ଯୁଦ୍ଧର ମଝିରେ ଏକା ଥିବା ତୁମେ କେଉଁ ଶକ୍ତିର ସ୍ୱାମୀ? ଆମେ ଏଠାରେ ଏତେ ଲୋକ ମିଶିଛୁ, ତୁମେ କିପରି ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ି ରହିପାରିବ? ଏହି ଗଦା, ଭାଲା, ତ୍ରିଶୂଳ ଆମ ହାତରୁ ଉଡ଼ି ଯିବା ସହିତ, ତୁମ ଜୀବନ, ଶକ୍ତି ଓ ହାତରେ ଧରିଥିବା ଧନୁଷ୍ୟ ସବୁ ହରାଇଯିବ। ଏପରି କହି, ଚୌଦ୍ଦ ରାକ୍ଷସ ଭୟଙ୍କର ରୂପେ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ତଳୱାର ଉଠାଇ, ରାମଙ୍କ ଉପରେ ସିଧା ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି, ଚୌଦ୍ଦଟି ଭାଲା ରାଘବଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅଜୟ ରାମ ସେହି ସମସ୍ତ ଭାଲାକୁ ସୁନ୍ଦର ସୁନା ମୁଣ୍ଡି ଥିବା ବାଣରେ କାଟି ଦେଲେ। ତା’ପରେ ରାମ ମହାଶକ୍ତି ନାରାଚ ବାଣ ଧରି, ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ଉଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଚୌଦ୍ଦଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପାଷାଣମୁଣ୍ଡି ବାଣ ନେଇ, ଧନୁଷ୍ୟ ଟାଣି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିଶାନା କଲେ। ସେମାନେ ମାନେ ମୃତ୍ୟୁବର୍ଣ୍ଣୀ ନାଗମାନେ ମାଟିର ମଣ୍ଡ ଛାଡ଼ି ଝରିପଡ଼ିଥିବା ପରି ଭୂମିକୁ ଢଳିପଡ଼ିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ମୃତ ଗଛ ମୂଳ କଟା ହେଲେ ଯେପରି ଭୂମିରେ ଶୁଇଥାଏ, ସେମାନେ ଏମିତି ଶୁଇଥିଲେ। ସେମାନେ ରକ୍ତରେ ଭିଜି, ଅଙ୍ଗବିକୃତ ଓ ନିର୍ଜୀବ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି ଶୂର୍ପଣଖା ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଲିଉଠିଲା। ସେ, ଅଳ୍ପ ସୁକା ରକ୍ତ ଲଗା ଶରୀରେ, ଖରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲା, ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ସାପ ଶୁଖି ଯିବା ବେଳେ ଲତା ଝରିପଡ଼ିଥିବା ପରି, ପୁଣି ଭୂମିରେ ଢଳିପଡ଼ିଲା। ଦୁଃଖରେ ଅତି ଅଳସ୍ତ, ସେ ଭାଇର କାନ୍ଧ ନିକଟରେ ବଡ଼ ଚିତ୍କାର କଲା, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ମାନ୍ଦା ହୋଇ ଲୁହ ଝରୁଥିଲା। ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ହତ ହେବାକୁ ଦେଖି, ଶୂର୍ପଣଖା ଭୟରେ ପଳାଇ ଯାଇ, ସେମାନଙ୍କ ହତ୍ୟା ଓ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ବିନାଶ ବିଷୟରେ ଖରଙ୍କୁ ସବୁ କଥା କହିଲା। ଏହିଠାରେ ମହାମୁନି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ମହାରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଏକୋଇଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଶୂର୍ପଣଖାକୁ ପୁଣି ଭୂମିରେ ଢଳିପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଖର କ୍ରୋଧରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ସ୍ପଷ୍ଟ କଥାରେ ପଚାରିଲେ, କାରଣ ସେ ତାଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ ମାଗି ଆସିଥିଲେ। "ମୁଁ ତୋ ପାଇଁ ଏହି ସମସ୍ତ ବୀର ମାଂସାଶୀ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ପଠାଇଥିଲି, ଏବେ ତୁମେ କାହିଁକି ପୁଣି କାନ୍ଦୁଛ?" ସେମାନେ ସଦା ମୋତେ ଭକ୍ତ, ବିଶ୍ୱାସୀ ଓ ମୋ ପ୍ରତି ଭଲ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି; ଯଦି ତାଙ୍କୁ କିଏ ହତ କରିଛି, ତେବେ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ମୋ ଆଜ୍ଞା ଅମାନ୍ୟ କରିନଥାନ୍ତେ। ଏହି କଣ ଘଟିଲା? ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, କାହିଁକି ତୁମେ 'ହା ରକ୍ଷକ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଛ ଓ ସାପ ପରି ଭୂମିରେ ଗଡ଼ାଉଛ? ମୁଁ ଥିବା ସ୍ଥିତିରେ ତୁମେ ଅନାଥ ପରି କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ? ଉଠ, ଏହି ଦୁର୍ବଳତା ଛାଡ଼ିଦିଅ!" ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଖରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶୂର୍ପଣଖା ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ, ଲୁହ ମୁଛି, ତାଙ୍କୁ କହିଲା— "ମୁଁ ଏବେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି, କାନ ଓ ନାକ କଟା, ରକ୍ତରେ ଭିଜି, ତୁମେ ମୋତେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲ। ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଚୌଦ୍ଦଟି ବୀର ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ କରି, ଭୟଙ୍କର ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ହତ କରିବାକୁ ପଠାଇଥିଲ। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ କ୍ରୋଧରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଗଲେ, କିନ୍ତୁ ରାମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ହତ କଲେ। ସେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଶୂଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବୀରତା ଦେଖି, ମୋ ମନରେ ଭୟ ଆସିଗଲା। ଏହିପରି ଭୟ, ଅସ୍ଥିରତା ଓ ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ପୁଣି ଆସିଛି, ରାତିର ଚର, ଚାରିପାଖରେ ଭୟ ଦେଖୁଛି। ଦୁଃଖର ମହାସାଗରରେ ବିପଦର ମଗର ଓ ଭୟର ତରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଡୁବିଯାଉଛି, ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରିନାହଁ କାହିଁକି? ଯେଉଁ ମାଂସାଶୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନେ ରାମଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଭୂମିରେ ଢଳିପଡ଼ିଛନ୍ତି। ଯଦି ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି କିଛି କୃପା ରଖ, କିମ୍ବା ସେମାନେ ରାକ୍ଷସମାନେ ପ୍ରତି, ଏବଂ ଯଦି ତୁମେ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କିଛି ଶକ୍ତି ରଖ, ତେବେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡର କଣ୍ଟକ ରାମଙ୍କୁ ହତ କର। ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରାମଙ୍କୁ ଆଜି ହତ କରିପାରିବା ନାହିଁ, ମୁଁ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି, ନିର୍ଲଜ୍ଜ। ମୋ ମତରେ ତୁମେ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବା ନୁହେଁ। ତୁମ ସେନା ସହିତ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ି ରହିପାରିବା ନୁହେଁ, ତୁମେ ନାମକୁଳେ ବୀର, କାମରେ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଜନସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି ତୁମ ଜନଙ୍କ ସହିତ ଚଳିଯାଅ, କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧରେ ମୂର୍ଖମାନେ ହତ କର, ନାହିଁଲେ ତୁମ ଦୂଷ୍ଟି ହେବ। ତୁମେ ଏହି ଦୁଇ ମଣିଷ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ହତ କରିପାରିବା ନୁହେଁ; ଶକ୍ତି ଓ ଶାସନ ନଥିଲେ ଏଠାରେ ତୁମ ଅସ୍ତିତ୍ୱ କଣ? ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହେବ; କାରଣ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ଏହି ଶକ୍ତିର ଧାରକ।" ଏହିପରି କହି, ଶୂର୍ପଣଖା ଭାଇ ପାଖରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଉଦରକୁ ହାତରେ ମାଡ଼ି, ଉତ୍କଟ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଉଠିଲା। ଏଠାରେ ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ବାଇଶିତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏପରି ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କ ଉପଦ୍ରବରେ, ବୀର ଖର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଚାଉଁଠୁ ଅଧିକ କଠିନ କଥା କହିଲେ। "ମୋ ଏହି କ୍ରୋଧ, ତୁମେ ଅପମାନ ଦେଇ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛ, ଏହି ଉତ୍କଟ ତରଙ୍ଗ ନମକ ଜଳପରି ଅବାର୍ଯ୍ୟ। ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବି ନାହିଁ—ସେ ମାନବ, ତାଙ୍କ ଆୟୁ ଶେଷ ହେଉଛି; ଆଜି ସେ ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ନିଜ ଜୀବନ ହରାଇବ। ତୁମେ ଏବେ ଲୁହ ଛାଡ଼, ଭୟ ତ୍ୟାଗ କର; ମୁଁ ରାମ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇକୁ ଯମସଦନକୁ ପଠାଇଦେବି। ଆଜି ତୁମେ ରାମଙ୍କ ତାଜା ରକ୍ତ ପିଇବ, ଯେଉଁଠି ସେ ମୋ ତଳୱାରରେ ହତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଅଶକ୍ତ ହେବ।" ଏହିପରି ଖରଙ୍କ ମୁଁହରୁ ଉଚ୍ଚରିତ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଶୂର୍ପଣଖା ଅନ୍ଧ ବୁଦ୍ଧିରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ପୁଣି ତାଙ୍କ ଭାଇ ଖରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲା।