ଖରା ଯେଉଁଠି ମହାସମରରେ ବଜ୍ରଧାରୀକୁ ମଧ୍ୟ ବଧ କରିପାରିବେ, ସେଉଁଠି ଏହି ଦୁଇ ମଣିଷ କ’ଣ? ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ବିଶାଳ ସେନା ମୃତ୍ୟୁର ଫାନ୍ଦରେ ପଡିଥିବା ସତ୍ୱେ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ସମସ୍ତ ମହାପୁରୁଷ, ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ୍ତିରେ ଏକଠା ହେଲେ। ଋଷି, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ ଏକଠା ହୋଇ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତାହାକୁ ନେଇ ଆଲୋଚନା କରିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, "ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ରାଘବ, ଏହି ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ରାତିରେ ଘୁରିବା, ସେମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ କରନ୍ତୁ। ବିଷ୍ଣୁ ଯେପରି ବନ୍ଧୁଚକ୍ର ଧାରଣ କରି ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସୁରମାନେଠାରୁ ନାଶ କରିଥିଲେ, ସେଭଳି ଏହିଠି ମଧ୍ୟ ହେଉ।" ଏମିତି ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଶୁଭାଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବସି, ଜିଜ୍ଞାସାଭରେ ଏହି ରାକ୍ଷସ ସେନାକୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁର ମୁହଁରେ ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଖରା ବାଜ ପରି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ତାଙ୍କର ରଥରେ ସେନାର ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ପୃଥୁଗ୍ରୀବ, ଯଜ୍ଞଶତ୍ରୁ, ବିହଙ୍ଗମ, ଦୁର୍ଜୟ, କରବୀରାକ୍ଷ, ପରୁଷ, କାଳକାର୍ମୁକ, ହେମମାଳୀ, ମହାମାଳୀ, ସର୍ପାସ୍ୟ, ରୁଧିରାଶନ—ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ବୀର ଖରାଙ୍କୁ ଘେରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ମହାକପାଳ, ସ୍ଥୂଳାକ୍ଷ, ପ୍ରମାଥ, ତ୍ରିଶିରା—ଏହି ଚାରି ଦୂଷଣଙ୍କ ପଛରେ ରହିଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ବେଗବାନ୍ ରାକ୍ଷସ ସେନା, ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରତି ଉତ୍ସାହିତ, ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ସମ୍ନାରେ ଦେଖାଦେଲା, ଯେପରି ଗ୍ରହମାଳା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଘେରି ଆସେ। ଏହିପରେ ଏକ ନୂତନ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଖରା ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ବଳ ନେଇ ଆଶ୍ରମ ପାଇଁ ବେରିଗଲେ, ରାମ ଓ ତାଙ୍କର ଭାଇ ପୁଣି ସେଇ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖିଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଚିନ୍ତାଭରେ କହିଲେ, "ଦେଖ, ହେ ବଳବାନ୍, କେତେ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯାଉଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ନାଶ ନିମିତ୍ତ ଉପସ୍ଥିତ।" "ରକ୍ତଧାରା ବହୁଛି, ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଶୁଣାଯାଉଛି। ଆକାଶରେ ମେଘମାନେ ଗଦାଉଁଛନ୍ତି, ଗଧାର ରକ୍ତର ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ମୋ ତୀରମାନେ ଧୂମାବୃତ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣପୃଷ୍ଠ, ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଉଛନ୍ତି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ। ବନବାସୀ ପକ୍ଷୀମାନେ ଅଜଣା ଧ୍ୱନି କରୁଛନ୍ତି; ଆଗକୁ ଆମ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷା ନାହିଁ, ଆମ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ସନ୍ଦେହରେ।" "ନିଶ୍ଚୟ ଏଠି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେବ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମୋ ହାତ ପୁନିପୁନି କମ୍ପିଉଛି, ଏହା ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ସୂଚନା। କିନ୍ତୁ, ହେ ବୀର, ଆମେ ସମ୍ନାରେ ଯିବାବେଳେ ନିଶ୍ଚିତ ଆମର ଜୟ ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କର ପରାଜୟ ହେବ; କାରଣ ତୋର ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ।" "ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଯଦି ଅନ୍ଧାରା ଓ ଅପ୍ରଭା ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ଆୟୁ ଶେଷ ହେବାର ଚିହ୍ନ। ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ହୁଙ୍କାର ଓ ଢୋଳ ରବ୍ବାଣୀ ଶୁଣାଯାଉଛି।" "ଯେଉଁମାନେ ଭଲ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଗାମୀ ବିପଦ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, ବନ୍ଧୁ, ବଣ୍ଡୁକ ଓ ତୀର ନେଇ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ସହିତ ଏକ ଗୁପ୍ତ, ବୃକ୍ଷ ଘନ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷିତ ପାହାଡ଼ ଗୁହାକୁ ନେଇଯାଅ।" "ମୁଁ ଏହି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସମ୍ନାରେ ଏକାକି ମୁକାବିଲା କରିବି; ଏଥିରେ ମୋ ସହିତ ବିବାଦ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ମୋ କଥା ଅନୁସରଣ କର, ବିଳମ୍ବ କରନି।" "ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଓ ପ୍ରବଳ, ଏହି ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମାଡ଼ିପାରିବ; କିନ୍ତୁ ଏହି ନିଶାଚରମାନେ ମୁଁ ଏକାକି ନାଶ କରିବାକୁ ଚାହେଁ।" ଏମିତି ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବା ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୀତାଙ୍କୁ ସହିତ ଧନୁଷ ଓ ତୀର ନେଇ ସୁରକ୍ଷିତ ପାହାଡ଼ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ରାମ କହିଲେ, "ଏବେ, ସେମାନେ ଆସନ୍ତୁ!" ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ରଧାରଣ କଲେ। ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ରାମ ଅଗ୍ନିପରି ତେଜପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଖାଯାଇଲେ। ଧନୁଷ ଓ ବଡ଼ ତୀର ଉଠାଇ, ଧୈର୍ୟଶାଳୀ ରାମ ଧନୁଷ ତାଣି ଚାରିଦିଗକୁ ତାଙ୍କର ଧ୍ୱନିରେ ପୂରଣ କଲେ। ଏ ସମୟରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଏକଠା ହେଲେ। ମହାର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକଠା ହୋଇ, ମଧୁର କଥା କହିଲେ, "ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ରାଘବ, ଏହି ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ନିଶାଚରମାନେ ଉପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ କରନ୍ତୁ। ବିଷ୍ଣୁ ଯେପରି ଚକ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ନାଶ କରିଥିଲେ, ସେଭଳି ଏଠି ମଧ୍ୟ ହେଉ।" ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ—ଚଉଦ ହଜାର ଭୟଙ୍କର କର୍ମ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସ ଏକପଟେ, ଏକା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଅନ୍ୟପଟେ; କିପରି ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ହେବ? ଏହି ସମୟରେ ରାମ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧ ମୁଖରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଦଢ଼ିଆ ଦେଖାଯାଇଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୟରେ ଆକୁଳ ହେଲେ। ରାମଙ୍କ ଦେହ ତୁଳନାହୀନ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ତେଣୁ ମହାତ୍ମା ରୁଦ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଯେପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସେଭଳି ଦେଖାଯାଇଥିଲେ। ଏପରି ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଚାରଣମାନେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର, ଭୟାନକ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଅସ୍ତ୍ର, ଧ୍ୱଜ ଧାରଣ କରିଥିବା ଏକ ବିପୁଳ ଦଳ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା। ଏହି ରାତିର ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଏକଠା ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧର ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ, ପ୍ରତିପକ୍ଷ ସମ୍ନାରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାଉଥିଲେ। ସେମାନେ ଧନୁଷ ତାଣି, ପୁନିପୁନି ତାଣି, ବଡ଼ ବଡ଼ ହାଡ଼ି ଦେଉଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଓ ଢୋଳ ରବ୍ବାଣୀ ସମଗ୍ର ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଞ୍ଜାଇ ଦେଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ଅରଣ୍ୟର ସମସ୍ତ ପଶୁ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ।