ଏହି ସମୟରେ ଦୃଶ୍ୟ ଅତି ଭୟାନକ ଓ ଅଶୁଭ ହେଉଥିଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ଏକ କଳା ଓ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ର, ତେଜସ୍ବୀ ଚକ୍ର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ତା’ପରେ, ଉଠାଯାଇଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୱଜା ଉପରେ ଏକ ବିଶାଳ ଓ ଭୟଙ୍କର ଗୃଧ୍ର ଆସି ବସିଲା। ଜନସ୍ଥାନ ପାଖରେ ମାଂସଖାଦୀ ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ଖରର ଦୟାନିୟ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ତପତି ଦିଗରେ, ଭୟଙ୍କର ଓ ଅପୂର୍ବ ଦେଖାଯାଉଥିବା ସେମାନେ ରାତିର ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କର ଭୟାନକ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ଆକାଶକୁ ଭାଗିଯାଇଥିବା ହାତୀ ଭଳି ମେଘମାନେ, ରକ୍ତ ଓ ପାଣି ଝରାଉଥିବା ଧାରା ସହିତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକାଶକୁ ଢାକି ଦେଇଥିଲେ, ମନେ ହେଉଥିଲା ଆକାଶ ନାହିଁ। ଏକ ଭୟାନକ ଓ ଅସ୍ଥିର ଅନ୍ଧାର ଛାଇଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଦେଖି ଲୋକଙ୍କର ଚୁଲି ଉଠିଯାଉଥିଲା; ଦିଗ ବା ମଧ୍ୟଦିଗ ଏଠିକି ଦେଖିହେଉନଥିଲା। ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ଦିନ ଓ ରାତିର ସମୟ ନଥିଲା, ତରୁଣ ରକ୍ତର ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଥିଲା; ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ ଭୟଙ୍କର ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ଖରଙ୍କୁ ମୁହଁ କରି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ମାଉ ଓ ଶ୍ୟାଳ ଓ ଗୃଧ୍ରମାନେ ଅଭଳି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଯାହା ସଂଘାତ ଓ ଯୁଦ୍ଧର ଅପଶକୁନ ଦେଉଥିଲା। ବଳ ଠାରେ ମୁହଁରୁ ଅଗ୍ନି ନିସ୍କାସିଥିବା କବନ୍ଧ ଏକଟି ଲୋହା ଗଦା ଭଳି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାଖରେ ଦେଖାଯାଇଥିଲା। ମହାରାକ୍ଷସ ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ଅସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ; ବାୟୁ ତୀବ୍ର ଭାବେ ବହୁଥିଲା, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାହାର ତେଜ ହରାଇଥିଲା। ରାତି ନ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାରାମାନେ ଜୁଇ ଭଳି ଅନ୍ଧାରରେ ଚମକୁଥିଲେ; ପଦ୍ମ ଫୁଲମାନେ, ମାଛ ଓ ପକ୍ଷୀ ଲୁଚିଯିବାରୁ, ସୁକାଯାଇଥିଲେ। ଏହି ଅପସମୟରେ ଗଛମାନେ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ହୀନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ; ପବନ ବିନା ମାଟି ଲାଲ ମେଘ ଭଳି ଉଡୁଥିଲା। ଏଠି ଚିଁଚି ଓ କୁଁଚି ଧ୍ୱନିରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ଚଟିଆ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ; ଏବଂ ଭୟାନକ ଧ୍ୱନି ସହିତ ଉଲ୍କାମାନେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡୁଥିଲେ। ଭୂମି, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ସହିତ କମ୍ପିଉଠିଲା; ଏହି ସମୟରେ ଖର, ତାଙ୍କର ରଥରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ବାମ ହାତ କପିଉଠିଲା, ମୁହଁରୁ ଭୟ ଝଲିଲା, ଏବଂ ଚକ୍ଷୁରେ ଅଶ୍ରୁ ଆସିଗଲା; ସେ ଚାରିପାଖ ଦେଖି ଅଶାନ୍ତ ହେଉଥିଲେ। ଲଳାଟରେ ବେଦନା ହେଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମରେ ଫେରିଲେ ନାହିଁ। ତେବେ ଖର ହସି କହିଲେ, "ଦେଖ, ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି। ମୁଁ ଏହାକୁ ଭୟ କରେ ନାହିଁ; ମୋର ବଳରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୁର୍ବଳକୁ ସମାନ ଭାବେ ମନେ କରେ। ମୁଁ ଚାହିଲେ ତାରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆକାଶରୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ତଳକୁ ଆଣିପାରିବି।" "ମୁଁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ସେଇ ରାଘବ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଇଦେବି। ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବିନା ମାରି ଫେରିପାରିବି ନାହିଁ, କାରଣ ଏହି ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା। ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରମାଣିତ, ମୁଁ ମିଥ୍ୟା କୁହେ ନାହିଁ। ମୁଁ ଚାହିଲେ, କ୍ରୋଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମାରିପାରିବି, ଯିଏ ମଦୋନ୍ମତ ଏୟରାବତ ଉପରେ ବସିଥାନ୍ତି। ଯିଏ ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋହରେ ପଡିପାରିବେ, ତେବେ ସେଇ ଦୁଇ ମାନବ କ'ଣ?" ଏହିପରି ତାଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି ରାକ୍ଷସ ସେନା ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ, ଯଦିଓ ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁର ଫାନ୍ଦରେ ବନ୍ଧା ଥିଲେ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଦେବତା, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ଅନ୍ତଃସ୍ଥଳରେ କଥା ହେଉଥିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, "ସମସ୍ତ ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଲୋକମାନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ରାଘବ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ବିଜୟ ଲାଭ କରନ୍ତୁ। ଯେପରି ଚକ୍ରଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ଅଗ୍ରଣୀ ଦାନବମାନେକୁ ବିନଶ୍ଟ କରିଥିଲେ, ସେପରି ହେଉ।" ଏଭଳି ଏବଂ ଅନେକ ଭାବରେ ମହାମୁନିମାନେ କଥା ହେଉଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବସି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଜୀବନଶକ୍ତି ଧୀରେ ଧୀରେ ଶୁଷ୍କ ହେଉଥିବା ସେନାକୁ ଦୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ। ତେବେ ଖର, ଉଲ୍ଲାସିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ସେନାର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ରଥ ଚଳାଇ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ। ପୃଥୁଗ୍ରୀବ, ଯଜ୍ଞଶତ୍ରୁ, ବିହଂଗମ, ଦୁର୍ଜୟ, କରବୀରାକ୍ଷ, ପରୁଷ, କାଳକାର୍ମୁକ, ହେମମାଳୀ, ମହାମାଳୀ, ସର୍ପାସ୍ୟ, ରୁଧିରାଶନ—ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଶୂରବୀର ଖରଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ଆବର୍ତ୍ତିତ କରି ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ମହାକପାଳ, ସ୍ଥୂଳାକ୍ଷ, ପ୍ରମାଥ, ତ୍ରିଶିରାସ୍—ଏହି ଚାରି ଦୂଷଣଙ୍କ ପଛରେ ସେନାର ଶେଷରେ ଥିଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ତୀବ୍ର ଗତିର ସେନା, ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ଏବଂ ରାକ୍ଷସ ନାୟକମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ହଠାତ୍ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଆସିଗଲା, ଯେପରି ଗ୍ରହମାଳା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆବର୍ତ୍ତିତ କରେ। ଏହିଭଳି ଅପୂର୍ବ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅପଶକୁନ ଦେଖି, ଖର ଏବଂ ତାଙ୍କ ସେନା ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଖର ତାଙ୍କ ଶୂରତା ଦେଖାଇ ଆଶ୍ରମ ପାଇଁ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ସେଠାରେ ଏହି ଅଶୁଭ ଅପଶକୁନମାନେ ଦେଖିଲେ। ଏହି ଭୟାନକ ଓ ଭୀଷଣ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାମ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତେ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—"ହେ ମହାବାହୁ, ଦେଖ ଏହି ସମସ୍ତ ଭୟାନକ ଅପଶକୁନ, ଯାହା ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି। ଏହି ରକ୍ତଧାରା, ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ସହିତ, ଝରୁଛି; ଆକାଶରେ ମେଘମାନେ ଗଧାର ରକ୍ତର ରଙ୍ଗରେ ଅପୂର୍ବ ଓ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।" "ମୋ ସମସ୍ତ ବାଣମାନେ ଧୂଆଁରେ ଘେରାଉ ହୋଇ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପୃଷ୍ଠ ଧାରଣ କରି, ତୀବ୍ର ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି। ଜଙ୍ଗଲର ପକ୍ଷୀମାନେ ଅଜଣା ଧ୍ୱନି ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଛନ୍ତି; ଆଗକୁ ଆମ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷା ନାହିଁ, ଏବଂ ଆମ ପ୍ରାଣ ଉପରେ ସନ୍ଦେହ ରହିଛି। ଏଠି ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ବିଶାଳ ଯୁଦ୍ଧ ହେବ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ମୋର ବାହୁ ଦେଖ, ବାରମ୍ବାର କପିଉଠୁଛି, ଏହା ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ସୂଚନା ଦେଉଛି।