ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟର ଏକ ଶ୍ରୀମନ୍ତ ଅଧ୍ୟାୟରେ, ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏବଂ ସୀତା ତାଙ୍କର ପତ୍ରକୁଟିରେ ବସିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାକ୍ଷସୀ ଶୂର୍ପଣଖା, ଅତି ଅଭିଳାଷାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କୁ ନିଜର ପତି ଭାବରେ ଚାହିଲା। ଶୂର୍ପଣଖା ରାମଙ୍କୁ କହିଲା, “ଏହି ଅସୁନ୍ଦର ଏବଂ ବିକୃତା ନାରୀ ତୁମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ; ମୁଁ ଏକା ତୁମ ପାଇଁ ଯଥାଯଥିକ ପତ୍ନୀ ହେବି—ମୋର ରୂପକୁ ଦେଖ।” ସେଉଁଠି ଶୂର୍ପଣଖା ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟ, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଅସୁନ୍ଦର ରୂପରେ ସୀତାକୁ ବିବର୍ଣ୍ଣ କରି, ରାମଙ୍କୁ କହିଲା, “ଏହି ଅସୁନ୍ଦର, ଦୁଷ୍ଟ, ଭୟଙ୍କର, ଅନ୍ତଃପାତି ନାରୀ—ମୁଁ ତାଙ୍କୁ, ତୁମ ଭାଇଙ୍କର ସାଥୀ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ସହିତ ଖାଇ ଦେବି। ତାପରେ, ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ପର୍ବତ ଶିଖର ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଅଟା ଦେଖି ବିଚରିବା।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରାମ, ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ବିବେକୀ, ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କର ମଦଭରା ଚକ୍ଷୁକୁ ଦେଖି ହସି ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ରାମ ମୃଦୁ ହସରେ କହିଲେ, “ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ବିବାହିତ, ଏହି ମୋର ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ। ଏପରି ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ସହପତ୍ନୀ ଥିବା ଦୁଃଖର କାରଣ। ମୋର ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ନାମରେ, ନୀତିମାନ, ଦର୍ଶନୀୟ, ଏବଂ ଅବିବାହିତ, ଶୂର୍ବୀର। ସେ ପ୍ରଥମ ଥର ପତ୍ନୀ ଚାହିଁଛନ୍ତି, ଏବଂ ତୁମ ସୁନ୍ଦରତା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ପତି ହେବେ। ଏହି ଭଲ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ନାରୀ, ମୋ ଭାଇକୁ ତୁମେ ପତି ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କର, ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭିନୀ, ଏକା ଅପରିମିତ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ମେରୁ ପର୍ବତରେ ପଡିଥିବା ପରି।" ରାମଙ୍କର ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଶୂର୍ପଣଖା ଅଭିଳାଷାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ରାମଙ୍କୁ ଛାଡି ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲା, “ଓ ସୁନ୍ଦର, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ପତ୍ନୀ, ଉତ୍ତମ ବର୍ଣ୍ଣ; ମୋ ସହିତ ତୁମେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଖୁସି ହୋଇ ବିଚରିବା।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କୁ ହସି ବିଚକ୍ଷଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “କିପରି ତୁମେ, ଏକ ଦାସୀ, ମୋ ପରି ଦାସଙ୍କୁ ପତି ଭାବରେ ଚାହିଁପାରିବ? ମୁଁ ମୋର ଉତ୍ତମ ଭାଇରେ ନିର୍ଭର କରେ, ଓ ପଦ୍ମବର୍ଣ୍ଣା। ଏହି ଭଲ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ନାରୀ, ତୁମେ ମୋର ଭାଇର ଅପରିମିତ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ନିର୍ମଳ ଚରିତ୍ର ଥିବା, ଖୁସି ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ତଳି ପତ୍ନୀ ହେବା ଉଚିତ। ସେ ତାଙ୍କର ପୁରୁଣା, ଅସୁନ୍ଦର, ଦୁଷ୍ଟ, ଭୟଙ୍କର, ତୁମ୍ବିବୁଡି ପତ୍ନୀକୁ ଛାଡି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମକୁ ଏକାକି ପତ୍ନୀ ଭାବରେ ଚୟନ କରିବେ। କିଏ, ଓ ଉତ୍ତମ ବର୍ଣ୍ଣା, ଏପରି ଅପୂର୍ବ ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀକୁ ଛାଡି ଅନ୍ୟ ଯାହାକୁ ପ୍ରେମ କରିବ?” ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଶୂର୍ପଣଖା, ଦୁଷ୍ଟ, ତୁମ୍ବିବୁଡି ରାକ୍ଷସୀ, ତାଙ୍କର ଅବିବେକରେ, ଏହି କଥାକୁ ସତ୍ୟ ଭାବି ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା। ଅଭିଳାଷାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ଶୂର୍ପଣଖା ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ ପତ୍ରକୁଟିରେ ସୀତା ସହିତ ଦେଖି ଏଗୁଡ଼ିଲା। ସେ କହିଲା, “ପୁରୁଣା, ଅସୁନ୍ଦର, ଦୁଷ୍ଟ, ଭୟଙ୍କର, ତୁମ୍ବିବୁଡି ପତ୍ନୀକୁ ଧରି ରହିଛ, ତୁମେ ମୋତେ ମୂଲ୍ୟ ଦେଉନାହିଁ। ଆଜି ମୁଁ ଏହି ମାନବୀକୁ ତୁମ ଆଖି ସାମ୍ନାରେ ଭକ୍ଷିବି, ଏବଂ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ପତ୍ନୀ ନ ଥିଲେ, ମୁଁ ଚାହିଁଥିବା ଭଳି ତୁମ ସହିତ ବିଚରିବି।” ଏପରି କଥା କହି, ଶୂର୍ପଣଖା ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦୃଷ୍ଟି, ଲତା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ରୋହିଣୀ ପରି ଜ୍ୱଳିତ ଉଲ୍କାରେ ଚଡ଼ିଗଲା। ଏହି ସମୟରେ, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଓ ସୌମିତ୍ରି, କ୍ରୂର ଏବଂ ନିଚ୍ଚ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ସହିତ କଦାପି ମଜା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ମୃଦୁ ଜନ, ଯେପରି ବୈଦେହୀ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବା ଉପାୟ ତୁମେ ଦେଖ।” ସୀତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା ପାଇଁ, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଓ ପୁରୁଷ ସିଂହ, ଏହି ଅସୁନ୍ଦର, ଦୁଷ୍ଟ, ଭୟଙ୍କର, ତୁମ୍ବିବୁଡି ରାକ୍ଷସୀକୁ ବିକୃତ କରିବା ଉଚିତ।” ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ରାମଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ, ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଉଠାଇ ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କର କାନ ଏବଂ ନାକ କାଟିଦେଲେ। କାନ ଓ ନାକ କାଟି ଦିଅଯାଇଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ ଶୂର୍ପଣଖା ବିକୃତ ଶବ୍ଦରେ ଚିତ୍କାର କରି ବନକୁ ଫେରିଗଲା। ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ, ଶୂର୍ପଣଖା ବିଭିନ୍ନ ଚିତ୍କାର କରି, ବର୍ଷା ମେଘ ପରି ଗଜ୍ଜନ କରି, ନିଜ ହାତ ଧରି ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା। ତାପରେ, ଶୂର୍ପଣଖା ବିକୃତ ରୂପରେ, ଜନସ୍ଥାନରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରା ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଥିବା ତାଙ୍କର ଭାଇ ଖରାଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚି, ଆକାଶରୁ ତୁଡ଼ି ପଡ଼ିଥିବା ଉଲ୍କା ପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ଏଠାରେ, ରକ୍ତରେ ଭିଜି, ଭୟ, ମୂଞ୍ଜା ଏବଂ ଚେତନାହୀନ ହୋଇ, ଶୂର୍ପଣଖା ତାଙ୍କର ଭାଇ ଖରାଙ୍କୁ ସବୁ କଥା କହିଦେଲା—ରାମ, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଆସିଥିବା ଏବଂ ନିଜର ବିକୃତି ବିଷୟରେ। ଏବେ ଶ୍ରୀମନ୍ତ ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ଉନନ୍ବିଶ ଅଧ୍ୟାୟରେ, ଖରା ତାଙ୍କର ଭଉଣୀକୁ ଏପରି ଦେଖି, ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଏବଂ ବିକୃତ ରୂପରେ, କ୍ରୋଧରେ ଜଳିଉଠି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଉଠ, ତୁମ ଭୟ ଏବଂ ମୂଞ୍ଜା ଛାଡ଼ି ଏହି ଦୁଃଖର କାରଣ କିଏ, ସ୍ପଷ୍ଟ କହ। କିଏ ଅଜବ ଅନ୍ଧା ଅସୀ ମାନେ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି ତୁମକୁ ଏପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚାଇଛି? କିଏ ମୃତ୍ୟୁର ଫାଦରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ତୁମ ସହିତ ଏପରି ବ୍ୟବହାର କରିଛି? ତୁମେ ଶକ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରତାପ ଥିବା, ଚାହିଲେ ଯେଉଁଠି ଯିବା, ଯେଉଁ ରୂପ ନେବା, ତୁମକୁ କିଏ ଏପରି ଦୁଃଖ ଦେଇଛି, ମୃତ୍ୟୁ ପରି? କିଏ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଭୂତ, ମହାର୍ଷିମାନେ ଏପରି ଶକ୍ତି ରଖିଛନ୍ତି, ତୁମକୁ ଏପରି ବିକୃତ କରିଛନ୍ତି? ମୁଁ ଦେଖିପାରି ନାହିଁ କିଏ ମୋତେ କ୍ଷତି କରିପାରିବ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଆଜି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋ ତୀରରେ ହତ୍ୟା କରିବି, ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଶେଷ କରିବି, ହଂସ ପରି ଦୁଧକୁ ପାଣିରୁ ବିଭାଜନ କରିବା ଭଳି। ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ରକ୍ତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ତୀରରେ ବିଧ୍ୱଂସ ହୋଇ ଫେନ ହେବ, ଭମି ତାହାକୁ ପିବିବାକୁ ଚାହିବ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା ହେବା ପରେ।