ଖରା ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ରାକ୍ଷସ, ତାଙ୍କ ଭଉଣୀ ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କୁ ଦେଖି ଯେଉଁ ଅପମାନ ହୋଇଛି, ସେଥିରେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ, “ମୋର ହାତରେ ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟର ଦେହ ପଡିବ, ତାଙ୍କ ମାଂସ ଗୃଧ୍ରମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଚିରି ଖାଇବେ। ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଭୂତ, କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସ—କେହି ମଧ୍ୟ ସେଇ ଦୁଷ୍ଟକୁ ମୋର କ୍ଷୁଦ୍ର ରୋଷରୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ ନାହିଁ।" ଏହିପରେ, ଶୂର୍ପଣଖା କ୍ରମେ ସ୍ୱସ୍ଥ ହେବା ପରେ ତାଙ୍କ ଭଉଣୀଙ୍କୁ ଖରା କହିଲେ, “ତୁମେ କେମିତି ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ସେ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହେଲେ, ସେ କଥା ମୋତେ ସଠିକ୍ ଭାବେ କହ।” ଭାଇଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ କଥା ଶୁଣି, ଶୂର୍ପଣଖା ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁରେ ଏଭଳି କହିଲେ, “ଦୁଇଜଣ ଯୁବକ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, କୋମଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନ, ଚୀରବସ୍ତ୍ର ଓ କୃଷ୍ଣାଜିନ ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ସେମାନେ ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଖାଇ, ନିୟମିତ, ତପସ୍ୟାରତ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ସେମାନେ ଗନ୍ଧର୍ବରାଜ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ରାଜାଚିହ୍ନ ବୋହିଛନ୍ତି, ଦେବ କି ଦାନବ—ମୁଁ ଚିହ୍ନିପାରୁନି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, ଶୋଭିତ, କଞ୍ଚୁକିଆ, ଅଳଙ୍କାରିତ ନାରୀକୁ ଦେଖିଲି। ଏହି ମହିଳାକୁ ନେଇ ସେମାନେ ମୋତେ ଏପରି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ନେଇଛନ୍ତି, ଯେପରି ମୁଁ ଅସହାୟ ଓ ଦୁଃଖିତ।" ଶୂର୍ପଣଖା ପୁନି କହିଲେ, “ମୋର ପ୍ରଥମ ଇଚ୍ଛା ଏହି, ଏଠାରେ ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ମାରିବା—ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କ ରକ୍ତ ପିଇବାକୁ ଚାହେଁ।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଖରା ପ୍ରଚଣ୍ଡ ରୋଷରେ ଚୌଦ୍ଦ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଏଠି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଦୁଇଜଣ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଚୀରବସ୍ତ୍ର ଓ କୃଷ୍ଣାଜିନ ପିନ୍ଧିଥିବା ଏକ ମହିଳା ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି। ସେ ଦୁଇଜଣ ଓ ସେଇ ଦୁଷ୍ଟା ମହିଳାକୁ ହତ୍ୟା କରି ଫେରିଆସ; ଏହି ମୋର ଭଉଣୀ ସେମାନଙ୍କ ରକ୍ତ ପିଇବ। ଏହି ମୋର ଭଉଣୀର ଇଚ୍ଛା, ତେଣୁ ଶୀଘ୍ର ଏହା ପୂରଣ କର; ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦମନ କର। ଯେବେ ତୁମେ ସେ ଦୁଇଭାଇକୁ ମାରିଦେବ, ଏଠି ଏହି ଭଉଣୀ ଆନନ୍ଦ ଓ ହର୍ଷରେ ତାଙ୍କ ରକ୍ତ ପିଇବ।" ଏହିପରେ, ଚୌଦ୍ଦ ରାକ୍ଷସ ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କ ସହିତ ବାୟୁରେ ଚାଲିଥିବା ମେଘପରି ଚଳିଗଲେ। ଶୂର୍ପଣଖା ରାଘବଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ବିଷୟରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲା। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ମହାବଳୀ ରାମ ତାଙ୍କ ଅଶ୍ରମରେ ଶୀତଳ ଛାଉଣୀରେ ବସିଛନ୍ତି, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ଶୂର୍ପଣଖା ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ମହାପ୍ରତାପୀ ରାଘବ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସୌମିତ୍ରି, କିଛି ଖ୍ଷଣ ଅପେକ୍ଷା କର, ସୀତାଙ୍କ ପାଖରେ ରୁହ; ଏଠି ଆସୁଥିବା ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେକୁ ମୁଁ ନଶ୍ଟ କରିଦେବି।” ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମନୋଗତ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ, “ଯେପରି ଆପଣ କହିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ହେଉ,” ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ତାପରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଘବ ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଧନୁଷ୍ୟ ତୁଳି, ତାହାକୁ ତଣି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ, “ଆମେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୀତା ସହିତ ଏହି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛୁ। ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଖାଉଛୁ, ନିୟମିତ, ତପସ୍ୟାରତ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ହେଇ ରହୁଛୁ; ତେବେ ତୁମେ କାହିଁକି ଆମକୁ କ୍ଷତି କରୁଛ? ଧନୁଷ୍ୟ ବାଣ ଧାରଣ କରି, ମୁଁ ଋଷିମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏଠି ଏମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ଅଚାର କରୁଥିବା ତୁମକୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଆସିଛି। ଏଠି ରୁହ, ଆନନ୍ଦରେ ରୁହ; ଯଦି ଜୀବନକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦେଉଛ, ତେବେ ଚାଲିଯାଅ, ହେ ନିଶାଚରମାନେ।” ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଚୌଦ୍ଦ ରାକ୍ଷସ, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ଓ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ, “ତୁମେ ଆମ ପ୍ରଭୁ ଖରାଙ୍କ କ୍ରୋଧକୁ ଉତ୍ପ୍ରେରିତ କରିଛ; ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିବ। ଏକାକି ତୁମେ କିପରି ଏତେ ଲୋକଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବ; ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ତୁମେ କ'ଣ କରିପାରିବ? ଏହି ଗଦା, ଶୂଳ, ତ୍ରିଶୂଳ ଆମ ହାତରୁ ତୁମେ ଜୀବନ, ଶକ୍ତି ଓ ଧନୁଷ୍ୟ ସବୁ ହରାଇବା।” ଏପରେ, ଚୌଦ୍ଦ ରାକ୍ଷସ କ୍ରୋଧରେ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟିଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଚୌଦ୍ଦଟି ଶୂଳ ଫିଙ୍ଗିଲେ। ରାମ ସେମାନଙ୍କ ଶୂଳକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ବାଣରେ କାଟିଦେଲେ; ପରେ ସୂର୍ୟପ୍ରଭା ପରି ଚମକୁଥିବା ନାରାଚ ବାଣ ତୁଳିଲେ। ପ୍ରଚଣ୍ଡ କ୍ରୋଧରେ ଚୌଦ୍ଦଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ପାଷାଣମୁଣ୍ଡିଆ ବାଣ ତୁଳି ଧନୁଷ୍ୟ ତଣି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଉପରେ ଧାରିଲେ। ଏହି ବାଣର ଘାତରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ପିଡ଼ାରେ ଭୂମିକୁ ଢେଳିଗଲେ, ମଣ୍ଡପରୁ ଦାଣା ପଡ଼ୁଥିବା ସାପ ପରି ପଡ଼ିଲେ; ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ପ୍ରାଣ ହରାଇ ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଭୂମିରେ ଶୁଇପଡ଼ିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଏପରି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଦେଖି ଶୂର୍ପଣଖା ପୁନି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ରକ୍ତ ଶୁଷ୍କ ହେଉଥିବା ଶୂର୍ପଣଖା ଖରାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ଥ ହୋଇ ପୁନି ଭୂମିରେ ଢେଳିଗଲେ, ଜଳ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଥିବା ଲତା ପରି। ଦୁଃଖରେ ତିନିକି ଭାଇଙ୍କ ନିକଟେ ବଡ଼ ଚିତ୍କାର କରି, କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ, ମୁହଁ ଫିକା ହୋଇ କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହିଭଳି ଗୌରବମୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ବିଶ୍ ଶ୍ଲୋକର ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ।