ଏହିଭଳି, ଜନସ୍ଥାନ ନିକଟରେ ଉଠାଯାଇଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୱଜ ଉପରେ ଏକ ବିଶାଳ ଦେହୀ, ଭୟାନକ ଗୃଧ୍ର ବସିଗଲା। ସେଠାରେ ମାଂସାହାରୀ ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ, ଖରାଙ୍କ ଚିତ୍କାର କରି, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ତେଜସ୍ୱୀ ଦିଗରେ ଏମିତି ଅଶୁଭ ଓ ଭୟାନକ ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ରାତିର ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ଆକାଶରେ ବିସ୍ଫୋରିତ ହାତୀ ସଦୃଶ ବଡ଼ ବଡ଼ ମେଘମାନେ ରକ୍ତ ଓ ଜଳ ଧାରା ବହାଇ ଆକାଶକୁ ଢାକି ଦେଇଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରୁ ଆକାଶ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏକ ଭୟଙ୍କର, ଅସହ୍ୟ ଅନ୍ଧାର ଛାଇଗଲା, ଯାହା ଦେଖି ଚମର ଦଣ୍ଡା ଉଠିଯାଉଥିଲା; ଦିଗବିଦିଗ ଓ ମଧ୍ୟଦିଗ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା। ସେତେବେଳେ ରକ୍ତ ରଙ୍ଗର ଅସମୟ ଗୋଧୂଳି ଆଲୋକିତ ହେଉଥିଲା; ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ଖରାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଦେଖି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ବକ, କୁଏଁକୁଆ, ଓ ଗୃଧ୍ରମାନେ ଅପଶକୁନ ସୂଚକ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଯାହା ସଦା ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପମଙ୍ଗଳ ଦେଖାଯାଏ। ବଳଶାଳୀ ବଳଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ମୁହଁରୁ ଅଗ୍ନି ନିର୍ଗତ କରୁଥିବା କବନ୍ଧ ଏକ ଲୋହା ଗଦା ସଦୃଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିକଟରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ବଡ଼ ଦାନବ ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ଅସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଧରି ନେଲେ; ବାତାସ ତୀବ୍ର ଭାବେ ବହୁଥିଲା, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ତାରାମାନେ ଜୁହିର ଆଗୁଣିଆ ପୋକା ପରି ଦିନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ପଦ୍ମ ଫୁଲମାନେ ମାଛ ଓ ପକ୍ଷୀ ଲୁଚିଯିବାରୁ ମୁଲା ଓ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ ଗଛମାନେ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ; ପବନ ବିନା ଲାଲ ଧୂଳି ମେଘ ପରି ଉଡ଼ୁଥିଲା। ସେଠାରେ ଚଟକ ଚିଚି ଓ କୁଚି ଧ୍ୱନି କରି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ; ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଉଲ୍କାମାନେ ଶବ୍ଦ କରି କ୍ଷିତିଜରେ ପଡ଼ୁଥିଲେ। ପୃଥିବୀ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ସହିତ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା; ଏହି ସମୟରେ ଖରା, ତାଙ୍କ ରଥରୁ, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ବାମ ହାତ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା, କଣ୍ଠ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ଚକ୍ଷୁରେ ଅଶ୍ରୁ ଆସିଯାଉଥିଲା; ସେ ଚାରିପାଖ ଦେଖିଲେ। ଲଳାଟରେ ବେଦନା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ତଥାପି ସେ ଭ୍ରମରେ ପଛକୁ ଫେରିଲେ ନାହିଁ; ଏମିତି ଦେଖି ସେ ଭୟଙ୍କର, ଚମର ଦଣ୍ଡା ଉଠାଉଥିବା ଅପଶକୁନ ଦେଖୁଥିଲେ। ତାପରେ ଖରା ହସି ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ କହିଲେ, "ଏହି ସମସ୍ତ ବଡ଼ ଓ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯାଇଛି।" କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏହାକୁ ନେଇ କିଛି ଚିନ୍ତା କରୁନାହିଁ; ମୋର ବଳରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୁର୍ବଳ ସମାନ। ମୋର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆମି ତାରାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆକାଶରୁ ଅଳଗା କରିପାରିବି। ମୁଁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ ରାଘବ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଇବି। ମୁଁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ବିନା ପଛକୁ ଫେରିପାରିବି ନାହିଁ; ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପତନ ମୋର ଲକ୍ଷ୍ୟ। ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ; ମୁଁ ମିଥ୍ୟା କହୁନାହିଁ। ମୁଁ ଯଦି କ୍ରୋଧିତ ହେଉଛି, ତେବେ ମୁଁ ମଦୋନ୍ମତ ଏୟରାବତ ଚଢ଼ିଥିବା ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହତ୍ୟା କରିପାରିବି। ଯିଏ ବଜ୍ରଧାରୀ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ହତ୍ୟା କରିପାରିବି, ତେବେ ସେଇ ଦୁଇ ମଣିଷ କ'ଣ? ଏପରି ତାଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସ ସେନା ମହାନ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଯଦିଓ ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଶରେ ବନ୍ଧା। ଏବଂ ମହାପୁରୁଷମାନେ, ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ, ଏକଠା ହେଲେ। ଋଷିମାନେ, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କ ବିଷୟରେ କଥା ହେଉଥିଲେ—"ଗାଈ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏବଂ ଲୋକମାନେ ଯେଉଁମାନେ ପୂଜ୍ୟ, ସେମାନେ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଉନ୍ତୁ। ରାଘବ ଯୁଦ୍ଧରେ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ବିଜୟି ହେଉନ୍ତୁ। ଯେପରି ଚକ୍ରଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରଧାନ ଅସୁରଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିଥିଲେ, ସେପରି ହେଉନ୍ତୁ।" ଏଭଳି ଏବଂ ଅନେକ ଭାବରେ ମହାମୁନିମାନେ କଥା ହେଉଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ବିମାନରେ ବସି ରାକ୍ଷସ ସେନା, ଯାହାର ଜୀବନଶକ୍ତି ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ରହିଥିଲେ। ଏହିପରି ବେଳେ ଖରା, ଚିତା ଛୁଆ ପରି ତୀବ୍ର ଗତିରେ, ତାଙ୍କ ସେନାର ଆଗରେ ରଥରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ପୃଥୁଗ୍ରୀବ, ଯଜ୍ଞଶତ୍ରୁ, ବିହଙ୍ଗମ, ଦୁର୍ଜୟ, କରବୀରାକ୍ଷ, ପରୁଷ, କାଳକାର୍ମୁକ, ହେମମାଳୀ, ମହାମାଳୀ, ସର୍ପାସ୍ୟ, ରୁଧିରାଶନ—ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଶୂର ଖରାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ। ମହାକପାଳ, ସ୍ଥୂଳାକ୍ଷ, ପ୍ରମାଥ, ଏବଂ ତ୍ରିଶିରା—ଏହି ଚାରି ଦୂଷଣଙ୍କ ପଛରେ ସେନାରେ ଚାଲିଥିଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଦ୍ରୁତ ଗତିର ରାକ୍ଷସ ସେନା ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲା, ଯେଉଁପରି ଗଛମାଳା ଧାରଣ କରିଥିବା ଗ୍ରହମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଘେରି ଆସନ୍ତି। ଏଠାରେ ଚବିଶତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ଆରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ଚବିଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ଶୁଣ। ଯେତେବେଳେ ବଳଶାଳୀ ଖରା ଆଶ୍ରମ ପ୍ରତି ଯାତ୍ରା କଲେ, ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ସହ ଏହି ସମସ୍ତ ଅପଶକୁନ ଦେଖିଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ ଅପଶକୁନ ଦେଖି, ରାମ ଲୋକଙ୍କ କ୍ଷେମ ନିମିତ୍ତେ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଦେଖ, ହେ ବଳଶାଳୀ, ଏହି ବଡ଼ ଓ ନାଶକ ଅପଶକୁନ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ନାଶ ନିମିତ୍ତ। ଏହି ରକ୍ତ ଧାରା, କଠୋର ଚିତ୍କାର ଶବ୍ଦରେ, ବହୁଛି; ଆକାଶରେ ମେଘମାନେ ଗଦା ରକ୍ତ ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଦୃଢ଼ ଓ ଅସ୍ଥିର। ମୋର ସମସ୍ତ ବାଣ, ଧୂଆଁ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପୃଷ୍ଠ ଧାରଣ କରି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି, ହେ ତତ୍ତ୍ୱବିଧ୍। ଅରଣ୍ୟର ପକ୍ଷୀମାନେ ଅଜଣା ଭାବରେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି; ଆଗକୁ ଆମ ପାଇଁ କୌଣସି ସୁରକ୍ଷା ନାହିଁ, ଏବଂ ଆମ ଜୀବନ ନେଇ ସନ୍ଦେହ ଅଛି। ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେବ—ଏ ନେଇ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ମୋର ବାହୁ ପୁନିପୁନି କମ୍ପିତ ହେଉଛି, ଯାହା ଏହାକୁ ସୂଚନା ଦେଉଛି।