ଦଶରଥଙ୍କର ପୁତ୍ର, ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଫଳ ଓ କଣ୍ଡମୂଳ ଖାଇ, ନିୟମିତ ଜୀବନ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ । ସେମାନେ ଆତ୍ମସଂୟମୀ, ତପସ୍ଵୀ ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ରୂପ ଗାନ୍ଧର୍ବ ରାଜାଙ୍କୁ ମନେ ପକାଉଥିଲା, ଦେବତା କି ଦାନବ—ଏହି ଭିନ୍ନତା ଜଣାଯାଉନଥିଲା । ସେଠାରେ ମୁଁ ଏକ ଯୁବତୀଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲି, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, ଶୋଭାଯୁକ୍ତ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, କମର ସୁକୁମାର, ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାଇ ଥିଲେ । ସେ ଯୁବତୀ ପାଇଁ ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ମୋତେ ଏମିତି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାରେ ପହଞ୍ଚାଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ଏକ ଦୁଃଖିତ, ଅଶକ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପରି ହୋଇଯାଇଛି । ମୋ ପ୍ରଥମ ଇଚ୍ଛା ହେଉଛି—ତୁମେ ଏହି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର; ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କ ରକ୍ତ ମୁଁ ପିଉଁ । ଶୂର୍ପଣଖା ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଖର ରୋଷାନ୍ୱିତ ହୋଇ, ଚୌଦ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ପରି ଭୟଙ୍କର । ସେମାନେ କହିଲେ—ଦୁଇଟି ପୁରୁଷ, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଚୀରବସ୍ତ୍ର ଓ କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ଏକ ମହିଳା ସହିତ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି । ସେମାନେ ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ଓ ସେ ଦୁଷ୍ଟା ଯୁବତୀଙ୍କୁ ମାରି, ମୋ ପାଖକୁ ଫେରିଆସ; ଏହି ମୋ ଭଉଣୀ ସେମାନଙ୍କ ରକ୍ତ ପିଉନ୍ତୁ । ଏହି ହେଉଛି ମୋ ଭଉଣୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛା, ରାକ୍ଷସମାନେ, ଏହା ଶୀଘ୍ର ସଫଳ କର; ତୁମେ ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ସେମାନଙ୍କୁ ବଶ କର । ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ମାରିଦେବ, ଏଠି ଏହି ମହିଳା ଖୁସିରେ ସେମାନଙ୍କ ରକ୍ତ ପିଉଥିବେ । ଏଭଳି ଆଜ୍ଞା ପାଇ, ଚୌଦ ରାକ୍ଷସ ଶୂର୍ପଣଖା ସହ ଏଠାକୁ ଯାଇଲେ, ପବନେ ଚାଲିଥିବା ମେଘମାନେ ପରି । ଏହିଭଳି ଭୟଙ୍କର ଶୂର୍ପଣଖା ରାଘବଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ପାଖରେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିଲେ । ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ତଳପତ୍ର ଗୃହରେ ବସିଛନ୍ତି, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ । ଶୂର୍ପଣଖା ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ମହାତ୍ମା ରାଘବ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—"ସୌମିତ୍ରି, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରୁହ, ସୀତାଙ୍କ ନିକଟରେ ରୁହ; ଏଠି ଯେଉଁମାନେ ଏସିଛନ୍ତି, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିଦେବି ।" ରାମଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଦର ଦେଇ 'ଯଥାଜ୍ଞା' କହିଲେ । ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଘବ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କୃତ ବଡ଼ ଧନୁଷ ନେଇ, ତାହାକୁ ତଣି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ—"ଆମେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ; ସୀତା ସହିତ ଦୁର୍ଜୟ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛୁ । ଫଳ ଓ କଣ୍ଡମୂଳ ଖାଇ, ନିୟମିତ ଜୀବନ ଅନୁସରଣ କରୁଛୁ, ତପସ୍ଵୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଅଛୁ—ତେବେ ତୁମେ ଆମକୁ କାହିଁକି କ୍ଷତି କରୁଛ ? ଧନୁଷ ବାଣ ଧାରଣ କରି, ମୁଁ ଋଷିମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ମହାସଂଗ୍ରାମରେ ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟ ଥିବା ତୁମେ ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟାୟ କର, ସେମାନଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ । ଏଠାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରୁହ, ପଳାଇଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଯଦି ଜୀବନକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦେଉଛ, ଏଠାଠାରୁ ଚାଲିଯାଅ, ରାତିର ଚରାଚର ।" ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଚୌଦ ରାକ୍ଷସ, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନକାରୀ, ବଡ଼ ରୋଷରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, କ୍ରୁଧ୍ଧ ଚକ୍ଷୁରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ମିଠା କିନ୍ତୁ ଉପହାସ ମିଶିତ କଠୋର କଥା କହିଲେ—"ତୁମେ ଆମ ପ୍ରଭୁ ଖରଙ୍କ କ୍ରୋଧକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିଛ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମେ ତୁମକୁ ଏଠି ମାରିଦେବୁ । ଏତେ ରାକ୍ଷସ ମଧ୍ୟରେ ଏକାକି ତୁମେ କିପରି ଦଢ଼ି, ଆମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବ ? ଏହି ଗଦା, ଶୂଳ, ତୋମର ଆମର ହାତରୁ ଛାଡ଼ିଲେ, ତୁମ ଜୀବନ, ଶକ୍ତି ଓ ଧନୁଷ ସବୁ ହରାଇଯିବ ।" ଏଭଳି କହି, ଚୌଦ ରାକ୍ଷସ କ୍ରୋଧରେ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ସିଧାସଳଖ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ । ସେମାନେ ଚୌଦଟି ଶୂଳ ରାଘବଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅଜୟ ରାମ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କୃତ ବାଣରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କାଟିଦେଲେ । ପରେ, ମହାବଳୀ ରାମ ଚୌଦଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ପାଷାଣମୁଣ୍ଡି ବାଣ ନେଇ, ଧନୁଷ ତଣି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ । ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଲେ, ଏକ ଗୁହାରୁ ବାହାରିଥିବା ସାପ ପରି; ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ମୂଳ କାଟିଦିଆଯାଇଥିବା ଗଛ ପରି ଭୂମିରେ ଶୁଇପଡ଼ିଲେ । ସେମାନେ ରକ୍ତରେ ଭିଜି, ଅଙ୍ଗବିକୃତ ଓ ନିର୍ଜୀବ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିଲେ । ଏହା ଦେଖି, ଶୂର୍ପଣଖା ରୋଷାନ୍ୱିତ ହୋଇଗଲେ । ତାଙ୍କର ରକ୍ତ କିଛି ଶୁଖିଯାଇଥିଲା, ସେ ଖରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ପୁଣି ପଡ଼ିପଡ଼ିଲେ, ନିରସ ଲତା ପରି । ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ଭଉଣୀ ଭାଇ ପାଖରେ ବଡ଼ ଚିତ୍କାର କଲେ, କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ ଅଶ୍ରୁ ଢାଳିଲେ, ମୁହଁ ମଲିନ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଘାତ କରାଯିବା ଦେଖି, ଶୂର୍ପଣଖା ପଳାଇ ଯାଇ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଖରଙ୍କୁ ସବୁ କଥା କହିଲେ—କିପରି ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ବିନାଶ ହୋଇଗଲେ । ଏବେ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଏକୋଇଶ ଶ୍ଲୋକ ଶୁଣ । ଶୂର୍ପଣଖାକୁ ପୁଣି ଗିରିପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ଖର ରୋଷାନ୍ୱିତ ହୋଇ, ସ୍ପଷ୍ଟ କଥାରେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—"ମୁଁ ତୋ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଶୂରବୀର ମାଂସଭୋଜୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ପଠାଇଛି, ସେମାନେ ତ ତୋ ପାଇଁ ଯାଇଥିଲେ; ତେବେ ତୁମେ ଏମିତି କାହିଁକି କନ୍ଦୁଛ ? ସେମାନେ ସଦା ମୋ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଭକ୍ତିଶୀଳ ଓ ମୋ ପ୍ରତି ସଦା ଉତ୍ସାହୀ; ଯଦି ସେମାନେ ମରୁଛନ୍ତି, ତେବେ ମୋ ଆଦେଶ ଅବଶ୍ୟ ପାଳନ କରିଥାନ୍ତେ ।