ଏହା ଗଥାର ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଯେତେବେଳେ ହନୁମାନ୍ ଏକ ସମ୍ବେଦନା ନେଇ ଭାଇଦେହୀଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇଥିଲେ। ସେ ଦେଖିଥିଲେ, ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଇ, ଦ୍ୱାରକୁ ଚାପି ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର କ୍ଷମତାରେ, ସେ ପାଞ୍ଚଟି କମାଣ୍ଡର ଓ ସାମନ୍ତଙ୍କର ସାତଟି ପୁଅଙ୍କୁ ମାରି ଦେଇ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅକ୍ଷକୁ ହରାଇ ଦେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଶେଷରେ ବନ୍ଧିତ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ଦାଦାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ହେବାର ଜ୍ଞାନରେ, ହେରୋ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସେକୁ ବନ୍ଧନ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଏକ ଭାଗ୍ୟର ଅନୁସାରେ ଧରଣ କରିଥିଲେ। ତାପରେ, ସେ ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ଦହାଇ ଦେଇ, ମାଇଥିଲୀ ସୀତାକୁ ବାଚିଲେ, ଏବଂ ସେ ମହାବୀର ହନୁମାନ୍ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ଏହି ସୁସମ୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଫେରିଲେ। ସେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛି ବୋଲି ଖବର ଦେଲେ। ପରେ, ସେ ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରର କୂଳକୁ ଯାଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ରକୁ ଚଳାଇଥିଲେ। ସମୁଦ୍ର ନିଜକୁ ପରିଚୟ କରାଇ, ନଳ ତାଙ୍କର ଅନୁରୋଧରେ ପୁଣି ଏକ ପ୍ରାଣୀ ବନାଇଲେ। ସେହି ପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା, ସେମାନେ ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ପହଁଚି, ରାବଣକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇ, ଶ୍ରୀରାମ ସୀତାକୁ ପୁଣି ପାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ମନରେ ଗଭୀର ଲଜ୍ଜା ଆସିଲା। ପରେ, ସେ ସମାଜରେ ସୀତାଙ୍କୁ କଠୋର ଭାବେ କଥା କହିଲେ, ଯାହାକୁ ସୀତା ବହୁତ ଦୁଃଖରେ ଦେଖିଲେ ଓ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ, ସତ୍ୟରେ ରହିଲେ। ଅଗ୍ନିର ଚାରଣରେ ସୀତା ନିର୍ପାପ୍ରବାହ ହେବା ଦ୍ୱାରା, ସେ ମାର୍ଗରେ ତୀବ୍ର ଦୟା ହେଲା ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଏହାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ମହାନ ରାଘବଙ୍କ ସହିତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ଶ୍ରୀରାମ, ଲଙ୍କାରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବରେ ଅନୁସ୍ଥାନ କରି, ତାଙ୍କର କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ ହେଇ, ଖୁସି ହେଲେ। ଦେବତାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଁ ସେ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ଭାରତଙ୍କ ପାଖରେ ପଠାଇଲେ। ସେ ପୁଣି ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ କଥା ହୋଇ, ପୁଷ୍ପକ ଯାନରେ ନନ୍ଦୀଗ୍ରାମକୁ ଯାଇଲେ। ନନ୍ଦୀଗ୍ରାମରେ, ତାଙ୍କର ଜଟାକୁ କାଟି, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଭାଇମାନଙ୍କ ସହିତ ସୀତାକୁ ପୁଣି ପାଇଲେ ଓ ରାଜ୍ୟକୁ ପୁଣି ଦାବି କରିଲେ। ଲୋକମାନେ ଖୁସି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଥିଲେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁଖୀ, ସମ୍ପନ୍ନ, ଧର୍ମୀୟ, ରୋଗ ଓ ଦୁର୍ବଳତାରୁ ମୁକ୍ତ, ଓ ଖାଦ୍ୟ ଖୋଜିବାରେ ଭୟ ନଥିଲା। କେହି ବି ଏକ ପୁଅଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିବେ ନାହିଁ, ଓ ମହିଳାମାନେ ସଦା ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଦେବା ରହିବେ, କେବଳ ବିଧବା ହେବେ ନାହିଁ। ଅଗ୍ନିରୁ କୌଣସି ଭୟ ନହେବ, ପାଣିରେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଡୁବିବେ ନାହିଁ, ବାତାସରୁ କୌଣସି ଭୟ ନହେବ, ନାହିଁ ଜ୍ୱରରୁ। କେହି ଖାଦ୍ୟରୁ ଭୟ ନହେବ, ଚୋରମାନେ ହୋଇବେ ନାହିଁ; ନଗର ଓ ରାଜ୍ୟଗୁଡିକ ସମ୍ପଦ ଓ ଧାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ। ସମସ୍ତେ ସଦା ଖୁସି ରହିବେ, ସତ୍ୟ ବୟସରେ; ସେ ଶତ ଅଶ୍ୱ ବଳି ଦେଇଥିଲେ ଓ ବହୁତ ସୋନା ଦେଇଥିଲେ। ସେ ବିଦ୍ୟାବିନୋଦୀଙ୍କୁ ଦଶ ଲକ୍ଷ ଗୋ ଦେଇଥିଲେ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଅମିତ ସମ୍ପଦ ଦେଇଥିଲେ, ସେ ମହାନ ଜଣେ। ରାଘବ ସେହି ସମ୍ବେଦନାରେ ଏକ ଶତଗୁଣ ରାଜବଂଶ ଗଢ଼ିବେ, ଓ ସମସ୍ତ ବର୍ଗକୁ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ କରିବେ। ଦଶ ହଜାର ଓ ଦଶ ଶତ ବର୍ଷ ଶାସନ କରି, ରାମ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାବେଶ କରିବେ। ଏହି ପବିତ୍ର, ପାପ ନାଷକ, ପୁଣ୍ୟ ଗଥା, ବେଦମାନଙ୍କର ମନ୍ୟତା ମିଳିଥିବା—ଯେହେତୁ ଯେ କେହି ରାମର କଥା ଗାଇବ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ। ଏହି ଜୀବନଦାୟି ରାମାୟଣ କଥାକୁ ଗାଇଥିବା ଲୋକ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସ୍ୱରଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହେବ, ତାଙ୍କର ପୁଅ, ପୋତା, ଓ ସାଥୀମାନେ ସହିତ। ଏହାକୁ ଗାଇଥିଲେ, ଗୋଟିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଚ୍ଚ କଥାବାର୍ତ୍ତା ପାଇବ; ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରାଜ୍ୟ ପାଇବ; ଏକ ବଣିଜ୍ୟ ଦେଶରେ ସଫଳତା ପାଇବ; ଏବଂ ଏକ ଶୂଦ୍ର ବଡ଼ତା ପାଇବ। ଏହି ମହାନ ବାଲକାଣ୍ଡର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଛି। ନାରଦଙ୍କର ସେହି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମୀୟ ଓ ଉଚ୍ଚ କଥାବିଦ୍ୟାରେ ଦକ୍ଷ, ସେ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ମହାନ ଋଷିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ସେମାନଙ୍କର ଲୋକକୁ ଗଲେ, ସେ ତମସା ନଦୀର କୂଳକୁ ଯାଇଥିଲେ, ଯାହା ଜହ୍ନବୀର କାନ୍ନାରୁ ଦୂର ନଥିଲା। ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ସହିତ, ସେ ତମସାର କୂଳକୁ ପହଁଚି, ସେଠାରେ ମାଟି ମୁକ୍ତ ଦେଖିଲେ। “ଦେଖ, ଭରଦ୍ୱାଜ, ଏହି ଦିଗ ମୁକ୍ତ ମାଟିରେ ଅନନ୍ୟ, ସୁନ୍ଦର, ସୁସ୍ଥ ଓ ଭଲ ଲୋକଙ୍କର ମନକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଥିବା। ମୋ ପାଣିର ଗାଡ଼ିକୁ ରଖିବା, ମୋତେ ମୋର ଖୁସିର ପୋଷାକ ଦିଅ, ମୁଁ ଏହି ଦିଗରେ ନାହାଉଛି।” ମହାନ ଋଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଏହି କଥାକୁ ଶୁଣି, ଭରଦ୍ୱାଜ, ନିୟମିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ପୋଷାକ ଦେଲେ। ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟଙ୍କର ହାତରୁ ପୋଷାକ ଗ୍ରହଣ କରି, ସେ ନିଜେ ଦୂର ଦେଖି, ସେ ସେହି ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ, ସେ ଏକ ଦଳ କ୍ରୌଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଏକାସାଥିରେ ଚାଲୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଡାକ ମିଳିଥିଲା ଓ ସୁନ୍ଦର ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ତାହାର ଦଳରୁ, ଏକ ଶିକାରୀ ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପୁରୁଷକୁ ହତ୍ୟା କରିଲେ, ଯାହାକୁ ଋଷି ଦେଖୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ସାଥୀ ମୃତ୍ୟୁରେ ଗୋଲାପୀ ରଙ୍ଗରେ ରକ୍ତ ଦେଖି, ମହିଳା ପକ୍ଷୀ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ସାଥୀରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ତାଳ ରକ୍ତରେ ଦୂଷିତ ହୋଇ, କାଳା ମୁଣ୍ଡ ଓ ରଙ୍ଗିନ ପକ୍ଷା ନେଇ ଦୁଃଖ କରିଥିଲେ। ଏହି ପକ୍ଷୀକୁ ଦେଖି, ଯେଉଁଥିରେ ଶିକାରୀ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା ହୋଇଥିଲା, ତାଙ୍କର ଦୟା ଋଷିଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।