ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ହତ୍ୟା ହେବାକୁ ଦେଖି, ଶୂର୍ପଣଖା ଭୟରେ ପଳାଇ ଗଲା ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କର ଭାଇ ଖରାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ବିନାଶ ବିଷୟରେ ଖୋଲା ମୁହଁରେ କହିଲା। ଏହି ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ବିଶିଷ୍ଟ ଏକୋଇଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଶୂର୍ପଣଖା ପୁନି ମାଟିରେ ପଡିଥିବା ଦେଖି, ଖରା ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଇ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାଷାରେ କହିଲେ, କାରଣ ସେ ଖରାଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ। ଖରା କହିଲେ, “ମୁଁ ତୋ ପାଇଁ ସେହି ଶୂରବୀର ମାଂସଭୋଜୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ପଠାଇଥିଲି—ତୁ ଏବେ ପୁନି କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛୁ?” ସେମାନେ ସଦା ମୋତେ ଅନୁଗତ, ନିଷ୍ଠାବାନ ଏବଂ ସଦା ମୋ ପ୍ରତି ଭଲ ଭାବରେ ରହନ୍ତି; ଯଦି ସେମାନେ ହତ୍ୟା ହେଉଛନ୍ତି, ତେବେ ମୋ ଆଜ୍ଞା ଅନୁମାନ କରିବାରେ ଅସମ୍ଭବ। ଏହା କ’ଣ? ଏହି କାନ୍ଦିବା ଏବଂ ମାଟିରେ ସାପ ଭଳି ତୋରାଇବାର କାରଣ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁ। ମୁଁ ଏଠି ଅଛି, ତୁ ଅନାଥ ଭଳି କାହିଁକି ଶୋକ କରୁଛୁ? ଉଠ, ଉଠ! ଏହି ଦୁର୍ବଳତା ଛାଡ଼ିଦେ। ଏଭଳି ଦୃଢ଼ ଖରାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଶୂର୍ପଣଖା ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରି, ନିଜ ଅଶ୍ରୁ-ପ୍ରସ୍ରବଣ ଚକ୍ଷୁ ମୁଛି, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏବେ ତୋ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ମୋ କାନ ଓ ନାକ କଟି ଦିଆଯାଇଛି, ରକ୍ତର ଧାରାରେ ଭିଜିଛି, ତୁ ମୋତେ ଶାନ୍ତି ଦେଲୁ। ତୁ ମୋ ପାଇଁ ସେହି ଚଉଦ ଶୂରବୀର ରାକ୍ଷସମାନେ, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ପଠାଇଥିଲୁ। ତେବେ ସେମାନେ, ଉତ୍ତେଜିତ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ନିଏ, ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ହତ୍ୟା ହୋଇଗଲେ। ସେହି ଶୂରବୀରମାନେ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଭୂମିରେ ପଡିଥିବା ଦେଖି, ରାମଙ୍କର ବିଶାଳ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ମୁଁ ଭୟରେ ଅତିକ୍ରମିତ ହୋଇଗଲି। ଏଭଳି ଭୟଭୀତ, ଅଶାନ୍ତ, ନିରାଶ ହୋଇ, ରାତ୍ରିରେ ଘୁରିବା ତୁମେ, ମୁଁ ପୁନି ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ତୁମ୍ବା ପାଖକୁ ଆସିଛି। ନିରାଶାର ଘଣ୍ଡା ଓ ଭୟର ତରଙ୍ଗରେ ଆବୃତ, ମୁଁ ଦୁଃଖର ବିରାଟ ସାଗରରେ ବିଲିନ ହୋଇଛି; ତୁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କାହିଁକି କରୁନାହୁଁ? ସେମାନେ ମାଂସଭୋଜୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋ ଉପକାର ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ, ରାମଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଭୂମିରେ ହତ୍ୟା ହୋଇଗଲେ। ଯଦି ତୁ ମୋ ପାଇଁ କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ଦୟା ରଖିଛ, ଏବଂ ଯଦି ରାମଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ କିଛି ଶକ୍ତି ଅଛି, ରାତ୍ରିରେ ଘୁରୁଥିବା ତୁମେ—ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟର ରାକ୍ଷସମାନେ ରହୁଥିବା କଣ୍ଟକକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଷ୍ଟ କର; ଯଦି ତୁ ଆଜି ଶତ୍ରୁ-ନାଶକ ରାମକୁ ମାରି ନପାରିବ, ମୁଁ ତୋ ସାମ୍ନାରେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଛାଡିଦେବି, ନିଷ୍ପତି, ତୁ ରାମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଅସମ୍ଭବ। ତୋ ସେନା ସହିତ ମଧ୍ୟ, ତୁ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଠିଆ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ; ତୁ ନିଜକୁ ଶୂରବୀର ବୋଲି କହୁଛ, କିନ୍ତୁ ତୋର ବୀରତା ମିଥ୍ୟା। ଜନସ୍ଥାନରୁ ତୁ ତୋର କୁଳ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯା; ନାହିଁଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୂଢ଼ମାନଙ୍କୁ ମାରିଦେ, କିମ୍ବା ତୁ ତୋର କୁଳକୁ ଅପମାନ ଦେବ। ତୁ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରିପାରିବ ନାହିଁ; ଶକ୍ତି ନାହିଁ ଓ କ୍ଷମତା ଅତ୍ୟନ୍ତ କମ୍, ଏଠି ତୋର ଅସ୍ତିତ୍ୱ କ’ଣ? ରାମଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ତୁ ଶୀଘ୍ର ବିନାଶ ହେବୁ; ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ଏହି ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଅଚେତ, ଶୂର୍ପଣଖା ତାଙ୍କର ଭାଇ ପାଖରେ ନିଜ ଉଦରରେ ହାତ ଦେଇ ଭାରି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ। ଏବେ ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଅବିରାମ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଇଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ଶୂରବୀର ଖରା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କଠିନ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, “ମୋ ରୋଷ, ତୋର ଅପମାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ; ଏହା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିବା ନୁହେଁ, ତୁଳ୍ୟ ଅପାର ଲୁଣ୍ ଜଳରେ। ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୋଲି ମନେ କରୁନାହିଁ—ସେ ଏକ ମାନବ, ଯାହାର ଜୀବନ ପ୍ରାୟ ଶେଷ; ଆଜି ସେ ନିଜ ଅପରାଧରେ ଜୀବନ ହାରିବ। ତୁ ଅଶ୍ରୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼; ମୁଁ ରାମ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇକୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେବି। ଆଜି ତୁ ରାମଙ୍କ ତାତ୍ତିକ ରକ୍ତ ପିବିବୁ, ମୋର କୁହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା ହୋଇ, ସେ ଭୂମିରେ ଦୁର୍ବଳ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡିଯିବ।" ଏହି ଖରାଙ୍କ ମୁଁହରୁ ଆସୁଥିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଶୂର୍ପଣଖା ଅନ୍ଧା ଆଶାରେ ପୁନି ତାଙ୍କ ଭାଇକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ। ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଠିନ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଥିଲେ, ଏବେ ପୁନି ପ୍ରଶଂସା ଶୁଣି, ଖରା ତାଙ୍କର ସେନାପତି ଦୂଷଣାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଚଉଦ ହଜାର ରାକ୍ଷସ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଦୟା ନାହିଁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲନ୍ତି। ସେମାନେ ବର୍ଷା ମେଘ ଭଳି କଳା, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଅନ୍ୟାୟ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଜିତ; ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏକଠା କର, ମୂଦ୍ର ହୋ। ଶୀଘ୍ର ମୋ ରଥ ନେଇ ଆଣ, ଧନୁଷ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ବାଣ, ତଳୱାର ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବିଦ୍ୟାଧର ନେଇ ଆଣ।" “ମୁଁ ଏହି ଅନିୟମିତ ରାମଙ୍କ ନିବାରଣ ପାଇଁ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ, ପୌଳସ୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ସେନାର ଆଗରେ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁ।" ଏଭଳି କହିବା ସମୟରେ, ଦୂଷଣା ତାଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଚମକୁଥିବା ଏକ ବଡ଼ ରଥ, ବିବିଧ ରଙ୍ଗର ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଇ ଦେଲେ। ସେହି ରଥ ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖର ଭଳି, ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ, ସୁନାର ଚକ, ବିଦ୍ୟାତମାନିର ଯୋକ, ମାଛ, ଫୁଲ, ବୃକ୍ଷ, ପର୍ବତ, ସୁନା ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶୁଭ ପକ୍ଷୀ ଓ ତାରା ଦେଇ ଶୋଭିତ, ଧ୍ୱଜ, ତଳୱାର, ଉତ୍ତମ ଘଣ୍ଟା ଦେଇ ଅଳଙ୍କୃତ, ସର୍ବଦା ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଇ, ଖରା କ୍ରୋଧରେ ତାହାରେ ଚଢ଼ିଲେ। ଖରା ଏହି ବିଶାଳ ସେନା, ରଥ, କବଚ, ଅସ୍ତ୍ର, ଧ୍ୱଜ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦୂଷଣାଙ୍କୁ “ଚାଲିଯାଉ!” ବୋଲି ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ। ଏଭଳି ତୀବ୍ର ଦୁଃଖ, କ୍ରୋଧ ଓ ସଂଘର୍ଷର ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଖରା, ଦୂଷଣା ଓ ଚଉଦ ହଜାର ରାକ୍ଷସ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚାଲିଗଲେ।