ଏହି ଉତ୍କଳ ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ଏକ ଅତି ରୋମାଞ୍ଚକ ଘଟଣାରେ, ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଧନୁଷ ଓ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ, ଋଷିମାନେ ଦେଇଥିବା ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ, ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କରିବାକୁ ଏହି ବିପୁଳ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ରାମ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତମେ ଏଠାରେ ରହ; ଯଦି ଜୀବନକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦେଉଛ, ତେବେ ଏଠାରୁ ଚଳିଯାଅ, ରାତିର ନିବାସୀମାନେ।" ରାମଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଚୌଦ ରାକ୍ଷସ, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ, ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ, କ୍ଷୋଭିତ ହେଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି, ରାମଙ୍କ ରକ୍ତବିମ୍ବ ଚକ୍ଷୁକୁ ଦେଖି, ଉପହାସ ଭରା କଠୋର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, "ତୁମେ ଆମ ନାୟକ ଖରଙ୍କ କ୍ରୋଧକୁ ବିପ୍ରୋକ୍ଷ କରିଛ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ଏବେ ଆମ ପାଖରେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇବ।" "ତୁମେ ଏକା ଥିବା ବେଳେ ଅନେକ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କେମିତି ରହିପାରିବ? ଆମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ କେଉଁ ଶକ୍ତି ଆଛି?" "ଆମ ହାତର ଗଦା, ଶୁଳ, ତୀର ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ, ଶକ୍ତି, ଏବଂ ତୁମ ଧନୁଷ କୁ ହରି ଦେବ।" ଏଭଳି କହି, ଚୌଦ ରାକ୍ଷସ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ। ସେମାନେ ଚୌଦ ଶୁଳ ରାଘବଙ୍କ ଉପରେ ଫେଙ୍ଗିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅଜୟ ରାମ ସୁନା ଲତା ଭରିତ ତୀର ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡିକୁ କାଟି ଦେଲେ। ପରେ ଶୂର୍ୟ ପ୍ରଭା ଭଳି ନାରାଚ ତୀର ଉଠାଇ, ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରତି ରାକ୍ଷସ ପାଇଁ ଚୌଦ ତୀର ଧନୁଷରେ ଚାପି ନିଶାନା କଲେ। ଏହି ତୀରଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଭେଦି, ରାକ୍ଷସମାନେ ପାହାଡ଼ ଗୁହାରୁ ଚୁଟିଥିବା ସାପ ଭଳି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ମୃତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଶୂନ୍ୟ ହୃଦୟ ଭଳି ମୃଦୁଳ ଶରୀର ରକ୍ତରେ ଭିଜି ମୃତ୍ୟୁ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଶୂର୍ପଣଖାକୁ କ୍ରୋଧ ଆକ୍ରମଣ କଲା। ସେ ରକ୍ତରେ ଭିଜି, କିଛି ଶୁଖି ରକ୍ତ ସହିତ, ଖରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲା, ଦୁଃଖରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ଜଳ ବିହୀନ ଲତା ଭଳି। ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ଭାଇ ନିକଟେ ବଡ଼ ଚିତ୍କାର କରି, କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ, ମୁହଁ ଫିକା ହେଇଗଲା। ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ବିନାଶ ହେବା ଦେଖି, ଶୂର୍ପଣଖା ଭୟରେ ଚଳି ଖରଙ୍କୁ ସବୁ କଥା କହିଲେ—ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ କିପରି ସଂହାର ହେଲେ। ଏହି ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ଏକାଇଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଶୂର୍ପଣଖା ଆଉଥରେ ପଡ଼ିଗଲା ଦେଖି, ଖର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସ୍ପଷ୍ଟ ଶବ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, କାରଣ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଲେ। "ମୁଁ ତୋ ପାଇଁ ସେ ଶୂର ରାକ୍ଷସମାନେ ପଠାଇଛି; ତୁମେ ଆଉ କାହିଁକି କନ୍ଦୁଛ? ସେମାନେ ସଦା ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ୍; ଯଦି ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି, ତେବେ ମୋ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରଣ କରିବାରେ କ୍ଷମା ହେବେନି।" "ତୁମେ ଏଠି ମୁଁ ଥିବା ବେଳେ ନିରାଶ୍ରୟ ଭଳି କାହିଁକି କନ୍ଦୁଛ? ଉଠ, ଦୁର୍ବଳତା ଛାଡ଼; ମୁଁ ତୋ ସହିତ ଅଛି।" ଖରଙ୍କ ଏଉଁ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଶୂର୍ପଣଖା ଅଶ୍ରୁ ପୁଞ୍ଜା କୁ ମୁଛି, ଭାଇ ଖରଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମୁଁ ଏଠି ଆସିଛି, ମୋ କାନ ଓ ନାକ ଛେଦି ଦିଆଯାଇଛି, ରକ୍ତରେ ଭିଜିଛି, ତୁମେ ମୋତେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।" "ତୁମେ ଚୌଦ ଶୂର ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋ ପାଇଁ ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ପଠାଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ରାମ ତୀର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିଦେଲେ।" "ସେ ଶୂର ବୀରମାନେ ଏକ କ୍ଷଣରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ରାମଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ମୁଁ ବଡ଼ ଭୟରେ ଆକ୍ରମିତ ହୋଇଯାଇଛି।" "ମୁଁ ଭୟଭିତ, ବିକଳ, ଦୁଃଖିତ; ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଆପଦ ଦେଖି, ଆଉଥରେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି।" "ଦୁଃଖର ମହାସାଗରରେ ମୁଁ ଡୁବିଯାଇଛି, ଭୟ ଓ ଦୁଃଖର କୁମ୍ଭୀର ଓ ତରଙ୍ଗ ଭିତରେ ଅଛି; ତୁମେ କାହିଁକି ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରୁନାହାଁ?" "ମୋ ପାଇଁ ଯେଉଁ ମାଂସ ଭକ୍ଷକ ରାକ୍ଷସମାନେ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନେ ରାମଙ୍କ ତୀରରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।" "ଯଦି ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ, କିମ୍ବା ସେ ରାକ୍ଷସମାନେ ପାଇଁ କିଛି ଦୟା ରଖିଛ, ଯଦି ରାମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ କିଛି ଶକ୍ତି ଅଛି, ତେବେ—" "ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କର; ଯଦି ତୁମେ ଆଜି ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରାମଙ୍କୁ ମାରିପାରିବନି, ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ଏହି ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେବି।" "ମୋ ମତରେ ତୁମେ ରାମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବେନି, ତୁମେ ନିଜେ ନିଜ ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଉଛ, କିନ୍ତୁ ସେହି ଶୂରତ୍ୱ ଅସତ୍ୟ।" "ଏହି ଜନସ୍ଥାନରୁ ତୁମ ପରିବାର ସହ ଶୀଘ୍ର ବିଦାୟ ହେଉ; ନାହିଁ ତେବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେ କୁ ମାର, ନାହିଁ ତେବେ ତୁମ ବଂଶର ଅପମାନ ହେବ।" "ତୁମେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରିପାରିବେନି; ଏଠାରେ ତୁମେ ଶକ୍ତି ବିହୀନ ଓ ଅଶକ୍ତ, ତୁମ ଅସ୍ତିତ୍ୱ କଣ?" "ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହେଉଛ; ଦଶରଥ ପୁତ୍ର ରାମ ଏହି ଶକ୍ତିରେ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଛି।" ଭାଇ ପାଖରେ, ଶୂର୍ପଣଖା ଦୁଃଖରେ ଅବଚେତନ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଗଭା ଉପରେ ହାତ ମାରି ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ କନ୍ଦୁଥିଲେ। ଏହି ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ବାଇଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏଉଁ ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିସ୍ଥିତିରେ, ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ, ଯୋଧା ଖର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜେଠୁ ଅଧିକ କଠୋର ଶବ୍ଦରେ କଥା କହିଲେ।