ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଅଗ୍ରଣୀ ଶକ୍ତି ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ, ଅଶୁରୀ ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କୁ କହାଯାଇଥିଲା – ଶୀଘ୍ର ତୁମର ନାଶ ନିଶ୍ଚିତ, କାରଣ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମଙ୍କର ଏହି ଶକ୍ତି ଅଦ୍ଭୁତ। ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଅଚେତନ ଶୂର୍ପଣଖା, ତାଙ୍କର ଭାଇ ପାଖରେ, ନିଜ ପେଟରେ ହାତ ମାରି ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବିଶିଷ୍ଟ ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଏକୋଇଶ ଓ ବାଇଶ ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କର ଉପଦ୍ରବରେ ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ରୋଧିତ ଖରା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏମିତି କଠୋର ସବ୍ଦରେ କଥା କହିଲେ – “ମୋର ଏହି କ୍ରୋଧ ଅପୂର୍ବ, ଏହା ଅବରୋଧ କରିହେବ ନାହିଁ, ଏହା ଉତ୍ତଳ ଲବଣ ଜଳର ଭଳି। ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ କୌଣସି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଣିବିନାହିଁ – ସେ ଏକ ସାଧାରଣ ମର୍ତ୍ୟ, ଯାହାର ଜୀବନ ଶୀଘ୍ର ସମାପ୍ତ ହେବ; ଆଜି ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ସେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ହରାଇବେ। ତୁମେ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼, ଅଶାନ୍ତି ଦେଖାଅ ନାହିଁ; ମୁଁ ରାମ ଓ ତାଙ୍କର ଭାଇଙ୍କୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେବି। ଆଜି ତୁମେ ମୋ ଦୂର୍ଦାର୍ଶୀ କୁଟାର ଆଘାତରେ ଭୂମିରେ ଅପରାଜିତ ଏହି ରାମଙ୍କର ତାଜା ରକ୍ତ ପିଇପାରିବା।” ଏହି କଥା ଖରାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣି, ଶୂର୍ପଣଖା ଅନ୍ୟଥା ହୋଇ, ଅନ୍ଧ ବିଶ୍ୱାସରେ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କଠାରୁ କଠୋର କଥା ଶୁଣିଥିବା ଖରା, ଏବେ ପୁନି ପ୍ରଶଂସା ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ସେନାନାୟକ ଦୂଷଣଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ – “ଚୁଦ୍ଦ ହଜାର ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ରହନ୍ତି। ସେମାନେ ବର୍ଷାମେଘ ଭଳି କଳା, ଜଗତକୁ କ୍ଷତି କରୁଥିବା, ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଜ୍ଜିତ; ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କର। ମୋର ରଥ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଧନୁଷ, ବାଣ, ତଳୱାର, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବର୍ଛି ତୁରନ୍ତ ଆଣ।” “ମୁଁ ଏହି ଯୁଦ୍ଧକୁ ମୁଖ୍ୟ ଭାଗରେ ନେଇବି, ଯେଉଁ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ରାମ ଓ ପୌଳସ୍ତ୍ୟମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ।” ଏପରି କଥା କହିବା ସମୟରେ, ଦୂଷଣ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ରଥ ଆଣିଦେଲେ, ଯାହା ଦଳମେଚିତ୍ତ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ ଥିଲା। ଏହି ରଥ ମେରୁ ପର୍ବତ ଶିଖର ସଦୃଶ, ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ସୁନା ଚକ୍ର, ମଣିମୟ ଯୋକ୍, ମାଛ, ଫୁଲ, ଗଛ, ପର୍ବତ, ସୁନା ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶୁଭ ପକ୍ଷୀ, ତାରା ଆଦି ଚିତ୍ରରେ ଢାକା ଥିଲା। ଧ୍ୱଜା, ତଳୱାର, ଘଣ୍ଟା, ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏହି ରଥରେ କ୍ରୋଧିତ ଖରା ଚଢ଼ିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଖରା ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର, ଧ୍ୱଜା ଦ୍ୱାରା ସଜ୍ଜିତ ସେନାକୁ ଦୂଷଣଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ – “ଯାଉ!” ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ସେନା, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଜନସ୍ଥାନରୁ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଚାଲିଗଲା। ଲଠଠ, ବର୍ଛି, ତ୍ରିଶୂଳ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ କୁଟାର, ତଳୱାର, ଚକ୍ର, ଗଦା, ଶୁଳ, ମୁଷଳ, ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷ, ତୃଣାୟୁଧ, ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ସମସ୍ତ ଚୁଦ୍ଦ ହଜାର ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଖରାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଜନସ୍ଥାନରୁ ବେରୋଇଲେ। ସେମାନଙ୍କ ପଛରେ ଖରାଙ୍କ ରଥ ଅଳ୍ପ ଦୂରରେ ଚାଲିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଖରାଙ୍କ ରଥ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଚାଲି, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ମଧ୍ୟଦିଗକୁ ଶବ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲା। ଖରା, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ, କଠୋର କଣ୍ଠରେ, ଶତ୍ରୁ ନାଶ ପାଇଁ ଯମ ସ୍ୱରୂପ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ରଥିକୁ ଚିତ୍କାର କଲେ ଓ ମେଘର ଭଳି ଗର୍ଜନ କଲେ। ଏହିପରି ଭୟଙ୍କର ଅଶୁଭ ସେନା ଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଗଧାର ରଙ୍ଗର ରକ୍ତର ବର୍ଷା ହେବାକୁ ଲାଗିଲା। ଖରାଙ୍କ ରଥର ଶୀଘ୍ର ଘୋଡ଼ା ଅପୂର୍ବ ଭାଗ୍ୟରେ ମାଳିନା ଭୂମିରେ ଫୁଲରେ ଢାକା ରାଜପଥରେ ପଡ଼ିଗଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଅନ୍ଧକାର ଓ ରକ୍ତର ଚକ୍ର ଦେଖାଦେଲା। ଉଠା ଧନା ଧ୍ୱଜା ଉପରେ ଏକ ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଗୃଧ୍ର ବସିଗଲା। ଜନସ୍ଥାନ ନିକଟରେ ମାଂସାହାରୀ ପଶୁପକ୍ଷୀ ଖରାଙ୍କ ଦେଖି ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ। ତୀବ୍ର ଦିଗରେ ଭୟଙ୍କର, ଆଶୁଭ ତଥା ଭୟାନକ, ରାତିର ଚିତ୍କାର କରିଥିଲେ। ଭଙ୍ଗା ହାତୀ ଭଳି ମେଘମାଳା ରକ୍ତ ଓ ଜଳର ଧାରା ବହାଇ, ଆକାଶକୁ ଆକାଶ ନାହିଁ ବୋଲି ଲାଗୁଥିଲା। ଏକ ଭୟାନକ ତୀବ୍ର ଅନ୍ଧକାର ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଦିଗ ଓ ମଧ୍ୟଦିଗ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉନଥିଲା। ସନ୍ଧ୍ୟା, ସମୟ ଚିହ୍ନ ବିନା, ତାଜା ରକ୍ତର ରଙ୍ଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ ଭୟଙ୍କର ପଶୁପକ୍ଷୀ ଖରାଙ୍କୁ ଦେଖି କ୍ରନ୍ଦନ କଲେ। ମୁଣ୍ଡ କଣ୍ଡାଇଦେଇଥିବା ଅଘୋର ଅମଙ୍ଗଳ ସଙ୍କେତ ଦେଇ କୋଉ, ଶ୍ୟାଳ ଓ ଗୃଧ୍ର ଚିତ୍କାର କଲେ। ବଳଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ, ଅଗ୍ନିମୁଖ ଏକ କବନ୍ଧ, ଲୋହ ମୁଷଳ ଭଳି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିକଟେ ଦେଖାଦେଲା। ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ଦେଉତା ଅସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଗ୍ରସିଲେ, ବାୟୁ ତୀବ୍ର ହେଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ତେଜ ହରାଇଲେ। ରାତି ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାରା ଝିଅପୋକ ଭଳି ଦେଖାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା, ପଦ୍ମ ଫୁଲ ମାଛ ଓ ପକ୍ଷୀ ଲୁଚି ଶୁଷ୍କ ଓ ମରୁଦ୍ଦା ହେଇଗଲା। ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଅଲକ୍ଷଣୀୟ ଆଶୁଭ ସଙ୍କେତ ମଧ୍ୟରେ ଖରା ଓ ତାଙ୍କର ଚୁଦ୍ଦ ହଜାର ରାକ୍ଷସ ସେନା ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗେ ବଢ଼ିଗଲେ।