ଶୂର୍ପଣଖା ଏକ ଦିନ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲା। ସେ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁହଁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ, ପଦ୍ମପତ୍ର ଭଳି ଲମ୍ବା ଆଖି, ହାତୀ ପଦ୍ଧତିର ଚାଲ ଓ ବୃତ୍ତାକାର ଜଟା ଦେଖି ହତବাক୍ୟ ହେଇଗଲା। ରାମ ଶାନ୍ତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରାଜାଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, ନୀଳ ପଦ୍ମ ସମ ଅନ୍ଧକାର ରଙ୍ଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ; ସେ କାମଦେବ ସମ ଚମକି ଥିଲେ। ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ରାକ୍ଷସୀ ଅପାର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଭରିଗଲା; ତାଙ୍କର କୁରୁପ ମୁହଁ ଥିଲେ ମଧୁର ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲା, ତାଙ୍କର ଚଉଡ଼ା କମର ଏବଂ ଏକ ବଡ଼ ପେଟ ଥିଲା। ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଅସାମ୍ୟ, କପି ରଙ୍ଗର କେଶ, ତାଙ୍କର ଅପରୂପ ଦେହ ରାମଙ୍କ ମନୋହର ଦେହକୁ ଦେଖିଲା; ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ସ୍ୱର ମଧୁର ଥିଲେ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା। ସେ ବୟସ୍କ ଥିଲେ ଯୁବତୀ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ କଥାରେ ମୃଦୁ; ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଥିଲେ ରାମ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ; ଅସୁନ୍ଦର ଥିଲେ ରାମ ସୁନ୍ଦର ଥିଲେ। ଶୂର୍ପଣଖା ଶରୀରୀକ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଭରି, ରାମଙ୍କୁ କହିଲା, “ତୁମେ ଜଟାଧାରୀ, ତପସ୍ୱୀ ଭଳି ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଛ, ତୁମର ପତ୍ନୀ ସହିତ, ଧନୁଷ ବାଣ ଧରିଛ... ତୁମେ ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ଥିବା ଭୂମିରେ କିପରି ଆସିଛ? କି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନେଇ ଆସିଛ? ସତ କଥା କହିବା ଉଚିତ।” ଏପରି ଶୂର୍ପଣଖା, ଶତ୍ରୁକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ, ରାମକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲା। ରାମ ସରଳ ଭାବରେ ସବୁ କଥା କହିଲେ: “ଦଶରଥ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଦେବତାଙ୍କ ସମାନ। ମୁଁ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ପୁଅ, ଲୋକମାନେ ମୋତେ ରାମ ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି। ଏହି ମୋ ଭାଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାମକ, ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତ; ଏହା ମୋ ପତ୍ନୀ, ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୈଦେହୀ, ଯାହାକୁ ସୀତା ଭାବରେ ଜାଣାଯାଉଛି।" "କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତୁମ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ—ତୁମେ କିଏ, କାହାର, କାହା ପ୍ରତି? ତୁମେ ରାକ୍ଷସୀ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଛ, କିନ୍ତୁ ଏକ ମନୋହର ଆକୃତି ରହିଛ।" "ତୁମେ କିପରି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ସତ କଥା କହ।" ରାମଙ୍କର ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଶୂର୍ପଣଖା ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଭରି, କହିଲା: “ରାମ, ମୁଁ ସତ କଥା କହିବି: ମୁଁ ଶୂର୍ପଣଖା ନାମକ ଏକ ରାକ୍ଷସୀ, ଯେଉଁ କି ଚାହିଲେ ଯେଉଁ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିପାରିବି।" "ମୁଁ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକା ହେଇ ଘୁଡ଼ିବାକୁ ଭୟଙ୍କର। ରାବଣ ମୋ ଭାଇ—ସମ୍ଭବତଃ ତୁମେ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛ। ସେ ବୀର, ବିଶ୍ରବାସଙ୍କ ପୁଅ; କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଅଛି, ସେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ରହେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ।" "ବିଭୀଷଣ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ରାକ୍ଷସମାନେ ନୁହେଁ; ମୋ ଭାଇ ଖରା ଓ ଦୂଷଣ ସଂଘର୍ଷରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।" "ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଏବେ ପ୍ରଥମେ ତୁମକୁ ଦେଖି, ଆକାଂକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଆକର୍ଷିତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଭାବରେ ପତି ଚାହିଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି।" "ମୁଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଚାଲିପାରିବି; ଦୀର୍ଘ କାଳ ପାଇଁ ମୋ ପତି ହେବା—ସୀତାକୁ କିପାଇଁ ରଖିବ?" "ସେ କୁରୁପ, ତୁମ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ନୁହେଁ; ମୁଁ ଏକା ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ପତ୍ନୀ—ମୋ ଆକୃତିକୁ ଦେଖ।" "ଏହି କୁରୁପ, ଦୁଷ୍ଟ, ଭୟଙ୍କର, ଧସି ପେଟ ଥିବା ମହିଳା—ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରିଦେବି, ତୁମ ଭାଇଙ୍କ ସହିତ।" "ତାପରେ ଆମେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଘୁଡ଼ିବି, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖିବି।" ଏପରି ଶୂର୍ପଣଖା କହିବା ପରେ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ, ଜ୍ଞାନୀ, ମଦିରା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଏହି ମହିଳାକୁ ହସି, ଉତ୍ତର ଦେଇ କହିଲେ। ଏଠାରେ ଆରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ଅଠାରଯିଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ତାପରେ ରାମ, ଶୂର୍ପଣଖା ଆକାଂକ୍ଷାରେ ବନ୍ଧିଯାଇଥିବାକୁ ଦେଖି, ସ୍ମିତହସ୍ୟ ହେଇ ମୃଦୁ କଥାରେ କହିଲେ, “ମୁଁ ବିବାହିତ, ଏହି ମହିଳା ମୋ ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀ। ତୁମ ଭଳି ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସହପତ୍ନୀ ଥିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ।" "କିନ୍ତୁ ଏହା ମୋ ଭାଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାମକ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ମନୋହର, ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ଅବିବାହିତ, ଶୂର୍ପଣଖା, ତୁମ ସମାନ ଶକ୍ତି ଥିବା।" "ସେ ଯୁବ, ସୁନ୍ଦର, ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ପତ୍ନୀ ଚାହିଁଛି, ତୁମ ସମାନ ଆକୃତିରେ ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ପତି।" "ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା ଶୂର୍ପଣଖା, ମୋ ଭାଇକୁ ତୁମେ ପତି କର, ମନୋହର କମର ଥିବା, ସହପତ୍ନୀ ନଥିବା, ମେରୁ ପର୍ବତ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭା ଭଳି।" ରାମଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶୂର୍ପଣଖା ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଭରି, ରାମକୁ ଛାଡ଼ି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା। ସେ କହିଲା, “ସୁନ୍ଦର, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ପତ୍ନୀ, ଉତ୍ତମ ରଙ୍ଗ ଥିବା; ମୋ ସହିତ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଖୁସିରେ ଘୁଡ଼ିବା।" ଦେମନେସ୍ ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସୌମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସ୍ମିତହସ୍ୟ ହେଇ ଉପଯୁକ୍ତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ତୁମେ ଏକ ଦାସୀ, ମୁଁ ମୋ ଭାଇଙ୍କ ଦାସ—କିପରି ଦାସୀ ଦାସଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେବାକୁ ଚାହିବା? ମୁଁ ମୋ ଭାଇଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର।" "ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା, ତୁମେ ମୋ ଭାଇଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ପତ୍ନୀ ହେବା ଉଚିତ, ଯେଉଁ ଧନୀ, ସଫଳ, ଖୁସି, ଶୁଧ୍ଧ ରଙ୍ଗ ଥିବା।" "ତାଙ୍କର ପୁରୁଣା, କୁରୁପ, ଦୁଷ୍ଟ, ଭୟଙ୍କର, ଧସି ପେଟ ଥିବା ପତ୍ନୀକୁ ଛାଡ଼ି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମକୁ ଏକା ପତ୍ନୀ ଭାବରେ ଚୟନ କରିବେ।" "ମନୋହର ରଙ୍ଗ ଥିବା, ବିବେକୀ ପୁରୁଷମାନେ କିଏ ଏପରି ଉତ୍ତମ ସ୍ତ୍ରୀ ସୂନ୍ଦରତାକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଜଣୀ ପ୍ରତି ଆକୂଳ ହେବେ?" ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଏହି ଉତ୍ତର ଶୂର୍ପଣଖା ତାଙ୍କୁ ସତ୍ୟ ଭାବି, ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଭରି, ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ଯେଉଁ ଲୋକକୁ ଅପରାଜୟ, ପତ୍ନୀ ସୀତା ସହିତ ପତ୍ର କୁଟିରେ ବସିଥିଲେ। "ଏହି ପୁରୁଣା, କୁରୁପ, ଦୁଷ୍ଟ, ଭୟଙ୍କର, ଧସି ପେଟ ଥିବା ପତ୍ନୀକୁ ଧରି ରଖି, ତୁମେ ମୋତେ ମୂଲ୍ୟ ଦେଉନାହିଁ।" "ଆଜି ମୁଁ ଏହି ମାନବୀ ମହିଳାକୁ ତୁମ ଆଖି ଆଗରେ ଭୋଜନ କରିଦେବି, ତାପରେ ସହପତ୍ନୀ ନଥିବା, ମୁଁ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ତୁମ ସହିତ ଘୁଡ଼ିବି।" ଏପରି କହି, ମୃଗ ଚକ୍ଷୁ, ଲତା ସମାନ ଆଖି ଥିବା ଶୂର୍ପଣଖା, ଭୟଙ୍କର ରେଜରେ, ରୋହିଣୀ ପ୍ରତି ଉଡ଼ୁଥିବା ଉଲ୍କା ସମାନ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ସୀତା ପ୍ରତି ଝପଟିଗଲା।