ସୀତାଙ୍କ ସମୀପରେ ରୁହିଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ରାମ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ, “ସୌମିତ୍ରି, ଏଠାରେ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର; ଯେଉଁମାନେ ଏହି ପଥରେ ଆସିଛନ୍ତି, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବି।” ରାମଙ୍କ ଏହି ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମନେମନେ ସମ୍ମାନ କରି, “ଯଥାସ୍ତୁ,” ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କଲେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଘବ ତାଙ୍କର ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ମହାଧନୁଷ ଉଠାଇ, ତାହାରେ ତାଣି ଲଗାଇ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ, “ଆମେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ, ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ; ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଏହି କଠିନ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛୁ। ଫଳ ଓ କନ୍ଦମୂଳ ଭୋଜନ କରି, ନିୟମିତ ତପସ୍ୟା ଓ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ଏଠାରେ ବସୁଛୁ—ତେବେ, ତୁମେ କାହିଁକି ଆମକୁ କ୍ଷତି କରୁଛ? ଧନୁଷ ବାଣ ଧାରଣ କରି, ମୁଁ ମୁନିମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏଠାରେ ଆସିଛି, ଏହି ମହାସଂଗ୍ରାମରେ ଅପରାଧ କରୁଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ନିହତ କରିବା ପାଇଁ। ଏଠାରେ ରୁହ, ତୁମେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ଯଦି ପ୍ରାଣକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦିଅ, ତେବେ ଏଠାରୁ ଚଳିଯାଅ, ହେ ନିଶାଚରମାନେ।” ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଚୌଦ୍ଦ ଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା ରାକ୍ଷସ, ହସ୍ତରେ ବିଧ୍ବଂସୀ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ। ସେମାନେ ରକ୍ତବିନ୍ନ ଚକ୍ଷୁରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ପ୍ରତି ରକ୍ତମୁକ୍ତ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, କଠୋର ଶବ୍ଦରେ ଉପହାସ କରି କହିଲେ, “ତୁମେ ଆମ ପ୍ରଭୁ ଖରଙ୍କ କ୍ରୋଧକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିଛ; ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମେ ତୁମକୁ ହତ୍ୟା କରି, ତୁମ ପ୍ରାଣ ନେଇ ନେବୁ। ଏତେ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକାକି ଥିବା ତୁମର କେଉଁ ଶକ୍ତି ଅଛି? ଆମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ତ ଦୂର କଥା। ଏହି ଗଦା, ଶୂଳ, ତୋମର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଆମର ହସ୍ତରୁ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହେବାରେ, ତୁମ ପ୍ରାଣ, ବଳ ଓ ଧନୁଷ ସବୁ ନଶ୍ଟ ହେଇଯିବ।” ଏପରି କହି, ଚୌଦ୍ଦ ରାକ୍ଷସ କ୍ରୋଧରେ ଅସ୍ତ୍ର ଉପରେ ଉଠାଇ, ସିଧାସଳଖ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଡ଼ିଲେ। ସେମାନେ ଚୌଦ୍ଦଟି ଶୂଳ ରାଘବଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅଜୟ ରାମ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ବାଣରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କାଟିଦେଲେ। ପରେ ଶୂରବୀର ରାମ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ନାରାଚ ବାଣ ଉଠାଇ, ଚୌଦ୍ଦଟି ଧାରାଳ ଶିଳାମୁଖ ବାଣ ତାଣି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଉପରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ। ସେମାନେ ମଣ୍ଡରୁ ଅସ୍ତି ଭଳି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ; ହୃଦୟ ଭେଦିତ, ମୂଳ ଛିଣ୍ଡା ଗଛ ଭଳି ଭୂମିରେ ଅଚେତନ ହେଲେ। ରକ୍ତରେ ନିହ୍ସ୍ନାତ, ବିକୃତ ଓ ନିର୍ଜୀବ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା ସେମାନେ ଦେଖି, ଶୂର୍ପଣଖା ଦୁର୍ଦ୍ଦମ କ୍ରୋଧରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ। ଅଲ୍ପ ଶୁଷ୍କ ରକ୍ତରେ ଲପେଟାଯାଇ, ଶୂର୍ପଣଖା ଖରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହୋଇ, ରସଶୂନ୍ୟ ଲତା ଭଳି ପୁଣି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଦୁଃଖରେ ବିକଳ ହୋଇ, ଭାଇଙ୍କ ପାଖରେ ବଡ଼ କ୍ରନ୍ଦନ କଲେ, ଗଳା କମ୍ପିତ, ମୁହଁ ମଳିନ, ଅଶ୍ରୁ ପ୍ରବାହିତ କଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ନିହତ ଦେଖି, ଶୂର୍ପଣଖା ପଳାଇ ଯାଇ ତାଙ୍କର ଭାଇ ଖରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା, ଚୌଦ୍ଦ ରାକ୍ଷସର ବିନାଶ ବ୍ୟକ୍ତ କଲେ। ଏହିପରି ଘଟଣା ପରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଏକୋନବିଂଶତିତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଶୂର୍ପଣଖା ପୁଣି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ଖର କ୍ରୋଧରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କଥାରେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ମୁଁ ତୋର ସହଯୋଗ ପାଇଁ ଏହି ଶୂରବୀର ମାଂସଭୋଜୀ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ପଠାଇଛି; ତେବେ ପୁଣି କାହିଁକି କନ୍ଦୁଛୁ? ସେମାନେ ମୋର ପ୍ରତି ସଦା ଭକ୍ତ, ଅନୁଗତ ଓ ସଦ୍ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ; ଯଦି ସେମାନେ ମରୁଛନ୍ତି, ତେବେ ମୋର ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବେନି। ଏହା କଣ? ତୁମେ ‘ହା ରକ୍ଷକ’ ବୋଲି କାହିଁକି ଚିତ୍କାର କରୁଛ, ଭୂମିରେ ସାପ ଭଳି ଗଡ଼ଗଡ଼ି ଖାଉଛ? ମୁଁ ଥିଲେ ତୁମେ କାହିଁକି ଅନାଥ ଭଳି କନ୍ଦୁଛ? ଉଠ, ଦୁର୍ବଳତା ଛାଡ଼, ଏପରି ଅଶକ୍ତ ହେଉନି।” ଏପରି କଥାରେ ଶୂର୍ପଣଖା କିଛି ସାନ୍ତ୍ୱନା ପାଇ, ଅଶ୍ରୁମୁଖ ପୁଞ୍ଜି ପରିଷ୍କାର କରି, ଭାଇ ଖରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏବେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ମୋର କାନ ଓ ନାକ କଟା, ରକ୍ତରେ ନିହ୍ସ୍ନାତ; ତୁମେ ମୋତେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲ। ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଚୌଦ୍ଦ ଶୂରବୀର ରାକ୍ଷସମାନେ, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବାକୁ ପଠାଇଥିଲ। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ସବୁ, କ୍ରୋଧାନ୍ୱିତ ଓ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ରାମଙ୍କ ବାଣରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହେଲେ। ଏମିତି ଦୃତ ଯୋଧ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ରାମଙ୍କ ମହାକାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ମୁଁ ଭୟରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି। ଏହି ପ୍ରମାଦ ଓ ଭୟର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବୁଥିବା, ଦୁଃଖର ମାଛ ଭରିଥିବା ଏହି ଜୀବନରୁ, ତୁମେ ମୋତେ କାହିଁକି ଉଦ୍ଧାର କରୁନାହଁ? ମୋ ପାଇଁ ଆସିଥିବା ମାଂସଭୋଜୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ରାମଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ମରିଛନ୍ତି। ଯଦି ତୁମର ମୋ ପ୍ରତି କିଛି କୃପା ଅଛି, କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ପ୍ରତି, ଏବଂ ଯଦି ତୁମର ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ପ୍ରଭାବ ଅଛି, ତେବେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦୁଃଖର କଣ୍ଟକ ରାମଙ୍କୁ ନିହତ କର। ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରାମକୁ ଆଜି ମାରିପାରିବ ନାହଁ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରିଦେବି; ମୋ ମତରେ ତୁମେ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇପାରିବ ନାହଁ। ତୁମ ସେନା ସହିତ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇପାରିବ ନାହଁ; ତୁମେ ନିଜେ କହୁଛ, କିନ୍ତୁ ତୁମର ପ୍ରଭାବ କେବଳ ମିଥ୍ୟା। ଜନସ୍ଥାନରୁ ତୁମ ପରିବାର ସହିତ ଦ୍ରୁତ ଚଳିଯାଅ, ନାହିଁଲେ ମୂଢ଼ମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାର, ନାହିଁଲେ ତୁମ ବଂଶକୁ ଅପମାନ ଆଣିଦେବୁ।