ଅରୁଣଙ୍କୁ ନିଜ ପିତା ବୋଲି ଜଣାଇ, ଜଟାୟୁ ନିଜ ପରିଚୟ ଦେଲେ—“ମୁଁ ଅରୁଣରୁ ଜନ୍ମିଛି, ସମ୍ପାତି ମୋ ଭାଇ, ଶ୍ୟେନୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ମୁଁ ଜଟାୟୁ। ହେ ଶତ୍ରୁ ଜୟୀ, ମୋତେ ଏହିପରି ଜଣ।” ତାପରେ ଜଟାୟୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ଚାହୁଁଛ, ମୁଁ ଏଠାରେ ତୁମ ସାଥୀ ହେବି; ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟଦାୟକ, ଏଠାରେ ଜନ୍ତୁ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଚରିଥାନ୍ତି। ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବି, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଯାଉଛ।” ରାମ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଆଦର କଲେ, ସନ୍ତୋଷରେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଶିର ନମାଇଲେ; କାରଣ ତାଙ୍କ ପିତା ଦଶରଥ ଜଟାୟୁ ସହିତ ମିତ୍ରତା ବିଷୟରେ ବାରମ୍ବାର ଶୁଣିଥିଲେ। ଏଉଁଠି, ମିଥିଳାର ରାଜକୁମାରୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପକ୍ଷୀ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଭରସା କରି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ପଞ୍ଚବଟୀକୁ ଗଲେ, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କୁ ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ା ପରି ଉତ୍ସୁକ। ଏଉଁଠି ସପ୍ତଦଶ ସର୍ଗ କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉ। ରାମ, ନିଜ ନିତ୍ୟକ୍ରିୟା ସମାପ୍ତ କରି, ସୀତା ଓ ସାଉମିତ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମଣ) ସହିତ, ଗୋଦାବରୀ ତଟ ଛାଡ଼ି ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ରାଘବ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଆଶ୍ରମ ପାଖକୁ ଗଲେ, ପ୍ରଭାତ କ୍ରିୟା କରି, ପତ୍ରମୟ କୁଟିରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଠାରେ ରାମ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ଆଦର ପାଇ, ସୀତା ସହିତ ପତ୍ରକୁଟିରରେ ବସିଥିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ରୂପବନ୍ତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ବିଭିନ୍ନ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି ବସିଥିବାବେଳେ, ରାମ ନିଜ ମନକୁ କଥା ରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରଖିଥିଲେ, ଏକ ରାକ୍ଷସୀ ଏଠାରେ ଏକାକି ଆସିପହଞ୍ଚିଲା। ସେ ଥିଲେ ଶୂର୍ପଣଖା, ଦଶଗ୍ରୀବ (ରାବଣ) ଙ୍କ ଭଉଣୀ; ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲା, ଯେଉଁଠି ସେ ଦେବତା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ରାମଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ ମୁହଁ, ପ୍ରବଳ ଭୁଜ, ପଦ୍ମ ପତ୍ର ପରି ଚକ୍ଷୁ, ହାତୀ ଚାଲି ପରି ଚାଲଣ, ଚକ୍ରାକାର ଜଟା ଦେଖିଲା। ରାମ ମୃଦୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରାଜଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, ନୀଳ ପଦ୍ମ ପରି ଶ୍ୟାମ, କାମଦେବ ପରି ଉଜ୍ୱଳ। ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ରାମକୁ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସୀ ଶୂର୍ପଣଖା ଅପୂର୍ବ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଡୁବିଗଲେ; ତାଙ୍କ ଅପ୍ରେମାନ୍ୟ ମୁହଁ ରହିଲେ ମଧୁର ରାମ ଦେଖିଲେ, ବିସ୍ତୃତ କମର ଏବଂ ଡାହା ଉଦର ରହିଲା। ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ବିକୃତ, ରାମଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ବିଶାଳ; ତାଙ୍କ କପିଳ କେଶ, ରାମଙ୍କ ସୁନ୍ଦର; ତାଙ୍କ ଅପ୍ରେମାନ୍ୟ ଦେହ, ରାମଙ୍କ ମନୋହର; ତାଙ୍କ ଶବ୍ଦ ମଧୁର ହେଲେ ଭୟଜନକ। ସେ ବୃଦ୍ଧ ହେଲେ ଯୁବତୀ, ଭୟଙ୍କର ହେଲେ ମୃଦୁ କଥା, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ହେଲେ ରାମ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଦେଖିବାକୁ ଅପ୍ରେମାନ୍ୟ ହେଲେ ରାମ ଚର୍ମାନ୍ୟ। ଏହି ରାକ୍ଷସୀ ଶୂର୍ପଣଖା ଶାରୀରିକ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଆବେଶିତ ହୋଇ, ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ: “ତୁମେ ଜଟାଧାରୀ, ତପସ୍ବୀ ପରି ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଛ, ପତ୍ନୀ ସହିତ, ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ନେଇ...” “ତୁମେ ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ଭରିତ ପ୍ରଦେଶରେ ଆସିଛ—କିପାଇଁ? କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଛ? ସତ୍ୟ କହ।" ଶୂର୍ପଣଖା ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ଶତ୍ରୁ ଦଳନୀ ରାକ୍ଷସୀଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ, ରାମ ସରଳ ଭାବରେ ସବୁ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। “ଦଶରଥ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରତାପ ଦେବତାଙ୍କ ପରି; ମୁଁ ତାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର, ଲୋକମାନେ ରାମ ନାମରେ ଜଣାନ୍ତି। ଏହି ମୋ ଭାଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାମରେ, ମୋ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍; ଏହି ମୋ ପତ୍ନୀ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୈଦେହୀ, ଯାହାକୁ ସୀତା ଭାବରେ ଜଣାଯାଉଛି। ମୁଁ ତୁମ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି—ତୁମେ କିଏ, କେଉଁଠିରୁ, କାହାର? ତୁମେ ରାକ୍ଷସୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଛ, କିନ୍ତୁ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ରୂପ ରଖିଛ। ତୁମେ କାହିଁକି ଏଠାରେ ଆସିଛ—ସତ୍ୟ କାହାଣୀ କହ। ଏହି ଭାବରେ ରାମ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ, ଶୂର୍ପଣଖା ଆକାଂକ୍ଷାରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ଉତ୍ତର ଦେଲେ। “ଶୁଣ, ରାମ, ମୁଁ ସତ୍ୟ କହିବି: ମୁଁ ଶୂର୍ପଣଖା ନାମକ ରାକ୍ଷସୀ, ମୁଁ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରିବି। ମୁଁ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକା ଘୁଡ଼ିବି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇ। ରାବଣ ମୋ ଭାଇ—ସମ୍ଭବତଃ ତୁମେ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛ। ସେ ଶୂର୍ବସଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହାବୀର; କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୀର୍ଘ ନିଦ୍ରାରେ ଲିନ। ବିଭୀଷଣ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ରାକ୍ଷସ ପରି ନୁହେଁ; ମୋ ଭାଇ ଖର ଓ ଦୂଷଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଆଜି ପ୍ରଥମ ଥର ତୁମେ ଦେଖି, ଆକର୍ଷଣରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ କୁ ପତି ଭାବରେ ଚାହୁଁଛି। ମୁଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଚଳିବି; ଦୀର୍ଘ ଦିନ ପତି ଭାବରେ ରହ, ସୀତା କୁ କଣ କରିବୁ? ସେ ବିକୃତ ଓ ଅପ୍ରେମାନ୍ୟ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କର; ମୁଁ ଏକା ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ପତ୍ନୀ, ଏହି ରୂପରେ ମୋତେ ଦେଖ। ଏହି ଅପ୍ରେମାନ୍ୟ, ଦୁଷ୍ଟ, ଭୟଙ୍କର, ଗଭୀର ଉଦର ଥିବା ନାରୀ—ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଖାଇ ଦେବି, ତୁମ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ। ପରେ, ଆକାଂକ୍ଷାରେ, ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଦଣ୍ଡକ ଜଙ୍ଗଲ ଘୁଡ଼ିବ, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅଟବୀ ଦେଖିବୁ। ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଜ୍ଞାନୀ କାକୁତ୍ସ୍ଥ (ରାମ) ମଦିରା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ନାରୀକୁ ହସି, ଏପରି କଥା ଦେଲେ। ଏଉଁଠି ଅଠାର ସର୍ଗ ଶୁଣ। ତାପରେ ରାମ, ଶୂର୍ପଣଖା କାମବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧିତ ଦେଖି, ମୃଦୁ ହସି, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କହିଲେ— “ମୁଁ ବିବାହିତ, ଏହି ମହିଳା ମୋ ପତ୍ନୀ; ତୁମ ପରି ନାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ସହପତ୍ନୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖଦାୟକ। କିନ୍ତୁ ଏହି ମୋ ଭାଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାମରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ମନୋହର, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ଅବିବାହିତ, ଶୂର୍ପଣଖା। ସେ ଯୁବ, ସୁନ୍ଦର, ପ୍ରଥମ ଥର ପତ୍ନୀ ଚାହୁଁଛି, ତୁମ ସ୍ୱରୂପ ସହିତ ଯୋଗ୍ୟ। ହେ ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ମୋ ଭାଇକୁ ପତି ଭାବରେ ନେଉ, ହେ ସୁନ୍ଦର କମର ଥିବା, ସହପତ୍ନୀ ବିନା, ପର୍ବତ ମେରୁ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ର ଚମକ ପରି। ରାମଙ୍କୁ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଶୂର୍ପଣଖା ଆକାଂକ୍ଷାରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ତୁରନ୍ତ ରାମକୁ ଛାଡ଼ି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କଥା କହିବାକୁ ଗଲେ।