ଶୂର୍ପଣଖା, ମୃଗଶାବାଳୀ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଲତାସମାନ ଶରୀର ଥିବା, ଏହିପରି କଥା କହି ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ ଭରିଯାଇ, ଦହୁଥିବା ଉଲ୍କା ସମାନ ରୋହିଣୀଙ୍କ ଦିଗରେ ଦୌଡ଼ିଯାଇଥିଲା। ଏହା ଦେଖି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସୌମିତ୍ରି, କ୍ରୂର ଓ ନିଚ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ କଦାପି ରସ୍ତି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୃଦୁ ହୃଦୟ ଥିବା, ଏହିପରି ବୈଦେହୀ ଯେପରି ଅବଶ୍ୟ ଜୀବିତ ରହିବା ଉପାୟ କର।” ପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧତ ଦାନବୀଙ୍କୁ ଅପହୃତ କରିବା ପାଇଁ ଉଚ୍ଚାହ କରି, ରାମ କହିଲେ, “ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା, ଦୁଷ୍ଟ, ଭୟଙ୍କର, ବଡ଼ ପେଟ ଥିବା ଦାନବୀକୁ ତୁମେ ବିକୃତ କର।” ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରାମଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ, ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଉଠାଇ ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କ ଖୁଣ୍ଡ କରି ତାଙ୍କର କଣ ଓ ନାକ କାଟିଦେଲେ। ତାଙ୍କର କଣ ଓ ନାକ କାଟି ଦିଆଯାଇ ଶୂର୍ପଣଖା ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ବିକୃତ ଶବ୍ଦ କରି ଉପଯାଇ ଜଙ୍ଗଲ ପଥରେ ଫେରିଗଲା। ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ, ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର, ଶୂର୍ପଣଖା ବିଭିନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି ମଘ ଋତୁର ମେଘ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟରେ ଶୂର୍ପଣଖା ରକ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରରେ ବହିବା ସହ ଦୂର୍ବଳ ଭାବରେ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲା। ବିକୃତ ଦେହ ନେଇ, ଶୂର୍ପଣଖା ଜନସ୍ଥାନରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ତାଙ୍କର ଭାଇ ଖରାଙ୍କ ପାଖରେ ଗଲା; ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଯାଇ ଉପରୁ ତଡ଼ିତ ଫୁଟିପଡ଼ିଥିବା ଭଳି ଭୂମିରେ ଲୁଟିପଡ଼ିଲା। ଏଠାରେ, ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ, ଦେହ ବିକୃତ, ଭୟ, ମୋହ ଓ ଅବସାନ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଶୂର୍ପଣଖା ତାଙ୍କର ଭାଇ ଖରାଙ୍କୁ ସବୁ କଥା କହିଦେଲା—ରାମ, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜଙ୍ଗଲକୁ କିପରି ଆସିଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ବିକୃତ ଦେହ ହେବାର କାହାଣୀ। ଏଠିଏଁ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଏଠି ଶେଷ ହେଲା; ଏବେ ମହାକବି ମହାରାମାୟଣର ଏକୂଣିଶ ଶର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଖରା ତାଙ୍କର ଭଉଣୀ ଏପରି ଦେଖି, ବିକୃତ ଦେହ ଓ ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ, ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଉଠ ଏବଂ ମୋହ ଓ ଭୟ ଛାଡ଼; ସ୍ପଷ୍ଟ କହ, କିଏ ତୁମକୁ ଏପରି ବିକୃତ କରିଛି?” ତାଙ୍କର ଭଉଣୀ ଏପରି ଦୁଃସ୍ଥିତିରେ ପହଁଚିଲେ କିଏ, ମନେ କରିଲେ କିଏ ମୃତ୍ୟୁ ସାପ ଭଳି ନିଃସଙ୍ଗ ଭାବେ ଚୁଆଁଇଛି? ମୃତ୍ୟୁର ଫାସ ଗଲା ଗଲା ଗଳାରେ ପଡ଼ିଥିବା ସେ ଅନ୍ଧା ଭାବରେ ତୁମକୁ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଆଣିଛି? ତୁମେ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ଯେଉଁଠି ଚାହିଲେ ଯିବା, ଯେଉଁ ରୂପ ନେଇପାରିବା—ତୁମକୁ କିଏ ଏପରି ଦୁଃଖ ଦେଲା, ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ? ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଭୂତ, ବଡ଼ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି କ୍ଷମତା ରଖିଛନ୍ତି କି? ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ, ଏହି ସଂସାରରେ ମୋତେ କିଏ ଅନ୍ୟାୟ କରିପାରିବ, ଦେବ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଆଜି ମୁଁ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଶେଷ କରିଦେବି, ହଂସ ଦୁଧ ଭଳି ଜଳ ଚୁଆଁଇବା ଭଳି। କିଏ, ଯାହାର ରକ୍ତ ମୋର ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ଭୂମି ଚାହିବା, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବି? କିଏ, ଯାହାର ଦେହ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଦେବି, ଶବ ଖାଇବା ପକ୍ଷୀମାନେ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଖାଇ ଆନନ୍ଦ କରିବେ? ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଭୂତ, ରାକ୍ଷସ ମଧ୍ୟ ମୋଠୁ ତାଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇପାରିବେ ନାହିଁ। ତୁମେ ଦେହ ଦେଖିବାରେ ସ୍ଥିର ହେଲେ, ଏବଂ ତୁମେ କିପରି ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ଧା ହେଲା ତାହା କହିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଭାଇଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶୂର୍ପଣଖା ଅଶ୍ରୁ ଭରି କହିଲେ, “ଦୁଇ ଯୁବକ, ସୁନ୍ଦର ଦେହ, କୋମଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପଦ୍ମ ସମାନ ଚଉଡ଼ିଆ ଆଖି, ପତ୍ର ଓ କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି—ଏମାନେ ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଖାଇ, ଅନ୍ତର୍ଗତ, ତପସ୍ୱୀ, ନିଷ୍ଠାପରାୟଣ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ, ଭାଇ ଦୁଇ ଜଣେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଏମାନେ ଗନ୍ଧର୍ବ ରାଜା ସମାନ, ରାଜା ଚିହ୍ନ ନେଇଛନ୍ତି, ଦେବ ନା କି ଦାନବ ମୁଁ ଜାଣିପାରିନାହିଁ। ଏଠି ଏକ ଯୁବତୀ, ସୁନ୍ଦର ଦେହ, ଭାରି ଗହଣା ପିନ୍ଧି, କମର ଶୁନ୍ଦର, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ିଛି। ଏହି ଯୁବତୀ ନିମିତ୍ତରେ ଦୁଇ ଭାଇ ମୋତେ ଏପରି ଦୁଃଖ ଦେଲେ, ମୁଁ ଅନାଥ ଭଳି ହେବାରୁ। ମୋର ପ୍ରଥମ ଇଚ୍ଛା—ତୁମେ ଏହା ପୂରଣ କର; ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ରକ୍ତ ପିବିବାକୁ ଚାହେଁ।” ଏହିପରି ଶୂର୍ପଣଖା କହିଥିବାବେଳେ, ଖରା କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଚ୦ଦ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଆଞ୍ଜଳି ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଦୁଇ ମନୁଷ୍ୟ, ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ, ପତ୍ର ଓ କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ଦଂଡକ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ଯୁବତୀ ସହ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି। ତୁମେ ଦୁଇ ଭାଇ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଯୁବତୀକୁ ମାରି, ଫେରି ଆସିବା; ଏହି ତାଙ୍କର ଭଉଣୀ ତାଙ୍କ ରକ୍ତ ପିବିବାରେ ମୋ ପାଇଁ ଉପକୃତ ହେବ। ଏହି ମୋ ଭଉଣୀର ଇଚ୍ଛା, ରାକ୍ଷସମାନେ, ଏହି କାମ ଶୀଘ୍ର କର; ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ ଏମାନେକୁ ଦମନ କର। ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଦୁଇ ଭାଇକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଦେବ, ଏହି ଭଉଣୀ ଆନନ୍ଦ ଓ ଉଲ୍ଲାସରେ ତାଙ୍କ ରକ୍ତ ପିବିବା।" ଏପରି ଆଜ୍ଞା ପାଇ, ଚ୦ଦ ରାକ୍ଷସ ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କ ସହ ଏଠିକୁ ଗଲେ, ପବନ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥିବା ମେଘ ଭଳି। ଏଠିଏଁ ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ବିଶ ଶର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ତାପରେ ଭୟଙ୍କର ଶୂର୍ପଣଖା ରାଘବଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଁଚି, ଦୁଇ ଭାଇ ଓ ସୀତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଖବର ଦେଲା। ତାଙ୍କମାନେ ଦେଖିଲେ—ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ପତ୍ର ଘରରେ ବସିଛନ୍ତି, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ସହ ଅଛନ୍ତି। ଶୂର୍ପଣଖା ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଶ୍ରୀରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସୌମିତ୍ରି, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ସୀତାଙ୍କ ସମୀପରେ ରୁହ; ଏଠି ଆସିଥିବା ଏମାନେକୁ ମୁଁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବି।