ଖରା ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କର ଭଉଣୀ ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କୁ ଏମିତି ଅବସ୍ଥାରେ, ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ଏବଂ ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ଭୟାନକ କ୍ରୋଧରେ ଜଳିଉଠିଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ଏଠାରୁ ଉଠ, ତୋର ଭୟ ଓ ଭ୍ରମ ଛାଡ଼। ସ୍ପଷ୍ଟ କହ, କିଏ ତୋକୁ ଏମିତି ଅବସ୍ଥାରେ ପହଞ୍ଚାଇଛି? କିଏ, ଏକ କଳା ସାପ ସହ ଖେଳୁଥିବା ପରି, ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅନାବଧାନରେ ଛୁଇଁଛି? କିଏ, ମୃତ୍ୟୁ ଫାନ୍ଦ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି ମଧ୍ୟ, ମୂଢ଼ତାରେ ତାହା ବୁଝିନାହିଁ, ଏବଂ ଆଜି ତୋ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଷ ପାନ କରିଛି? ତୁମେ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପରେ ଯୋଗ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା ସେଉଁଠି ଯିବାର ଶକ୍ତି ଆଛି, ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାର, ତୁମକୁ କିଏ ଏପରି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାରେ ଆଣିଛି? ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, କିମ୍ବା ମହାମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି କୌଣସି ଶକ୍ତି ରଖନ୍ତି କି, ଯେ ତୁମକୁ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ପହଞ୍ଚାଇପାରିବେ? ଏହି ସଂସାରରେ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ କିଏ ମୋତେ କ୍ଷତି କରିବାକୁ ସାହସ କରିପାରିବ—ଅମରମାନେ ହେଉନ୍ତୁ କି, ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ହେଉନ୍ତୁ କି। ଆଜି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋର ବାଣରେ ମାରିଦେବି, ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଶେଷ କରିଦେବି, ଯେପରି ହଂସ ଦୁଧ ଓ ପାଣି ଭିତରୁ ଦୁଧ ଚୁଷିନେଇଥାଏ। କାହାର ରକ୍ତ, ଯେଉଁଠାରେ ମୋର ବାଣ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣସ୍ଥଳ ଛିନ୍ଦି ଦେବ, ଭୂମି ତାହା ପିଇବାକୁ ଚାହିଁବ? କାହାର ଦେହ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଦେବି, ଗୃଧ୍ରମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ଅଂଗରୁ ମାଂସ ଖାଇବେ? ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋ ହାତରୁ ସେ ଦୁଷ୍ଟକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେନି। ତୁମେ ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ହୁଷ୍ମ ହେଇଥିଲେ, ଏବେ ମୋତେ କହ, କିପରି ଏଇ ଅରଣ୍ୟରେ ସେ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଅପମାନିତ ହେଲୁ?” ଏପରି ଭାଇଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବା କଥା ଶୁଣି, ତାହା ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ଥିବାରୁ, ଶୂର୍ପଣଖା କାନ୍ଦିକାନ୍ଦି କହିଲେ, “ଦୁଇ ଯୁବକ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, କମଳ ଦୃଷ୍ଟି, କୋମଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଚୀର ଓ କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇ, ନିୟମିତ, ତପସ୍ଵୀ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ; ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ, ଭାଇ ଦୁଇଜଣ—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ସେମାନେ ଗନ୍ଧର୍ବରାଜ ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ରାଜଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଦେବ କି ଦାନବ ମୁଁ ବୁଝିପାରୁନାହିଁ। ସେଠାରେ ମୁଁ ଏକ ଯୁବତୀକୁ ଦେଖିଲି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୂପବତୀ, ଶୋଭାୟମାନ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବା, ସ୍ନିଗ୍ଧ କମର, ସେ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିଲା। ସେ ମହିଳାକୁ ନେଇ, ଦୁଇଜଣେ ମୋତେ ଏପରି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାରେ ପହଞ୍ଚାଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ଯେପରି ଅସହାୟ ଓ ଦୁଃଖିତ। ଏହି ମୋ ପ୍ରଥମ ଇଚ୍ଛା—ତୁମେ ଏହି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର; ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ରକ୍ତ ପାନ କରିପାରିବି।” ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ, ଖରା କ୍ରୋଧରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଚୌଦ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ—ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଳୟ ସମୟର ପରି ଭୟଙ୍କର—ତାଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ, “ଦୁଇ ଯୁବକ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଚୀର ଓ କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟକୁ ଏକ ମହିଳା ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି। ସେ ଦୁଇଜଣ ଓ ସେ ଦୁଷ୍ଟା ମହିଳାକୁ ମାରି, ତମେ ଫେରିଯିବା; ଏହି ମୋ ଭଉଣୀ ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ପିଇବ। ଏହି ମୋ ଭଉଣୀର ଇଚ୍ଛା, ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ, ଏହା ଶୀଘ୍ର ପୂରଣ କର; ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସେମାନେକୁ ଦଳନ କର। ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ସେ ଭାଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଦେବ, ଏହି ମୋ ଭଉଣୀ ଆନନ୍ଦ ଓ ହର୍ଷରେ ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ପିଇବ।” ଏପରି ଆଦେଶ ମିଳି, ସେ ଚୌଦ ରାକ୍ଷସ ଶୂର୍ପଣଖା ସହିତ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ମେଘମାନେ ପରି ତାଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହିଭଳି ଉତ୍ତମ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ବିଶତିତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏଠାରେ, ଭୟଙ୍କର ଶୂର୍ପଣଖା ରାଘବଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଦୁଇ ଭାଇ ଓ ସୀତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ପାଖରେ ଅଭିଯୋଗ କଲେ। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ—ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ତାଳପତ୍ରର ଛାପର ମଧ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ। ଶୂର୍ପଣଖା ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ମହାତ୍ମା ରାଘବ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସୌମିତ୍ରି, ଏଠାରେ ଥିବା ସୀତାଙ୍କ ନିକଟରେ ରୁହ; ମୁଁ ଏଠାରେ ଆସିଥିବା ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେବି।” ରାମଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମନେ ମନେ ‘ଏହିପରି ହେଉ’ ବୋଲି ସମ୍ମତି ଦେଲେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଘବ ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ସୁରଣା ଉଳ୍ଲେଖିତ ଧନୁଷ ତୁଳି, ରାକ୍ଷସମାନେ ପ୍ରତି କଥା କହିଲେ, “ଆମେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ, ଭାଇ ଦୁଇଜଣ—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୀତା ସହିତ ଏହି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛୁ। ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇ, ନିୟମିତ, ତପସ୍ଵୀ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଭାବେ ଏଠି ରହୁଛୁ—ତେବେ ତୁମେ ଆମକୁ କାହିଁକି କ୍ଷତି କରୁଛ? ଧନୁଷ ବାଣ ଧାରଣ କରି, ମୁଁ ଏଠି ମୁନିମାନଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଆସିଛି, ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଏଠି ଅନ୍ୟାୟ କରୁଛ, ତୁମକୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ। ଏଠି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରୁହ, ପଛକୁ ଯିଅନି; ଯଦି ପ୍ରାଣକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦେଉଛ, ତେବେ ଏଠାରୁ ଚାଲିଯାଅ, ଓ ନିଶାଚରମାନେ।” ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଚୌଦ ରାକ୍ଷସ—ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା, ବଡ଼ ବଡ଼ ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ—ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ, ରକ୍ତବିନୀତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଶୂରତାକୁ ଉପହାସ କରି, କଠୋର କଥା କହିଲେ, “ତୁମେ ଆମ ପ୍ରଭୁ ଖରାଙ୍କ କ୍ରୋଧକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିଛ, ଏବଂ ଏଠି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମେ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ମାରିଦେବା। ତୁମେ ଏକାକି ଏତେ ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ କେଉଁ ଶକ୍ତି ରଖ, ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ ହେବାର କଥା ତ କଥା ଛାଡ଼!