେଇଥିଲେ। ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେ ଜୟା ଓ ସୁପ୍ରଭା—ଏହି ଦୁଇଁ ଅନେକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବିଜୟଦାୟି ଅସ୍ତ୍ରର ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ଜୟା, ଦକ୍ଷର ଦୁଃଖିତ କନ୍ୟା, ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇ ଅସୁରସେନା ନାଶ ପାଇଁ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପଞ୍ଚାଶି ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସୁପ୍ରଭା ମଧ୍ୟ ପଞ୍ଚାଶି ପୁତ୍ର, ଭୟଙ୍କର ଓ ଅଜୟ, ‘ବିନାଶକ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। କୁଶିକପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି ଏବଂ ନୂତନ ଅସ୍ତ୍ର ତିଆରି କରିପାରନ୍ତି। ଏହି ମହାତ୍ମା, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ପୂର୍ବ-ଭବିଷ୍ୟତ କିଛି ମଧ୍ୟ ଅଜ୍ଞାତ ନୁହେଁ। ଏପରି ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବର ଧାରକ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ବିଷୟରେ, ରାମଙ୍କ ପ୍ରସ୍ଥାନ ନେଇ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ରାଜା। ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରଘୁବଂଶୀ ଦଶରଥଙ୍କ ମନ ଶାନ୍ତ ହେଲା, ସେ ଅନ୍ତଃକରଣରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ପଠାଇବାକୁ ସମ୍ମତି ଦେଲେ। ଏହିଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଲକାଣ୍ଡର ବାଇଶିତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପଦେଶ ପରେ, ଦଶରଥ ରାଜା ଆନନ୍ଦରେ ଭରିପୁରା, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ମାତା, ପିତା ଦଶରଥ ଓ ପୂଜାରୀ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ମଙ୍ଗଳ ଆଚାର କରାଯିବା ପରେ, ଶୁଭାଶୀର୍ବାଦ ଦିଆଯାଇ ରାମ ପ୍ରସ୍ଥାନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଦଶରଥ ରାଜା ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ହସ୍ତେ ଅପରିଣାମଦେଇଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାମ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ମୃଦୁ ଓ ଧୂଳିହୀନ ପବନ ବହିଲା। ଦିବ୍ୟ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଦେବଦୁନିଆ ଢୋଲ ବାଜିଲା; ଶଂଖ ଓ ଢୋଲର ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଗଲା, ଯେତେବେଳେ ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ରାମ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସାମ୍ନାରେ ଚାଲିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପଛରେ ରାମ, ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ପରି ଚୂଡ଼ା ବାନ୍ଧି, ଧନୁଷ ଧରି, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଦୁଇଁ ଭାଇ ତୁଣୀର ଧାରି, ହାତରେ ଧନୁଷ ନେଇ, ଦଶ ଦିଗକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରୁଥିଲେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ତିନିଶିର ନାଗ ପରି ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଯୁବ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାଇ ଦୁଇଁଜଣ, ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରମାନେ ତାଙ୍କ ପିତାମହଙ୍କୁ ଯେପରି ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ଦୋଷରହିତ ରୂପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଥିଲେ। ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦୁଇଁଜଣ ଧନୁଷ ଧାରି, କଞ୍ଚୁକ ଓ ତାଲୱାର ପିନ୍ଧି, ଶୋଭାମାନ ଭାବେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ଯୁବ ଓ ରୂପଶ୍ରୀ ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜରେ ଶୋଭିତ, ସେମାନେ ମଞ୍ଚକୁ ଅଧିକ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ। ଦୁଇଁ ଯୁବକ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଦେବ ସ୍ଥାଣୁ ବା ଅଗ୍ନିପୁତ୍ରମାନେ ଯେପରି, ସେପରି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ଯାଉଥିଲେ; ଅର୍ଧ ଯୋଜନା ଯାତ୍ରା କରି ସରୟୂ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୃଦୁ କଥାରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ବେଳ ହାରାଇବା ଆଗରୁ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କର, ପୁତ୍ର।” “ମୋଠାରୁ ବଳ ଓ ଅତିବଳ ନାମକ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ରହଣ କର। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଶିଖିଲେ, କେବେ କ୍ଲାନ୍ତି, ଜ୍ୱର କିମ୍ବା ରୂପର ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ ନାହିଁ। ନିଦ୍ରା କିମ୍ବା ଅବଧାନ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ ଶକ୍ତି ତୁମକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ପୃଥିବୀରେ ବାହୁବଳରେ ତୁମ ସମାନ କେହି ନାହିଁ। ତିନି ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବଳ ଓ ଅତିବଳ ମନ୍ତ୍ର ଜାପ କଲେ, ତୁମ ସମାନ ହେବାକୁ କେହି ନାହିଁ, ରାଘବ। ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁଣ—ସୌଭାଗ୍ୟ, ଦାନଶୀଳତା, ପ୍ରଜ୍ଞା, ବୁଦ୍ଧି, ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେବାରେ—ପୃଥିବୀରେ ତୁମ ସମାନ କେହି ନାହିଁ।