ଏହି ଦୁର୍ଗମ ଦଣ୍ଡକା ଜଙ୍ଗଲରେ ବାସ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ, କାରଣ ଏଠି ଅନେକ ବନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଘୁରିବା କରନ୍ତି। ଯଦି ଆପଣ ଚାହାନ୍ତି, ମୁଁ ଏଠି ଆପଣଙ୍କ ସହଯାତ୍ରୀ ହେବି; ଆପଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଯାଇବାବେଳେ, ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବି। ଏପରେ ରାଘବ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ସେଉଁଠି ଖୁସିରେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଓ ନମସ୍କାର କଲେ; କାରଣ ତାଙ୍କର ପିତା ଜଟାୟୁଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତା ବିଷୟରେ ବାରମ୍ବାର କହିଥିଲେ। ଏଉଁଠି, ମିଥିଲା ରାଜକୁମାରୀ ସୀତାଙ୍କୁ ସେଇ ପ୍ରବଳ ପକ୍ଷୀ ଜଟାୟୁଙ୍କ ଭରସା କରି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ପଞ୍ଚବଟୀକୁ ଯାଇଲେ, ସପ୍ରତିଶ୍ରୁ ଶତ୍ରୁମାନେ ଦଳନ କରିବା ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଉତ୍ସୁକ। ଏହିପରେ ଗୋଦାବରୀ ତଟରେ ସ୍ନାନ କରି, ରାମ ସୀତା ଓ ସୌମିତ୍ରୀ ସହିତ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ। ରାଘବ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସି, ପ୍ରଭାତି ପୂଜା କରି, ପତ୍ର ମଣ୍ଡପରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଁଠି ସେ ଖୁସିରେ ବାସ କଲେ, ମହାର୍ଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ; ରାମ ପତ୍ର ମଣ୍ଡପରେ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ବସିଲେ। ପ୍ରବଳ ବାହୁ ଧାରୀ ରାମ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି ଅଳଙ୍କୃତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ବିଭିନ୍ନ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରୁଥିଲେ। ଏମାନେ ବସିଥିବାବେଳେ, ରାମ ଗଳ୍ପରେ ବିଲିନ ମନରେ ବସିଥିଲେ, ଏକ ରାକ୍ଷସୀ ଏଠି ଅଚିଞ୍ଚା ଭାବେ ଆସିଲେ। ସେ ଥିଲେ ଶୂର୍ପଣଖା, ଦଶଗ୍ରୀବ ରାକ୍ଷସର ଭଉଣି; ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦେବତା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ତରେ ଦୃଷ୍ଟି କଲେ। ତାଙ୍କ ଚମକୁଥିବା ମୁହଁ, ପ୍ରବଳ ବାହୁ, ପଦ୍ମ ପତ୍ର ଭଳି ଲମ୍ବା ଆଖି, ହାତୀ ଭଳି ଚାଳ, ଚକ୍ରାକୃତ ଜଟା ଦେଖିଲେ। ରାମ ଦୟାଳୁ ଓ ପ୍ରବଳ, ରାଜଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, ନୀଳ ପଦ୍ମ ଭଳି କଳା, କାମ ଦେବତା ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସୀ ଅତି ଅଭିଲାଷା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଅପ୍ରସ୍ତୁତ ମୁହଁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ରାମଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି କଲେ; ତାଙ୍କ ଚଉଁ ଅତି ଚଉଁ, ଭୃକୁଟି ଆଖି, ତାଙ୍କର କପିଲା କେଶ, ରାମଙ୍କର ସୁନ୍ଦର କେଶ, ତାଙ୍କର ଅପ୍ରୀତିକର ଦେହ, ରାମଙ୍କର ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦେହ; ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ମଧୁର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର। ତାଙ୍କର ବୟସ ହେଲେ ପୁରୁଣା, ଦେଖିବାକୁ ଯୁବତୀ; ଭୟଙ୍କର ଚରିତ୍ର, ମଧ୍ୟ ସାଧୁ ଭାଷା; ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ, ରାମ ଧାର୍ମିକ; ଅପ୍ରୀତିକର ଦେଖିବାକୁ, ରାମ ଆକର୍ଷଣୀୟ। ଏହି ରାକ୍ଷସୀ ଶୂର୍ପଣଖା ଶରୀର ଅଭିଲାଷାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମୁଁ ଦେଖୁଛି ଆପଣ ଜଟାଧାରୀ, ତପସ୍ବୀ ଭାବରେ, ପତ୍ନୀ ସହିତ, ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଧାରଣ କରି... ଆପଣ ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ଅଧିବାସ କରୁଥିବା ଭୂମିରେ କିପରି ଆସିଛନ୍ତି? ଆପଣଙ୍କ ଆଗମନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ? ସତ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ।” ଏପରେ ଶୂର୍ପଣଖା ରାକ୍ଷସୀଙ୍କ ନାମରେ ଉପରୋକ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ, ରାମ ସରଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସମସ୍ତ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ: “ଦଶରଥ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଦେବମାନେ ସମାନ; ମୁଁ ତାଙ୍କର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର, ଲୋକମାନେ ମୋତେ ରାମ ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି। ଏହି ମୋ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସଦା ମୋଠାରେ ଅନୁଗତ; ଏହି ମୋ ପତ୍ନୀ, ବିଶ୍ରୁତ ଭାଇଦେହୀ, ଯାହାକୁ ସୀତା ଭାବରେ ଜାଣାଯାଏ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ—ତୁମେ କିଏ, କାହାର, ଏଠି କାହାକୁ ଲାଗି ଆସିଛ? ତୁମେ ରାକ୍ଷସୀ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛ, କିନ୍ତୁ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ରୂପରେ। କିଏ ତୁମର ସଠିକ୍ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ? ସତ୍ୟ କହିବା।" ଏହିପରେ ରାକ୍ଷସୀ ଶୂର୍ପଣଖା ଅତି ଅଭିଲାଷାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଏହିପରି କହିଲେ: “ରାମ, ମୁଁ ସତ୍ୟ କହିବି: ମୁଁ ଏକ ରାକ୍ଷସୀ ନାମ ଶୂର୍ପଣଖା, ଇଚ୍ଛାମତେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରିବି। ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ମୁଁ ଏକା ଚାଲିବି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରି। ରାବଣ ମୋ ଭାଇ—ସମ୍ଭବତ: ଆପଣ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛନ୍ତି। ସେ ପ୍ରତାପୀ, ବିଶ୍ରବାସଙ୍କ ପୁତ୍ର; କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ମୋ ଭାଇ, ତିନି ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ରହିଥାଏ, ଅତି ପ୍ରବଳ। ବିଭୀଷଣ ଧାର୍ମିକ ଚରିତ୍ରର, ରାକ୍ଷସ ଭଳି ଆଚରଣ କରେନି; ମୋ ଭାଇ ଖର ଓ ଦୂଷଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ରାମ, ଏପରି ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଥମ ଦେଖି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷକୁ ପତି ଭାବେ ଚାହିଁ ଆସିଛି। ମୋତେ ଶକ୍ତି ଅଛି, ମୁଁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସ୍ବେଚ୍ଛାରେ ଚାଲିପାରିବି; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ଆପଣ ମୋ ପତି ହେବନ୍ତୁ—ସୀତାକୁ ଆପଣ କଣ କରିବେ? ସେ ବିକୃତ ଓ ଅପ୍ରୀତିକର, ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁପଯୁକ୍ତ; ମୁଁ ଏକମାତ୍ର ଯୋଗ୍ୟ ପତ୍ନୀ—ମୋ ରୂପକୁ ଦେଖନ୍ତୁ। ଏହି ଅପ୍ରୀତିକର, ଦୁଷ୍ଟ, ଭୟଙ୍କର, ଅଭ୍ରଂଶ ଉଦର ଯୁକ୍ତ ନାରୀ—ମୁଁ ସେଉଁଠି ସୀତା, ଆପଣଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ସହଯାତ୍ରୀ, ଦୁଇଜଣକୁ ଖାଇଦେବି। ତାପରେ, ଆପଣ ମୋତେ ଚାହିଁ, ଦଣ୍ଡକା ଜଙ୍ଗଲରେ ମୋ ସହିତ ଘୁଡ଼ିବେ, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖିବେ।” ଏପରେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ, ଜ୍ଞାନୀ ବକ୍ତା, ମଦିରା ଦୃଷ୍ଟି ଧାରଣ କରୁଥିବା ଶୂର୍ପଣଖାକୁ ହସି, ଏପରି କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ଅଭିଜ୍ଞା ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ଅଠାରେ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ। ତାପରେ ରାମ, ଶୂର୍ପଣଖାକୁ ଅଭିଲାଷାରେ ବନ୍ଧା ଦେଖି, ମୃଦୁ ହସି ସହିତ ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ କହିଲେ: “ମୁଁ ଆଗରୁ ବିବାହିତ, ଏହି ସ୍ନେହିଲା ନାରୀ ମୋ ପତ୍ନୀ। ଏପରି ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ସହପତ୍ନୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖଦାୟକ। କିନ୍ତୁ ଏହି ମୋ ଭାଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାମକ, ଧାର୍ମିକ, ଆକର୍ଷଣୀୟ, ପ୍ରତାପୀ, ଅପରିବାହିତ, ଶୂର୍ପଣଖା, ସେ ତୁମେ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ପତି। ସେ ଯୁବ, ସୁନ୍ଦର, ପ୍ରଥମେ ପତ୍ନୀ ଚାହୁଁଛି; ତୁମେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ତୁମ ରୂପକୁ ମେଳ କରି। ଓ ବଡ଼ ଆଖି ଧାରୀ, ମୋ ଭାଇଙ୍କୁ ପତି ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କର, ଓ ଶୋଭାମୟ କଟି ଧାରୀ ନାରୀ, ସହପତ୍ନୀ ନ ଥିବା ଭଳି, ମେରୁ ପାହାଡ଼ରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚମକ ଭଳି।