ଏହିଭଳି ଘଟଣା ଘଟିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଚୁଢ଼ାଉଥିବା ଚୌଦ଼ ରାକ୍ଷସ, ହସ୍ତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ତଳୱାର ଉଠାଇ, ରାମଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ସିଧାସଳଖ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଚୌଦ଼ଟି ଶୁଳ ନିକ୍ଷେପ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଅଜୟ ରାଘବ ରାମ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣରେ ଶୋଭିତ ତୀର ଦ୍ୱାରା କାଟିଦେଲେ। ଏହା ପରେ, ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ନାରାଚ ତୀର ନେଲେ, ଯାହା ସୂର୍ୟ ପରି ଜ୍ୱଳମାନ୍। ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ, ଚୌଦ଼ଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପାଷାଣମୁଣ୍ଡି ତୀର ଧରି, ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଟାଣି, ସେମାନେ ଉପରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ। ଏହି ତୀରଗୁଡ଼ିକ ଲାଗି, ସେମାନେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଏମିତି ପଡ଼ିଗଲେ, ଯେପରି ସର୍ପ ଦାନ୍ତା ଗୁହାରୁ ତଳକୁ ଝରିପଡ଼େ। ସେମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ମୃତଦେହ ମୃଦାରେ ପଡ଼ି ରହିଲା, ମୂଳ କଟା ଗଛ ପରି। ସେମାନେ ରକ୍ତରେ ଭିଜି, ବିକୃତ ଓ ନିର୍ଜୀବ ହେଇ ଭୂମିରେ ଲୁଟିପଡ଼ିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଶୂର୍ପଣଖା ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଆନ୍ଦୋଳିତ ହେଲେ। ସେ, ରକ୍ତ ଅଳ୍ପ ଶୁଷ୍କ ହୋଇ, ଖରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ପୁଣି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ମନେ ଲତା ନିଜ ରସ ହରାଇ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯିବା ପରି। ଭାଇଁ ନିକଟେ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ, କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ, ଶୂର୍ପଣଖା ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଅନେକ ଅଶ୍ରୁ ଢାଳି କ୍ରନ୍ଦନ କଲେ, ମୁହଁ ଫିକା ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ବିଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯିବାକୁ ଦେଖି, ଶୂର୍ପଣଖା ପଳାଇ ଖରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା କହିଦେଲେ—ସେମାନଙ୍କ ବିନାଶ, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ନାଶ। ଏହି ଭାବେ, ମହାନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଏକୋଇଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏବେ, ଶୂର୍ପଣଖାକୁ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ଖର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହିଲେ, କାରଣ ସେ ସାହାଯ୍ୟ ମାଗି ଆସିଥିଲେ। ଖର କହିଲେ, "ମୁଁ ତୋ ପାଇଁ ଏହି ସାହସୀ ମାଂସଭୋଜୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ପଠାଇଥିଲି—ତୁ ଏବେ କାହିଁକି ପୁଣି କାନ୍ଦୁଛୁ? ସେମାନେ ସଦା ମୋତେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଅନୁଗତ ଓ ସମ୍ପ୍ରୀତିଶୀଳ; ଯଦି ସେମାନେ ମରୁଛନ୍ତି, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ଆଜ୍ଞା ଅମାନ୍ୟ କରିନଥାନ୍ତେ। କ’ଣ ଘଟିଲା? ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, କାହିଁକି ତୁ ‘ହା, ରକ୍ଷକ!’ ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଛୁ ଓ ଭୂମିରେ ଚାପଟି ମାଡ଼ୁଛୁ? ମୁଁ ଥିବା ବେଳେ ତୁ ଏମିତି ଅନାଥ ପରି କାନ୍ଦି କାହିଁକି? ଉଠ, ଦୁର୍ବଳତା ଛାଡ଼ିଦେ!" ଏପରି ଭାବେ ଭୟଙ୍କର ଖର କହିଲେ। ଏହା ଶୁଣି, ଶୂର୍ପଣଖା ଅଳ୍ପ ସ୍ବସ୍ଥିତି ପାଇ, ଅଶ୍ରୁ ପୁଞ୍ଜିତ ଚକ୍ଷୁ ମୁଛି, ଭାଇଁ ଖରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏବେ ତୁମଠାରେ ଆସିଛି, କାନ୍, ନାକ କଟା, ରକ୍ତରେ ଭିଜିଛି, ତୁମେ ମୋତେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ। ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଚୌଦ଼ ଶୂରବୀର ରାକ୍ଷସ, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ପଠାଇଥିଲ। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ, କ୍ରୋଧିତ ଓ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା ବିଧ୍ୱଂସ ହୋଇଗଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ଏମିତି ଶୀଘ୍ର ବିନାଶ ହେବା ଓ ରାମଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କୌଶଳ ଦେଖି, ମୋ ମନେ ଭୟ ଭରିଗଲା। ଏହିଭଳି ଭୟ, ଅସ୍ଥିରତା, ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ପୁଣି ତୁମ ପାଖକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି। ଦୁଃଖର ମାଛ ଓ ଭୟର ତରଙ୍ଗ ରହିଥିବା ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଯାଇଛି, ତୁମେ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରୁନାହାଁ। ଯେଉଁ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନେ ରାମଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଭୂମିରେ ଲୁଟିପଡ଼ିଲେ। ଯଦି ତୁମେ ମୋପାଇଁ କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି କରୁଣା ରଖ, ଏବଂ ଯଦି ତୁମେ ରାମଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧେ କିଛି ଶକ୍ତି ଅଛି, ତେବେ ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଶୂଳ ଭାବେ ଥିବା ରାମଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କର। ଯଦି ଆଜି ତୁମେ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରାମଙ୍କୁ ମାରିପାରିବ ନାହାଁ, ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ଏଠାରେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି; ମୋ ମତରେ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କ ସାମ୍ନା କରିପାରିବ ନାହାଁ। ତୁମ ଦଳ ସହିତ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ପାରିବ ନାହାଁ; ତୁମେ ନିଜକୁ ଶୂର ବୋଲୁଛ, କିନ୍ତୁ ତୁମ ସୌର୍ଯ୍ୟ ମିଥ୍ୟା। ଜନସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି ତୁମ ଜନଙ୍କ ସହିତ ଦୂରେ ଯାଅ, କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧରେ ମୂଢ଼ମାନେ ମାର, ନହେଲେ ତୁମ ବଂଶର ଅପମାନ ହେବ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରିପାରିବ ନାହାଁ, ତେବେ ଏଠାରେ ତୁମ ଅସ୍ତିତ୍ୱ କ’ଣ? ତୁମେ ଶକ୍ତି ହୀନ, କ୍ଷୀଣ ଶକ୍ତିବାନ୍। ରାମଙ୍କ ଉର୍ଜାରେ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହେବ; ଏହି ଶକ୍ତି ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଅଛି।" ଏପରି କହି, ଭାଇଁ ନିକଟେ ଶୂର୍ପଣଖା ଅତି ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହେଲେ, ତିନି ନିଜ ହାତରେ ତାଙ୍କ ଉଦର ପିଟି କାନ୍ଦିଉଠିଲେ। ଏହିଠାରେ ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ବାଇଶିତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏପରି ଶୂର୍ପଣଖା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ଯୋଦ୍ଧା ଖର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ କଥା କହିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କ ନାମ ପରି ଅଧିକ କଠୋର ଥିଲା। ଖର କହିଲେ, "ତୋ ଅପମାନ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି କ୍ରୋଧ ଅଦ୍ୱିତୀୟ; ଏହା ଉତ୍ତଳ ଲବଣ ଜଳ ପରି ଅବରୋଧ କରିହେବ ନାହିଁ। ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାନେ ନାହିଁ—ସେ ଏକ ମରଣଶୀଳ ମାନବ; ଆଜି ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଶେଷ ହେବ। ତୁ ଅଶ୍ରୁ ଛାଡ଼, ଅସ୍ଥିରତା ତ୍ୟାଗ କର; ମୁଁ ରାମ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇଁକୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେବି। ଆଜି ତୁ ରାମଙ୍କ ରକ୍ତ ପିଇବୁ, ଯେତେବେଳେ ସେ ମୋ ଖଡ଼ ଦ୍ୱାରା ବିଧ୍ୱଂସ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇପଡ଼ିଥିବେ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଖରଙ୍କ ମୁଁହରୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେଉଥିବା ଶବ୍ଦ ଶୂର୍ପଣଖାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଦେଲା, ତାଙ୍କ ମୂଢ଼ତାରେ ପୁଣି ଭାଇଁଙ୍କୁ ବଢ଼ାଇଲେ। ପୂର୍ବେ ଯେଉଁଠି ତିନି ତୀବ୍ର କଥା କହିଥିଲେ, ଏବେ ପୁଣି ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଏହା ପରେ ଖର ତାଙ୍କ ସେନାପତି ଦୂଷଣାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଚୌଦ଼ ହଜାର ଯୁଦ୍ଧପରାୟଣ, ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଚଳିଛନ୍ତି।" ଏଭଳି ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଘଟଣା ଗୁଡ଼ିକ ଘଟିଲା, ଯେଉଁଠି ରାମଙ୍କ ଶୂରତା, ଶୂର୍ପଣଖାର ଦୁଃଖ, ଖରଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତିଶୋଧ ଆଗମନର ସୂଚନା ମିଳିଲା।