ଏହି ସମୟରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କ ମନ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ପଡ଼ିଥିଲା। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ରାଜନ, ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲେ, ଏବେ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ଏହିପରି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଭଙ୍ଗ ରଘୁବଂଶର ଏହି ମହାନ ବଂଶର ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ଅନୁକୂଳ ନୁହେଁ। ଯଦି ଏହା ଆପଣଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତି, ରାଜନ, ମୁଁ ଯେମିତି ଆସିଥିଲି, ସେମିତି ଚଲିଯିବି। କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ, ଆପଣ ସୁଖୀ ଓ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତୁ, ଯଦିଓ ଆପଣ ଏହି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଭଙ୍ଗ କରିଛନ୍ତି।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ମନରେ କ୍ରୋଧ ଜନ୍ମ ନେଲା। ସେହି କ୍ଷଣରେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହେଲା, ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଜଗତ ଭୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ ହେବାକୁ ଦେଖି, ମହାନ ଋଷି ବଶିଷ୍ଠ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଆପଣ ଧର୍ମର ଅବତାର ସମ, ଧୈର୍ୟ, ଶୀଳ ଓ ଯଶସ୍ଵୀ। ଆପଣ ଧର୍ମ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ରାଘବ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରନ୍ତୁ, ଅଧର୍ମ ଆପଣଙ୍କୁ ଚିତା ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯିଏ ‘ମୁଁ କରିବି’ ବୋଲି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ନାହିଁ, ସେ ନିଜର ପୁଣ୍ୟ ଓ ଶୁଭ କର୍ମ ନାଶ କରେ। ତେଣୁ ଆପଣ ରାମଙ୍କୁ ପଠାନ୍ତୁ। ସେ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ ହେଉନ୍ କି ନ ହେଉନ୍, ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ, କାରଣ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ରହିବେ, ଯେପରି ଅମୃତକୁ ଅଗ୍ନି ରକ୍ଷା କରେ। ସେ ଧର୍ମର ମୂର୍ତ୍ତି, ବଳବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ଜ୍ଞାନରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି, ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ। ତିନି ଲୋକରେ, ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଜାଣନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମଣିଷ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ଆଗାମୀରେ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ। ଦେବତା, ଋଷି, ଅମର, ରାକ୍ଷସ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର, ମହାନ ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର, ଯାହାର ପୁଅମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ପୂର୍ବେ କୌଶିକଙ୍କୁ କୃଶାଶ୍ୱ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଦେଇଥିଲେ। ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେ ଜୟା ଓ ସୁପ୍ରଭା, ଏହି କୃଶାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଅନେକ ରୂପ, ବଳଶାଳୀ, ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ବିଜୟଶାଳୀ ଥିଲେ। ଦକ୍ଷ କନ୍ୟା ଜୟା ଓ ସୁପ୍ରଭା ଏକ ଶତ ତେଜସ୍ୱୀ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ଜୟା, ଅନେକ ବର ପାଇ, ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବଳଶାଳୀ ପଞ୍ଚାଶି ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଅସୁର ସେନା ନାଶ ପାଇଁ ହେଉଛନ୍ତି। ସୁପ୍ରଭା ମଧ୍ୟ ଅପରିମିତ ବଳଶାଳୀ, ଅଜୟ, ଭୟଙ୍କର 'ନାଶକ' ନାମକ ପଞ୍ଚାଶି ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। କୌଶିକଙ୍କ ପୁଅ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ସଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି, ଏବଂ ଧର୍ମରେ ନିପୁଣ ଥିବାରୁ ନୂତନ ଅସ୍ତ୍ର ତିଆରି କରିପାରନ୍ତି। ଏହି ମହାନ ଋଷିଙ୍କୁ ଭୂତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ୍ର କୌଣସି କଥା ଅଜଣା ନୁହେଁ। ଏପରି ଶକ୍ତି ଓ ତେଜରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାଜା, ଆପଣ ରାମଙ୍କ ବିଦାୟ ପ୍ରତି କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଶରଥଙ୍କ ମନ ଶାନ୍ତ ହେଲା, ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଓ ମନରେ ରାମଙ୍କ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ବିଦାୟକୁ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଲେ। ଏଉଁପରି ଘଟଣା ଘଟିବା ପରେ, ଏହା ହେଉଛି ବାଲକାଣ୍ଡର ବାଇଶ ସର୍ଗର କଥା। ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ କଥା ପରେ, ଦଶରଥ ଆନନ୍ଦରେ ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ରାମ ତାଙ୍କ ମାଆ, ବାପା ଦଶରଥ ଓ ପୁରୋହିତ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟରୁ ମଙ୍ଗଳ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ତାପରେ ଦଶରଥ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ପୁଅଁକୁ ବକ୍ଷସ୍ଥଳେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କଲେ। ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ପଦ୍ମନୟନ ରାମ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଲେ, ମୃଦୁ, ଧୂଳିହୀନ ପବନ ବହିଲା। ଦେବମାନେ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କଲେ, ଦିବ୍ୟ ଢୋଲ ଓ ଶଂଖ ଧ୍ୱନି ହେଲା, ମହାନ ଆତ୍ମା ବିଦାୟ ନେଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆଗରେ ଚାଲିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପଛରେ ରାମ ଯୋଧ୍ୟା ଶୈଳୀରେ କେଶ ବନ୍ଧି, ଧନୁଷ ଧରି ଚଲିଥିଲେ; ସେଠିପଛରେ ସଉମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଚଲିଥିଲେ। ଦୁଇଏ ଭାଇ କୁଇଭର ଓ ଧନୁଷ ଧରି, ଦଶ ଦିଗକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପଛରେ ତିନିମୁଣ୍ଡିଆ ସର୍ପ ପରି ଚଲିଥିଲେ। ଦୁଇଏ ଯୁବକ ଓ ବଳଶାଳୀ, ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଦ୍ୱିତୀୟ ନାହିଁ, ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରମାନେ ଯେପରି ତାଙ୍କ ପିତାମହଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେପରି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଧନୁଷ ଧରି, ଶୋଭାଯୁକ୍ତ ଭାବେ, ବାହୁପଟି ପିନ୍ଧି, କଟିରେ ତଳବାର ଧରି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଚଲିଥିଲେ। ଦୁଇଏ ଭାଇ ଯୁବକ, ଶୋଭାଯୁକ୍ତ, ନିର୍ମଳ ରୂପରେ ତାଙ୍କ ପଛେ ଚଲି, ଦୃଶ୍ୟକୁ ଅଧିକ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ। ସେମାନେ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଦେବ ସ୍ଥାଣୁ ବା ଅଗ୍ନିପୁତ୍ରମାନେ ଯେପରି, ସେପରି ତିନିଜଣ ଆଗକୁ ଚଲିଥିଲେ। ଅର୍ଧ ଯୋଜନା ଦୂର ଚାଲି, ସରୟୂ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୃଦୁ କଥାରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ବାଳକ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ହରାଇଯିବା ପୂର୍ବରୁ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କର। ମୋ ପାଖରୁ ବଳ ଓ ଅତିବଳ ନାମକ ମନ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କର। ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ କେବେ କ୍ଲାନ୍ତି, ଜ୍ୱର ବା ରୂପରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅନୁଭବିବେ ନାହିଁ। ତୁମେ ଶୟନ କଲେ ବା ଅସାବଧାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ତୁମକୁ ପରାଜିତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ପୃଥିବୀରେ ବାହୁବଳରେ ତୁମ ସମ କେହି ନାହିଁ। ତିନି ଲୋକରେ, ରାମ, ବଳ ଓ ଅତିବଳ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ତୁମ ସମ କେହି ନାହିଁ। ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ଭାଗ୍ୟ, ଦାନ, ବୁଦ୍ଧି, ଧାରଣାଶକ୍ତି, ପ୍ରଶ୍ନ-ଉତ୍ତରରେ ତୁମ ସମାନ କେହି ନାହିଁ। ଏହି ଦୁଇ ବିଦ୍ୟା ଅଧିଗ୍ରହଣ କଲେ, କେହି ତୁମ ସମାନ ହେବେ ନାହିଁ; କାରଣ ବଳ ଓ ଅତିବଳ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାର ମାତୃକା। ଏହି ବିଦ୍ୟା ଅଧିଗ୍ରହଣ କଲେ, ରାମ, ଭୁକ୍ତି ଓ ତୃଷ୍ଣା ତୁମକୁ ପୀଡ଼ିବେ ନାହିଁ।