ଦଶରଥ ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦୟାଭାବରେ କହିଲେ, “ଧର୍ମଜ୍ଞ ମୁନି, ଦୟାକରି ମୋ ପୁଅ ଉପରେ କୃପା କରନ୍ତୁ। ମୁଁ ଅଳ୍ପଭାଗ୍ୟ, ଆପଣ ମୋ ପାଇଁ ଦେବତା ସମାନ। ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ପକ୍ଷୀ, ଓ ସର୍ପମାନେ ମଧ୍ୟ ରାବଣଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ। ତେଣୁ ମାନବମାନେ କେମିତି ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁକାବିଲା କରିପାରିବେ? ରାବଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଳବାନଙ୍କର ବଳ ନେଇନେଇଥାଏ, ତେଣୁ ମୁଁ କିମ୍ବା ମୋ ସେନା ତାଙ୍କ ସାମ୍ନା କରିପାରିବିନାହିଁ। ମୋର ନିଜ ବଳ କିମ୍ବା ପୁଅମାନେ ସହ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏମିତି ଅମର ଓ ଯୁଦ୍ଧକୁଶଳ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିପାରିବିନାହିଁ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ମୋ କୁମାର ପୁଅକୁ ଦେବିନାହିଁ, ଦେବିନାହିଁ, ଯଦିଓ ମୋ ଦୁଇପୁଅ ଯୁଦ୍ଧରେ ସୁନ୍ଦ ଓ ଉପସୁନ୍ଦ ସମାନ। ଯେଉଁ ଦୁଇଜଣ, ମାରୀଚ ଓ ସୁବାହୁ, ଯଜ୍ଞକୁ ବିଘ୍ନ କରିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ବଳଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ। ମୁଁ ମୋ ପୁଅକୁ ଦେବିନାହିଁ। ମୋ ସମସ୍ତ ସଖା ଓ ସହାୟମାନେ ସହିତ ମୁଁ ନିଜେ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି; ନଚେତ, ଆପଣଙ୍କୁ ଓ ଆପଣଙ୍କ ସଜନମାନେକୁ ଅନୁରୋଧ କରିବି।” ରାଜାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ମନରେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯେପରି ବିଡ଼ା ଯଜ୍ଞେ ଘୃତ ଦେଇ ଅଗ୍ନି ଦହିଉଠେ, ସେପରି ମହାମୁନିଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଦହିଉଠିଲା। ଏହା ପରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବିଶିଷ୍ଟ ବାଳକାଣ୍ଡର ଏକୋଇଶ ଶର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ରାଜାଙ୍କ ଏହି ସ୍ନେହଭରା କଥା ଶୁଣି, କ୍ରୋଧାକ୍ରାନ୍ତ କୌଶିକ ମୁନି ଦଶରଥଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ଶପଥ ଦେଇଥିଲେ, ଏବେ ତାହା ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ରଘୁବଂଶ ଓ ଏହି ପବିତ୍ର କୁଳକୁ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯଦି ଏହି ଆପଣଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତି, ମୁଁ ଯେପରି ଆସିଥିଲି, ସେପରି ଯିବି। ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ, ଆପଣ ସୁଖୀ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଅନ୍ତୁ, ଯଦିଓ ଆପଣ ଶପଥ ଭଙ୍ଗ କରିଛନ୍ତି।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଦେଖି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଉଠିଲା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମନରେ ଭୟ ଛାଇଲା। ସେତେବେଳେ ଧୀର, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ଦଶରଥଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ନରେଶ, ଆପଣ ଧର୍ମର ଅବତାର ସମାନ, ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ। ଆପଣ ଧର୍ମକୁ କଦାପି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ରାଘବ ତିନିଜଗତରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଆପଣ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରୁହନ୍ତୁ; ଅଧର୍ମ ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ଆସିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯିଏ ‘ମୁଁ କରିବି’ ବୋଲି ଶପଥ ଦେଇ କାମ କରେନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ଧର୍ମ ଓ ପୁଣ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ତେଣୁ ଆପଣ ରାମଙ୍କୁ ପଠାନ୍ତୁ। ସେ ଅସ୍ତ୍ରଶିକ୍ଷିତ କି ନୁହଁ, ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ କିଛି କରିପାରିବେନାହିଁ, କାରଣ କୌଶିକପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବେ, ଯେପରି ଅମୃତକୁ ଅଗ୍ନି ରକ୍ଷା କରେ। ସେ ନିଜେ ଧର୍ମର ମୂର୍ତ୍ତି, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତପସ୍ୟାରେ ଏକାଗ୍ର। ସେ ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ଚଳ ଅଚଳ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଜାଣନ୍ତି; ଅନ୍ୟ କେହି ଏହା ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ, ନ ଜାଣିପାରିବେ। ଦେବ, ଋଷି, ଅମର, ରାକ୍ଷସ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର, ମହାନାଗ କେହି ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ, ସେମାନେ ପୂର୍ବେ କୃଶାଶ୍ୱଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରଜାପତିପୁତ୍ରୀମାନେ ଜୟା ଓ ସୁପ୍ରଭା ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ; ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ, ବଳଶାଳୀ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ବିଜୟଦାୟକ। ଜୟା ଓ ସୁପ୍ରଭା, ହେ ଦକ୍ଷକନ୍ୟେ, ଏକଶ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ର ଜନ୍ମଦେଇଥିଲେ। ଜୟା ଅନେକ ବର ପାଇ, ପଞ୍ଚାଶ ପୁଅ ଜନ୍ମଦେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଅପାର ବଳଶାଳୀ, ଅସୁର ସେନାଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ। ସୁପ୍ରଭା ମଧ୍ୟ ଅପରିମିତ ବଳଶାଳୀ, ଦୁର୍ଜୟ, ଭୟଙ୍କର ପଞ୍ଚାଶ ପୁଅ ଜନ୍ମଦେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ‘ବିନାଶକ’ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। କୌଶିକପୁତ୍ର ଏହି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ସଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି, ଏବଂ ନୂତନ ଅସ୍ତ୍ର ତିଆରି କରିପାରନ୍ତି। ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ ଏହି ସବୁ ଶକ୍ତି ରହିଛି; ତେଣୁ ରାମଙ୍କ ଯାତ୍ରା ବିଷୟରେ ଆପଣ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରଖିବେ ନାହିଁ।” ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଶରଥଙ୍କ ମନ ଶାନ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲା; ସେ ଲାଗି ରାମଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହିତ ପଠାଇବାକୁ ମନେ ଗଭୀର ସମ୍ମତି ଦେଲେ। ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବିଶିଷ୍ଟ ବାଳକାଣ୍ଡର ବାଇଶି ଶର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଉଚିତ କଥା ଶୁଣି ଦଶରଥ ରାଜା ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ମାତା କୌଶଲ୍ୟା, ପିତା ଦଶରଥ ଓ ପୂଜାରି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇ ରାମ ତୟାରି ହେଲେ। ଦଶରଥ ଆନନ୍ଦରେ ପୁଅକୁ ବାହୁଁରେ ନେଇ ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କଲେ। ସେ ସମୟରେ ପଦ୍ମନୟନ ରାମ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ମୃଦୁ, ଧୂଳିହୀନ ପବନ ବହିଲା। ଦିବ୍ୟ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଦେବାଦି ଦୁନିଆର ଢୋଳ ଓ ଶଂଖ ଧ୍ୱନି ହେଲା। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆଗରେ, ରାମ କେଶକୂଟି ଧରି ବାଣ ଧରି ଚଲି, ତାଙ୍କ ପଛରେ ସଉମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯାଉଥିଲେ। ଦୁଇଜଣେ ଧନୁଷ୍ ଓ ତୁଣୀର ଧାରଣ କରି, ଦଶ ଦିଗକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରୁଥିଲେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପଛେ ତିନିଶିର ନାଗ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଯୁବା ଓ ବଳଶାଳୀ ସେମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରଙ୍କ ଭଳି ନିର୍ମଳ ରୂପରେ ଚଲିଯାଉଥିଲେ। ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଧନୁଷ୍, ତୁଣୀର, କଞ୍ଚୁକ ଧାରଣ କରି, କଟିରେ ତଳୱାର ନେଇ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପଛେ ଚଲିଯାଉଥିଲେ।