ରାମଚନ୍ଦ୍ର ନିଜ ପରିଚୟ ଦେଇ କହିଲେ, “ଏହା ମୋର ଛୋଟ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯିଏ ମୋତେ ଅତି ଭକ୍ତ; ଏହି ମୋର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପତ୍ନୀ ବୈଦେହୀ, ଯାହାକୁ ସୀତା ଭାବେ ଜଣାଯାଏ।” ଏହା ପରେ ରାମ ଅଜଣା ଅତିଥି ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ କେହି? କାହାର ଝିଅ ଅଟି କାହା ପାଖରେ ଆସିଛ? ମୁଁ ତୁମକୁ ରାକ୍ଷସୀ ଭାବେ ଦେଖୁଛି, ଯଦିଓ ତୁମର ଆକୃତି ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ।” “ତୁମେ ଏଠାରେ କାହିଁକି ଆସିଛ? ତୁମର ଆସିବାର ସତ୍ୟ କାରଣ କ’ଣ? ସତ୍ୟ କହିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।” ରାମଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ, ଅତି ଆଶାକ୍ତ ଶୂର୍ପଣଖା କହିଲେ, “ରାମ, ମୁଁ ସତ୍ୟ କହିବି: ମୁଁ ଏକ ରାକ୍ଷସୀ ଶୂର୍ପଣଖା, ମୁଁ ଚାହିଁଲେ ଯେକୌଣସି ଆକୃତି ଧାରଣ କରିପାରିବି। ମୁଁ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକା ଘୁଞ୍ଚିଉଛି, ଲୋକମାନେ ମୁଁକୁ ଦେଖି ଭୟଭିତ ହୁଅନ୍ତି। ରାବଣ ମୋର ଭାଇ, ତୁମେ ସମ୍ଭବତଃ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛ। ସେ ଏକ ବୀର, ବିଶ୍ରବାସଙ୍କ ପୁଅ; କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଆଛନ୍ତି, ଯିଏ ସଦା ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ରହନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅତିଶୟ। ବିଭୀଷଣ ମଧ୍ୟ ନ୍ୟାୟପରାୟଣ, ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଭଳି ଚାଳ ନୁହେଁ; ମୋର ଭାଇ ଖରା ଓ ଦୂଷଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଶ୍ରୁତ। ମୁଁ ସେମାନେଠାରୁ ବିଛିଡ଼ି ଏଠାରେ ଆସିଛି, ଏବଂ ପ୍ରଥମେ ତୁମକୁ ଦେଖି ଆକର୍ଷିତ ହୋଇଛି, ଏକ ଉତ୍ତମ ପତି ଚାହିଁ ଆସିଛି। ମୋର ଶକ୍ତି ବହୁତ, ମୁଁ ଏକା ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଚାଲିପାରିବି; ତୁମେ ମୋର ଦୀର୍ଘକାଳିକ ପତି ହେଉ—ସୀତାକୁ ରଖିବାର କ’ଣ ଆବଶ୍ୟକ?” “ସୀତା ବିକୃତ ଓ କୁରୁପା, ତୁମପାଇଁ ଏହା ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ; ମୁଁ ଏକା ତୁମପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ପତ୍ନୀ, ମୋ ଆକୃତିକୁ ଦେଖ। ଏହି କୁରୁପା, ଦୁଷ୍ଟ, ଭୟଙ୍କର, ଅଣୁବା ଉଦର ଥିବା ନାରୀ—ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତୁମ ଭାଇଙ୍କ ସହ ଖାଇ ଦେବି। ତାପରେ ତୁମେ ମୋ ସହ ଦଣ୍ଡକା ଜଙ୍ଗଲରେ ଆଶାକ୍ତ ହୋଇ ଘୁଞ୍ଚିବା, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅଟା ଦେଖିବା।” ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କ ଏହି ଆଶାକ୍ତ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ବୁଦ୍ଧିମାନ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ହସିଲେ ଓ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ଅଠାରେ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାମ ଦେଖିଲେ ଶୂର୍ପଣଖା କାମବାସନାରେ ବନ୍ଧା, ହସି ନମ୍ର ଭାବରେ କହିଲେ, “ମୁଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ପ୍ରାପ୍ତ ପତି, ଏହି ମୋର ପ୍ରିୟ ଜନା ସୀତା; ଏଠି ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସହପତ୍ନୀ ଥିବା ଅତି ଦୁଃଖଦାୟକ। ଏହି ମୋର ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ନାମରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ନ୍ୟାୟବାନ, ଦର୍ଶନୀୟ, ଶୂର, ଏବଂ ଅବିବାହିତ। ସେ ଯୁବକ, ଆକର୍ଷଣୀୟ, ପ୍ରଥମ ଥର ପତ୍ନୀ ଚାହୁଁଛି, ତୁମ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ସହ ମେଳ ହେବ। ବଡ଼ ଆଖିଥିବା ଶୂର୍ପଣଖା, ତୁମେ ମୋ ଭାଇକୁ ଗୃହଣ କର, ତୁମର ରୂପ ଏକା, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ମେରୁ ପାହାଡ଼ରେ ଯେପରି ଆଲୋକିତ।" ରାମଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଶୂର୍ପଣଖା କାମବାସନାରେ ଆବେଶିତ ହୋଇ ତୁରନ୍ତ ରାମଠାରୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାଖରେ ଗଲା। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ଦର୍ଶନୀୟ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ପତ୍ନୀ, ମୋ ସହ ଦଣ୍ଡକା ଜଙ୍ଗଲରେ ଆନନ୍ଦରେ ଘୁଞ୍ଚିବା।” ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସାଉମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହସି ଉପଯୁକ୍ତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ ମୋ ଭାଇ ପ୍ରତି ନିର୍ଭର, ଏକ ଦାସୀ ହେବା ଚାହିଁ ଏକ ଦାସ ପତି ହେବା କିପରି ସମ୍ଭବ? ତୁମେ ମୋର ଭାଇଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ପତ୍ନୀ ହେବା ଉଚିତ, ସେ ସମ୍ପନ୍ନ, ଶୁଭ୍ର, ଆନନ୍ଦମୟ। ସେ ତାଙ୍କର ପୁରୁଣା, କୁରୁପା, ଦୁଷ୍ଟ, ଭୟଙ୍କର, ଗଭୀର ଉଦର ଥିବା ପତ୍ନୀକୁ ଛାଡ଼ି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ତୁମକୁ ନିଜ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗୃହଣ କରିବେ। ତୁମେ ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପବତୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଆଉ ଅନ୍ୟାକୁ ପ୍ରେମ କରିବେ କି?” ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥାରେ ଶୂର୍ପଣଖା, ଦୁଷ୍ଟ, ଭୟଙ୍କର, ଗଭୀର ଉଦର ଥିବା ରାକ୍ଷସୀ, ଅବିବେକୀ, ଏହି କଥାକୁ ସତ୍ୟ ଭାବି ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରି ଆସିଲା। ଶୂର୍ପଣଖା ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ଏହି ପୁରୁଣା, କୁରୁପା, ଦୁଷ୍ଟ, ଭୟଙ୍କର, ଗଭୀର ଉଦର ଥିବା ପତ୍ନୀକୁ ଧରି ରହିଛ; ମୋତେ ଅମୂଲ୍ୟ କରୁନାହିଁ। ଆଜି ମୁଁ ଏହି ମାନବୀ ସୀତାକୁ ତୁମ ଆଖି ସାମ୍ନାରେ ଖାଇ ଦେବି, ତାପରେ ନିଜେ ମୋ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ଦଣ୍ଡକା ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚିବା।” ଏହିପରି କହି, ତାଙ୍କ ଆଖି ହରିଣ ଭଳି, ଲତା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଶୂର୍ପଣଖା ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ରୋହିଣୀ ପ୍ରତି ଏକ ଦ୍ଧୂମକେତୁ ଭଳି ଆଗକୁ ଝପଟିଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସାଉମିତ୍ରି, ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅଧମ ଲୋକଙ୍କ ସହ ଚିଠି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବୈଦେହୀ ସୀତାକୁ କିପରି ହେଉ ରକ୍ଷା କର। ଏହି କୁରୁପା, ଦୁଷ୍ଟ, ଆବେଶୀ, ଗଭୀର ଉଦର ଥିବା ରାକ୍ଷସୀକୁ ବିକୃତ କର।” ରାମଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କର କୃପାଣ ଉଠାଇ ରାମଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କ କାନ ଓ ନାକ କାଟିଦେଲେ। ଶୂର୍ପଣଖା ଏହି ଦୁଃଖଦାୟକ ବିକୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅପ୍ରାକୃତ କଣ୍ଠରେ ଚିତ୍କାର କରି ଜଙ୍ଗଲ ଦିଗରେ ଭାଗିଗଲା। ଜଙ୍ଗଲରେ ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ, ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ଶୂର୍ପଣଖା ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲା, ବର୍ଷାକାଳର ମେଘ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା। ତାଙ୍କ ଦେହ ରକ୍ତରେ ବହୁ ଭଳି ଲିପ୍ତ, ହାତ ଧରି, ଚିତ୍କାର କରି, ମହାଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଖୋଜିଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟରେ ଶୂର୍ପଣଖା ଜନସ୍ଥାନରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଘିରିଥିବା ତାଙ୍କର ଭାଇ ଖରାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା, ଆକାଶରୁ ପତିଥିବା ଦ୍ଧୂମକେତୁ ଭଳି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା। ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ, ଦେହ ବିକୃତ, ଭୟ, ମାୟା ଓ ଅବସାନରେ ଶୂର୍ପଣଖା ତାଙ୍କ ଭାଇ ଖରାଙ୍କୁ ଏହି ସବୁ କଥା କହିଲେ—ରାମ, ସୀତା, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଅରଣ୍ୟରେ ଆସିବା, ତାଙ୍କ ନିଜର ବିକୃତ ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ। ଏହି ଭଳି ଅଠାରେ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଉଛି। ଏବେ ତୁମେ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ଉନଅଠାରେ ସର୍ଗ ଶୁଣ।