ଏହି ଭାଗର କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି, ଯେତେବେଳେ ରଘୁନନ୍ଦନ ରାମ ପଞ୍ଚବଟୀ ପାଇଁ ଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପଥରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେହଧାରୀ ବଡ଼ ଗୃଧ୍ର ପକ୍ଷୀ ସାକ୍ଷାତ ହେଲେ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଳରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ପ୍ରଥମେ ଭାବିଲେ ଯେ ଏହି ଗୃଧ୍ର କିଛି ରାକ୍ଷସ ପକ୍ଷୀର ରୂପ ନେଇଛି। ସେମାନେ ସନ୍ଦେହରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ କିଏ?” ତାପରେ, ଏହି ଗୃଧ୍ର ମୃଦୁ ଓ ସ୍ନିଗ୍ଧ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମ୍ମ ଉପରେ ମିଳିଥିବା ପିତାଙ୍କର ମିତ୍ର, ମୁଁ ତୁମ୍ମ ପିତାଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତା କରିଥିଲି।” ଏହା ଶୁଣି ରାମ ଭାବିଲେ ଏହି ଗୃଧ୍ର ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ମିତ୍ର, ଏବଂ ସମ୍ମାନ କରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମର ବଂଶ ଓ ନାମ କ’ଣ?” ରାମଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ଏହି ଦ୍ୱିଜ ଗୃଧ୍ର ତାଙ୍କ ବଂଶ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ କହିଲେ, “ହେ ରାଘବ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଥିଲେ। ଏହି ବଂଶର ଆରମ୍ଭ କର୍ଦମା ଠାରୁ, ପରେ ବିକୃତି, ଶେଷ, ସଂଶ୍ରୟ, ବହୁପୁତ୍ର; ତାପରେ ସ୍ଥାଣୁ, ମାରୀଚି, ଅତ୍ରି, କ୍ରତୁ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ଅଙ୍ଗିରା, ପ୍ରଚେତସ୍, ପୁଲହ, ଡକ୍ଷ, ବିବସ୍ବାନ, ଅପରା, ଅରିଷ୍ଟନେମି, ଏବଂ କଶ୍ୟପ। ଡକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ସାଠି ଝିଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଓ ମହାନ୍ତି ଥିଲେ। କଶ୍ୟପ ଏହି ଝିଅମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଆଠ ଝିଅଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ—ଅଦିତି, ଦିତି, ଦାନୁ, କାଳକା, ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧବସା, ମନୁ, ଏବଂ ଅନଳା। କଶ୍ୟପ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସେମାନେ ପ୍ରତି କହିଲେ, “ତୁମେ ଏମିତି ପୁତ୍ର ପାଇବେ, ଯେଉଁମାନେ ତିନି ଲୋକର ନାୟକ ହେବେ, ମୋ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ।” ଅଦିତିଠାରୁ ତେତିସ ଦେବତା, ଆଦିତ୍ୟ, ଵସୁ, ରୁଦ୍ର, ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାର ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଦିତିଠାରୁ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତାମ୍ରାଠାରୁ କ୍ରଉଞ୍ଚୀ, ଭାସୀ, ଶ୍ୟେନୀ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ, ଶୁକୀ—ପାଞ୍ଚ ଝିଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ। କ୍ରଉଞ୍ଚୀ ଉଲୁ, ଭାସୀ ମାଛ, ଶ୍ୟେନୀ ଶ୍ୟେନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୃଧ୍ର, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ ହଂସ ଓ ବକ, ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଶୁକୀ ନତାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ନତାଠାରୁ ଭିନତା ଝିଅ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଭିନତା ଦଶ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ମୃଗୀ, ମୃଗମନ୍ଦା, ହରୀ, ଭଦ୍ରମଦା, ମାତଙ୍ଗୀ, ଶାର୍ଦୂଳୀ, ଶ୍ୱେତା, ସୁରଭୀ, ସୁରସା, କଦ୍ରୁ। ମୃଗୀଠାରୁ ମୃଗମାନେ, ମୃଗମନ୍ଦାଠାରୁ ଭାଲୁ, ଭଦ୍ରମଦାଠାରୁ ଇରାବତୀ ଝିଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏଇରାବତ ବିଶ୍ୱର ଏକ ମହାନ ହାତୀ ହେଲେ। ହରୀଠାରୁ ବାନର ଓ ମୁନିବନ୍ଦୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଶାର୍ଦୂଳୀଠାରୁ ଲଙ୍ଗୁର ଓ ବାଘ; ମାତଙ୍ଗୀଠାରୁ ହାତୀମାନେ, ଶ୍ୱେତାଠାରୁ ଦିଗ୍ଗଜ; ସୁରଭୀଠାରୁ ଦୁଇ ଝିଅ—ରୋହିଣୀ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବୀ; ରୋହିଣୀଠାରୁ ଗାଁମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବୀଠାରୁ ଘୋଡ଼ା; ସୁରସାଠାରୁ ସର୍ପ, କଦ୍ରୁଠାରୁ ନାଗମାନେ। ମନୁ ଏବଂ କଶ୍ୟପଠାରୁ ମାନବ ପ୍ରଜା—ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର—ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ କଶ୍ୟପଙ୍କ ମୁହଁଠାରୁ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଛାତିଠାରୁ, ବୈଶ୍ୟ ଉରୁଠାରୁ, ଶୂଦ୍ର ପାଦଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଅନଳାଠାରୁ ଫଳଦାୟୀ ବୃକ୍ଷମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଭିନତା ଓ କଦ୍ରୁ ମଧ୍ୟରୁ ଭିନତା ଦୁଇ ପୁତ୍ର—ଗରୁଡ଼ ଓ ଅରୁଣ—ଜନ୍ମ ଦେଲେ; କଦ୍ରୁ ଏକ ହଜାର ନାଗ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଅରୁଣଠାରୁ ମୁଁ ଜଟାୟୁ ଜନ୍ମ ନେଲି, ମୋ ଭାଇ ସମ୍ପାତି ମୋଠାରୁ ବଡ଼। ମୁଁ ଶ୍ୟେନୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜଟାୟୁ; ଚାହୁଁଥିଲେ, ଏଠାରେ ତୁମେ ରହୁଥିବା ସମୟରେ ମୁଁ ସାଥୀ ହେବି। ଏହି ଜଙ୍ଗଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜଟିଳ, ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଘୁଞ୍ଚିବା ସ୍ଥାନ। ମୁଁ ଶୀତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବି, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଯାଉଛ। ରାଘବ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଓ ଶିର ନମାଇଲେ; କାରଣ ତାଙ୍କ ପିତା ଦଶରଥ ଏହି ମିତ୍ରତା ବିଷୟରେ ପୁନିପୁନି କହିଥିଲେ। ଏଠାରେ, ମିଥିଲାର ରାଜକୁମାରୀ ଶୀତାକୁ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୃଧ୍ର ଜଟାୟୁଙ୍କ ପାଖରେ ଭରସା କରି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ପଞ୍ଚବଟୀକୁ ଗଲେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ତିଳି ପରି ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିବା ଆଗ୍ରହ ନେଇ। ଏଠାରେ ଏକ ନୂତନ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ରାମ ନିଜ ନିତ୍ୟ କ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଶୀତା ଓ ସୌମିତ୍ରି ସହ ଗୋଦାବରୀ ତୀର ଛାଡ଼ି ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ରାଘବ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଆଶ୍ରମରେ ପହଞ୍ଚି, ପ୍ରଭାତ ସନ୍ଧ୍ୟା କ୍ରିୟା କରି, ପତ୍ର ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ରାମ ମହାନ ଋଷିମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ଖୁସି ହୋଇ ରହିଲେ; ଶୀତା ସହ ପତ୍ର ଘରରେ ବସିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିବା ପରି ଅନେକ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ।