ଖରା ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ଭଉଣୀ ଶୂର୍ପଣଖା ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ‘ହା ରକ୍ଷକ!’ ବୋଲି କନ୍ଦୁଛନ୍ତି, ସାପ ଭଳି ଗଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି। ସେ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପଚାରିଲେ, “ଏହା କ’ଣ? ତୁମେ କାହିଁକି ଏପରି ଭାବେ କନ୍ଦୁଛ? ମୁଁ ଏଠାରେ ଥିବାବେଳେ, ରକ୍ଷକ ନଥିବା ଭଳି କାହିଁକି ଆତଙ୍କିତ ହେଉଛ? ଉଠ, ଏହି ଦୌର୍ବଳ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେ, ଏପରି ଅଶକ୍ତ ହେଉନି।” ଖରାଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ସାହଦାୟକ କଥାରେ ଶୂର୍ପଣଖା କିଛି ସାନ୍ତ୍ୱନା ମାନିଲେ, ଲୁହା ଭରା ଆଖି ପୁଞ୍ଜିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭାଇଁଠାରେ କହିଲେ, “ମୋ କାନ ଓ ନାକ କଟାଯିବା, ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯିବା ପରେ ମୁଁ ଏବେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ତୁମେ ମୋତେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରିଛ। ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ଚୌଦ ଶୂରବୀର ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ କରି, ଭୟଙ୍କର ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ପଠାଇଥିଲ। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ, କ୍ରୋଧିତ ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ରାମଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।” “ସେମାନେ ଅତି ତ୍ୱରିତ ଯୋଧ୍ୟାମାନେ ମାତ୍ର କ୍ଷଣେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ରାମଙ୍କ ମହାକାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ମୋ ଭୟ ଅତ୍ୟଧିକ ହେଲା। ଏପରି ଭୟରେ, ଆତଙ୍କ ଓ ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ପୁଣି ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି, ହେ ରାତିର ଚରାଇଥିବା ରାକ୍ଷସ। ଦୁଃଖର ମଗ୍ନ ସମୁଦ୍ରରେ କ୍ରୌଢ଼ ମାଛ ଓ ତରଙ୍ଗରେ ମୁଁ ଡୁବିଯାଉଛି, ତୁମେ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କାହିଁକି କରୁନାହାଁ?” “ମୋ ପକ୍ଷରେ ଆସିଥିବା ସେଇ ମାଂସଭୋଜୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ରାମଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଭୂମିରେ ଛତ୍ରାଯିଲେ। ଯଦି ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି କିଛି କୃପା ରଖ, କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି, ଏବଂ ଯଦି ତୁମେ ରାମଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ କିଛି ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ରଖ, ତେବେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଥିବା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର କଣ୍ଟକ ରାମକୁ ନିହତ କର। ଯଦି ଆଜି ତୁମେ ଶତ୍ରୁନାଶକ ରାମକୁ ମାରିପାରିବ ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ଏଠାରେ, ତୁମ ସାମ୍ନାରେ, ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରିଦେବି। ମୋ ମତରେ, ତୁମେ ରାମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେବାକୁ ସକ୍ଷମ ନୁହଁ। ତୁମ ସେନା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ସହ ମହାସଂଗ୍ରାମରେ ଦଢ଼ି ହେବାକୁ ଅସମର୍ଥ; ତୁମେ ନାମମାତ୍ର ଶୂରବୀର, ତୁମ ପ୍ରତାପ କିଛି ନୁହଁ। ତୁମେ ଜନସ୍ଥାନରୁ ତୁରନ୍ତ ତୁମ ଜନମାନ୍ୟଙ୍କ ସହ ଚାଲିଯାଅ, କିମ୍ବା ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୂର୍ଖମାନେକୁ ମାର, ନାହିଁଲେ ତୁମ ବଂଶକୁ ଅପମାନ ଆଣିବ। ତୁମେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ଏହି ଦୁଇଜଣ ମଣିଷକୁ ମାରିପାରିବ ନାହିଁ; ଏଠାରେ ତୁମର କି ପ୍ରଭାବ, ଯଦି ଶକ୍ତି ଓ ଶକ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ କମ୍? ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ନାଶ ପାଇବ; କାରଣ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ସେଇ ଶକ୍ତିର ଧାରକ।” ଏପରି କହି, ଶୂର୍ପଣଖା ତାଙ୍କ ଭାଇଁ ପାଖରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଓ ଅଚେତନ ହୋଇ, ନିଜ ପେଟକୁ ହାତ ଦେଇ ପରିସ୍ଥିତିରେ ବିଳାପ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ ଯୋଧ୍ୟା ଖରା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର କଥା କହିଲେ, “ମୋର ଏହି କ୍ରୋଧ, ତୁମ ଅପମାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଅଘଟନୀୟ; ଏହା ଉତ୍ତଳ ଲବଣ ଜଳର ଭଳି ଅବରୋଧ କରିହେବ ନାହିଁ। ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ମନେ କରେନି—ସେ ମାନବ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହେବାକୁ ଆସିଛି; ଆଜି ସେ ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ହରାଇବ। ତୁମେ ତୁମ ଲୁହା ରଖ, ଆତଙ୍କ ଛାଡ଼; ମୁଁ ରାମ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇକୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେବି। ଆଜି ତୁମେ ଦେଖିବ, ମୋ ଦାଉରେ ଅସୁସ୍ଥ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ରାମଙ୍କ ତାତି ରକ୍ତ ପିଉଛ।" ଏହି ଖରାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଶୂର୍ପଣଖା ମନେ ଅନନ୍ଦ ହେଲେ ଓ ମୂଢ଼ତାରେ ପୁଣି ତାଙ୍କ ଭାଇଁକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ଅପମାନିତ ହୋଇଥିବା ଏବଂ ଏବେ ପୁଣି ପ୍ରଶଂସିତ ହେଉଥିବା ଖରା ତାପରେ ତାଙ୍କ ସେନାପତି ଦୂଷଣାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ, “ଚୌଦ ହଜାର ଭୟଙ୍କର ଓ ଅଦମ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଳିଥିବା, ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ; ସେମାନେ ମେଘ ଭଳି କଳା, ଜଗତକୁ କ୍ଷତି କରୁଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକଠା କର। ଏହା ସହିତ, ମୋ ରଥ, ଧନୁଷ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ତୀର, ତଳୱାର ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୂଳ ଆଣ। ମୁଁ ମୁଖ୍ୟରେ ଅଗ୍ରସର ହେବି, ଯେଉଁ ଅନିୟମିତ ଯୋଧ୍ୟା ରାମଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ, ମହାପୁରୁଷ ପୌଲସ୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ।" ଏପରି କହିବା ସମୟରେ, ଦୂଷଣା ଖରା ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏକ ବିଶାଳ ରଥ ଆଣିଲେ, ଯାହା ମେରୁ ପର୍ବତ ଶିଖର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସୁନାରେ ଶୋଭିତ, ସୁନା ଚକ୍ର ଏବଂ ବୈଦୂର୍ୟ ମଣିର ଯୋକ୍ତି ଥିଲା। ଏହି ରଥ ମାଛ, ଫୁଲ, ଗଛ, ପର୍ବତ, ସୁନା ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶୁଭ ପକ୍ଷୀ ଓ ତାରା ଆଦିର ଚିତ୍ରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ଏହି ରଥରେ ପତାକା, ତଳୱାର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘଣ୍ଟା ଲାଗିଥିଲା, ସର୍ବଦା ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗ ଥିଲା। ଖରା କ୍ରୋଧରେ ଏହି ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ। ଏହି ମହାସେନା—ରଥ, କବଚ, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ପତାକା ସହିତ—ଖରା ଦେଖି ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଦୂଷଣାକୁ କହିଲେ, “ଚଲ!” ତାପରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ସେନା, ଦାନ୍ତାଳି କବଚ, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ପତାକା ସହିତ, ଜନସ୍ଥାନରୁ ଗଜ୍ଜନା ଦେଇ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚାଲିଲା। ଏମାନେ ହାତରେ ଗଦା, ଶୂଳ, ତ୍ରିଶୂଳ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ କୁଟାର, ତଳୱାର, ଚକ୍ର, ମୁସଳ ଓ ବଜ୍ର ଧରିଥିଲେ, ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର। ଚୌଦ ହଜାର ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ, ଖରାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ, ଜନସ୍ଥାନରୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେମାନେ ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିବାବେଳେ, ଖରାଙ୍କ ରଥ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଅଳ୍ପ ଦୂରରେ ଚାଲୁଥିଲା। ଏହିପରି ଭାବରେ ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଏକୋଇଶ ଓ ବାଇଶ ଅଧ୍ୟାୟର ଏହି ଘଟଣା ଅବିରତ ଘଟିଲା।