ଜନସ୍ଥାନରୁ ଖରାଙ୍କ ଆଞ୍ଜଳିରେ ଥିବା ଦୁର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ ରାକ୍ଷସ ସେନା, ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଓ ପତାକା ରେ ଶୋଭିତ, ଅତି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଉଲ୍ଲାସ ରବ କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା। ସେମାନେ ହାତରେ ଗଦା, କୁହା, ତ୍ରିଶୂଳ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ କୁଲାଡ଼ି, ତଳୱାର ଓ ଚକ୍ର ନେଇ ଥିଲେ; ଗଦା ଓ ଶୂଳ ରେ ତେଜମୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଲାଞ୍ଚ, ଭୟଙ୍କର ଲୋହ ଦଣ୍ଡ, ବଡ଼ ଧନୁ, ଗଦା, ତଳୱାର, ମୁସଳ ଓ ବିଜ୍ରୀ ନେଇ, ସେମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର ଲାଗୁଥିଲେ। ଏହି ଭୟାନକ ଚୌଦ ହଜାର ରାକ୍ଷସ, ଖରାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅନୁଗତ, ଜନସ୍ଥାନରୁ ବାହାରିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦୃତ ଗତିରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ଖରାଙ୍କ ରଥ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଅଳ୍ପ ଦୂରରେ ଚାଲିଲା। ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ଖରାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରଥର ଶବ୍ଦ ଦିଗ ଓ ମଧ୍ୟଦିଗ ଭରିଦେଲା। ଖରା, କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ତାଙ୍କ ରଥଚାଳକକୁ ଆଉ ଏକଥର ଉତ୍ତେଜିତ କରି, ଦୀପ୍ତ ମେଘର ଜଣା ରବ ଭଳି ଚିତ୍କାର କରି, ଶତ୍ରୁ ନାଶ ପାଇଁ ଯମର ଭଳି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ ରାକ୍ଷସ ସେନା ଯାତ୍ରା କରିବା ସମୟରେ, ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅଶୁଭ ରକ୍ତ ଧାରା, ଗଧା ରଙ୍ଗରେ, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ବର୍ଷିଲା। ଖରାଙ୍କ ରଥରେ ଯୋକ୍ତ ତୀବ୍ର ଗତିର ଘୋଡ଼ା ରାଜପଥରେ, ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଅଞ୍ଚଳରେ, ଅପୂର୍ବ ଭାବରେ ଲୁଟିପଡ଼ିଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ଏକ ଅନ୍ଧାରା, ରକ୍ତ-ରଙ୍ଗର ଚକ୍ର, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଚକ୍ର ଭଳି, ଦେଖାଯାଇଲା। ଉତ୍ତୋଳିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପତାକାରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶରୀର ଥିବା ବଡ଼ ଗୃଧ୍ର ବସିଲା। ଜନସ୍ଥାନ ନିକଟରେ ମାଂସାହାରୀ ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀ, ଖରାଙ୍କ ଚିତ୍କାର କରି, ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରି ଆସିଲେ। ତାପରି ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଦୀପ୍ତ କରୁଥିବା ନିକଟରେ ଭୟାନକ ଓ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ ପଶୁପକ୍ଷୀ, ରାତିର ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରିଲେ। ମେଘମାନେ, ଭାଗିଯାଇଥିବା ହାତୀ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ରକ୍ତ ଓ ଜଳର ଧାରା ନେଇ ଆକାଶକୁ ଆଉ ଆକାଶ ନାହିଁ ଭଳି ଭରିଦେଲେ। ଏକ ଭୟଙ୍କର, ଉତ୍ତେଜନାମୟ ଅନ୍ଧାରା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା; ଦିଗ ଓ ମଧ୍ୟଦିଗ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା ନାହିଁ। ଅସମୟ ରକ୍ତ ରଙ୍ଗର ଉଷା ଦିପ୍ତି ଦେଖାଯାଇଲା; ଏବଂ ଭୟାନକ ପଶୁପକ୍ଷୀ ଖରାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଦେଖି ଚିତ୍କାର କରିଲେ। ଶାରସ, କୁମ୍ଭୀର, ଗୃଧ୍ରମାନେ ଅପଶକୁନ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଶୁଭ ସୂଚନା ଦେଲେ। ବଳଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ମୁଖ ରୁ ଅଗ୍ନି ନିସ୍କାସିତ କରୁଥିବା ଏକ କବନ୍ଧ, ଲୋହ ଦଣ୍ଡ ଭଳି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିକଟରେ ଦେଖାଯାଇଲା। ବଡ଼ ଦାନବ ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ଅସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଲା; ପବନ ତୀବ୍ର ଭାବେ ବହିଲା, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାହାର ତେଜ ହରାଇଲା। ରାତି ନଥିବା ସମୟରେ ତାରାମାନେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଜୁଇଁ ଭଳି ଦେଖାଯାଇଲେ; ପଦ୍ମ ଫୁଟି ନଥିଲା, ମାଛ ଓ ପକ୍ଷୀ ଲୁଚିଗଲା, ପଦ୍ମ ଶୁଷ୍କ ଓ ମରୁଦ୍ଧାନ ହେଲା। ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଗଛମାନେ ଫୁଲ ଓ ଫଳରୁ ବିହୀନ ହେଲେ; ଲାଲ ଧୂଳି, ମେଘ ଭଳି, ପବନ ବିନା ଉଡ଼ିଗଲା। ସେଠାରେ ଚଞ୍ଚଳ ପକ୍ଷୀମାନେ 'ଚିଚି' ଓ 'କୁଚି' ଧ୍ୱନି କରିଲେ; ଭୟାନକ ଉଲ୍କାପାତ ତୃଣ୍ୟ ଶବ୍ଦ କରି ତଳକୁ ପଡ଼ିଲା। ପୃଥିବୀ, ତାହାର ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ସହିତ କମ୍ପିଗଲା; ଖରା, ଚତୁର, ତାଙ୍କ ରଥରୁ ରବ କରିଲେ। ଖରାଙ୍କ ବାମ ହାତ କମ୍ପିଗଲା, ଶବ୍ଦ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲା, ଚକ୍ଷୁରେ ଅଶ୍ରୁ ଆସି, ଚାରିପାଖ ଦେଖିଲେ। କପାଳରେ ବେଦନା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା; ତଥାପି ଭୟାନକ ଅପଶକୁନ ଦେଖି ଭ୍ରମରେ ଫେରିଲେ ନାହିଁ। ତାପରି ଖରା ହସି, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ ଓ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯାଇଛି।" "ମୁଁ ଏମାନେକୁ ଭୟ କରେ ନାହିଁ; ମୋର ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୁର୍ବଳ ସମାନ। ମୋର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ତାରାମାନେକୁ ଆକାଶରୁ ତଳକୁ ଆଣିପାରିବି। ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଅଭିମାନୀ, ମୁଁ ରୋଷରେ ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଇବି, ମୃତ୍ୟୁର ନିୟମ ଅନୁସାରେ।" "ମୁଁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ବିନା ଫେରିବି ନାହିଁ; ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ନାଶ ମୋ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ।" "ଏହି ତୁମେ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେଖୁଛ; ମୁଁ ମିଛ କହେ ନାହିଁ। ଯଦି କ୍ରୋଧିତ ହେଉଛି, ମୁଁ ମଦୋନ୍ମତ ଏରାବତ ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିବା ଦେବରାଜକୁ ବଧ କରିପାରିବି।" "ଯୁଦ୍ଧରେ ବଜ୍ରଧାରୀ କୁ ବଧ କରିପାରିବି; ତେବେ ଏହି ଦୁଇଜଣ ମାନବ କଣ?" ଖରାଙ୍କ ରବ ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସ ସେନା ମୃତ୍ୟୁର ଫାଦରେ ବନ୍ଧିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅତି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ; ଏବଂ ମହାତ୍ମାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ଋଷି, ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଧର୍ମମୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଏକ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କଲେ। "ଗଂଗା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସୁସ୍ଥ ରହୁନ୍ତୁ, ଜଗତର ଗରିମାମୟ ଲୋକମାନେ ଭଲ ରହୁନ୍ତୁ। ରାଘବ ଯୁଦ୍ଧରେ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ଏବଂ ରାତିରେ ଚଳିଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ବିଜୟ କରନ୍ତୁ।" "ଯେପରି ଚକ୍ରଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଅସୁରମାନେକୁ ବିନାଶ କରିଥିଲେ, ଏପରି ହେଉ।" ଏପରି ଏବଂ ଅନେକ ଭାବରେ ଉତ୍ତମ ଋଷିମାନେ କହିଲେ। ଦେବମାନେ ଆକାଶର ରଥରେ ବସି, ରାକ୍ଷସ ସେନାର ଶେଷ ଶ୍ବାସ ଦେଖି, ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଅବଲୋକନ କଲେ। ଏପରି ଖରା, ଗରୁଡ଼ ଭଳି ତୀବ୍ର ଗତିରେ, ସେନାର ମୁଣ୍ଡ ଭାଗରେ ତାଙ୍କ ରଥରେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ହେଲେ; ପୃଥୁଗ୍ରୀବ, ଯଜ୍ଞଶତ୍ରୁ, ବିହଙ୍ଗମ, ଦୁର୍ଜୟ, କରବୀରାକ୍ଷ, ପରୁଷ, କାଳକାର୍ମୁକ, ହେମମାଳୀ, ମହାମାଳୀ, ସର୍ପାସ୍ୟ, ରୁଧିରାଶନ—ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଶୂରବୀର ଖରାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ; ମହାକପାଳ, ସ୍ଥୂଳାକ୍ଷ, ପ୍ରମାଥ, ତ୍ରିଶିରସ—ଏହି ଚାରିଜଣ ଦୂଷଣଙ୍କ ପଛରେ ସେନାର ପୃଷ୍ଠ ଭାଗରେ ଚାଲିଲେ। ଏପରି ଭୟାନକ ରାକ୍ଷସ ସେନା, ଅପଶକୁନ ଓ ଅଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଆବୃତ, ଖରାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା। ଦେବ ଓ ଋଷିମାନେ ଆସନ୍ତୁ, ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଶୂରତା ଓ ଧର୍ମର ଜୟ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛନ୍ତି।