ଏହି ସମୟରେ, ରାମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟର ଚୌଦ ରାକ୍ଷସ ଭୟାଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ହସ୍ତରେ ଗଦା, ଶୁଳ, ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି ରାମଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ । ସେମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଉପାଲମ୍ବ କରି କହିଲେ, “ଆମର ଏହି ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ତୁମ ଜୀବନ, ଶକ୍ତି ଓ ଧନୁଷ୍ୟ ସବୁ ହରାଇଦେବୁ ।” ଏହି ଭାବରେ ଚୌଦ ରାକ୍ଷସ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ସିଧାସଳଖ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ । ସେମାନେ ତାଙ୍କ ହସ୍ତରୁ ଚୌଦଟି ଶୁଳ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରକ୍ଷେପ କଲେ । କିନ୍ତୁ ରାଘବ ରାମ ଅପରାଜିତ ଓ ଶୂରବୀର । ସେ ତାଙ୍କର ସୁନାର ଅଳଙ୍କୃତ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶୁଳକୁ ମଧ୍ୟରେ ଚିରିଦେଲେ । ପରେ ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭା ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନାରାଚ ବାଣ ହସ୍ତଗତ କଲେ । ତିବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଚୌଦଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ପାଷାଣ ମୁଣ୍ଡି ଥିବା ବାଣ ଧରି ଧନୁଷ୍ୟରେ ଚାପ ଦେଇ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିଶାନା କଲେ । ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଲାଗି ଚୌଦ ରାକ୍ଷସକୁ ମାଟିରେ ପଡ଼ାଇଦେଲା—ସେମାନେ ଉଠିଥିବା ପାହାଡ଼ ଗହ୍ୱରରୁ ଫୁଟିଯାଉଥିବା ସର୍ପ ଭଳି ଭୂମିକୁ ଲୁହିଗଲେ, ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗି, ମୂଳ କଟା ଗଛ ପରି ଅଚେତନ ହୋଇ ରହିଗଲେ । ସେମାନେ ରକ୍ତରେ ପ୍ରସ୍ନାତ, ବିକୃତ ଓ ନିର୍ଜୀବ ଅବସ୍ଥାରେ ଭୂମିରେ ଲୁହି ରହିଥିଲେ । ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଶୂର୍ପଣଖା ଭୟ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଗଲେ । ତାଙ୍କର ରକ୍ତ କିଛି ଶୁଖିଯାଇଥିଲା, ତଥାପି ସେ ଦୁଃଖରେ ଖରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୁଦ୍ର ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ପୁଣି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ରସ ହରାଇଥିବା ଲତା ପରି । ଭାଇଁ ନିକଟରେ ସେ ବଡ଼ ଚିତ୍କାର କଲେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ଅଶ୍ରୁ ଝାଡ଼ିଲେ, ମୁହଁ ଫିକା ହୋଇଗଲା । ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ବିନାଶ ପାଇଥିବାକୁ ଦେଖି, ଶୂର୍ପଣଖା ଭୟରେ ପଳାଇ, ସମସ୍ତ ଘଟଣା, ଚୌଦ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ନାଶ ଓ ସମସ୍ତ ବିନାଶ ବିଷୟରେ ତାଙ୍କର ଭାଇଁ ଖରାଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ । ଏହିଠାରେ ମହାର୍ଷି ଵାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ଏକୋଇଶ ଶର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ଶୂର୍ପଣଖା ପୁଣି ଭୂମିରେ ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଖରା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସ୍ପଷ୍ଟ କଥାରେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ମୁଁ ତୋର ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ଏହି ସବୁ ଶୂର ରାକ୍ଷସମାନେ ପଠାଇଥିଲି—ତୁ ଏବେ କାହିଁକି ପୁଣି କାନ୍ଦୁଛୁ? ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ମୋତେ ଭକ୍ତ, ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ମୋ ପ୍ରତି ଭଲ ମନେ ରଖନ୍ତି; ଯଦି ସେମାନେ ମରିଯାଉଛନ୍ତି, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ଆଜ୍ଞା ମାନିଥାନ୍ତେ । ତୁ ଏଭଳି 'ହା, ରକ୍ଷକ!' ବୋଲି ଭୂମିରେ ଗଡ଼ା ଖାଉଛୁ, ଏହାର କାରଣ କ’ଣ? ମୁଁ ଏଠାରେ ଥିବା ବେଳେ ତୁ ଏଭଳି ଅନାଥ ଭଳି କାନ୍ଦୁଛୁ କାହିଁକି? ଉଠ, ଏଇ ଦୁର୍ବଳତା ଛାଡ଼ିଦେ ।" ଖରାଙ୍କ ଏହି କଥାରେ ସେ କିଛି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଅନୁଭବ କଲେ, ଅଶ୍ରୁ ପୁଞ୍ଜିତ ଚକ୍ଷୁ ମୁଛି ଭାଇଁ ଖରାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, କାନ୍, ନାକ କଟା, ରକ୍ତରେ ଭିଜା । ତୁମେ ମୋତେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ । ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଚୌଦ ଶୂର ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ସଜାଇ ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ପଠାଇଥିଲ । କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ କ୍ରୋଧିତ ଓ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାମଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଧ୍ୱଂସ ହୋଇଗଲେ । ସେମାନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଏହି ବିପୁଳ କୌଶଳ ଦେଖି ମୋର ଭୟ ଅତ୍ୟଧିକ ବଢ଼ିଗଲା । ଏହିପରି ଭୟାନକ ଦୁଃଖ ଓ ଆତଙ୍କରେ ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି । ମୋ ମନ ଦୁଃଖର ମାଛ, ଆତଙ୍କର ତରଙ୍ଗରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଏହି ଦୁଃଖ ସାଗରରେ ଡୁବିଯାଉଛି, ତୁମେ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରୁନାହାଁତି କାହିଁକି? ଯେଉଁ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନେ ରାମଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଭୂମିରେ ଲୁହି ରହିଛନ୍ତି । ଯଦି ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି କିଛି ଦୟା, କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କିଛି କ୍ଷମା ରଖ, ଏବଂ ଯଦି ରାମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତୁମେ କିଛି ଶକ୍ତି ଅଛି, ତେବେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡର କଣ୍ଟକ ଥିବା ରାମଙ୍କୁ ନାଶ କର । ଏହି ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରାମଙ୍କୁ ଯଦି ଆଜି ମାରିପାରୁନାହ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି; ମୋ ମତରେ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ରାମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଠିଆ ହୋଇପାରିବ ନାହ । ତୁମେ ସେନା ସହିତ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବ ନାହ; ତୁମେ ନିଃସାର ଶୂର ଦାବି କରୁଛ । ତୁମେ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଜନସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି ଯାଅ, କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାନମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି ମାର, ନାହିଁଲେ ତୁମ ବଂଶକୁ ଅପମାନ ଆଣିବ । ତୁମେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରିପାରିବ ନାହ; ଏଠାରେ ତୁମ ଅସ୍ତିତ୍ୱ କ’ଣ, ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅଳ୍ପ ଶକ୍ତି ଥିବା ବେଳେ? ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ନାଶ ପାଇବ; ଏହି ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ସେଇ ଶକ୍ତିର ଧାରକ ।" ଏଭଳି ଭାଇଁ ପାଖରେ ଶୂର୍ପଣଖା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖ ଓ ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ଗଭିର ଦୁଃଖରେ ପେଟ ଉପରେ ହାତ ମାରି ଅନେକ କାନ୍ଦିଲେ । ଏଠାରେ ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ବାଇଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ଏଭଳି ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ଯୋଦ୍ଧା ଖରା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ଚେତନାରୁ ବଡ଼ କଠୋର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, "ତୋର ଅପମାନରୁ ମୋର ଏହି କ୍ରୋଧ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅପୂର୍ବ—ଏହା ଉତ୍ତାଳ ଲୁଣିଆ ପାଣି ପରି ରୋକିହେବ ନାହିଁ । ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ କୌଣସି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାନେ ନାହିଁ—ସେ ଏକ ମାନବ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଆୟୁ ଶେଷ ହେବାକୁ ଯାଉଛି; ଆଜି ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍କର୍ମର ଫଳରେ ସେ ନିଜ ଜୀବନ ହରାଇବ । ତୁମେ ତୁମ ଅଶ୍ରୁ ରୋକ, ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼; ମୁଁ ରାମ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇଁକୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେବି । ଆଜି ତୁମେ ମୋର କୁଟାର ଦ୍ୱାରା ଘାତ ଖାଇ ଭୂମିରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା ରାମଙ୍କ ଗରମ ରକ୍ତ ପିଇପାରିବୁ, ହେ ରାକ୍ଷସୀ!" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶୂର୍ପଣଖା ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ମୂଢ଼ତାରେ ତାଙ୍କ ଭାଇଁଙ୍କୁ ପୁଣି ପ୍ରଶଂସା କଲେ । ଏହାପରେ, ଖରା ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି କଠୋର ଥିଲେ, ଏବେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ସେନାପତି ଦୂଷଣଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ।