ଦଶରଥ ରାଜା, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତାବ ଶୁଣି, ଅତି ଭୟ ଓ ଆଶଙ୍କାରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“କୌଶିକ ଋଷି, ମୁଁ ଏଠାରେ ଚାରିପ୍ରକାର ସେନା ସହିତ ଆପଣଙ୍କ ସହ ଯିବି। ମୋ ଜୀବନର ଷଠି ହଜାର ବର୍ଷ ହେଇଯାଇଛି। ରାମକୁ ମୁଁ ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ପାଇଛି; ତାଙ୍କୁ ନେବାଠାରେ ଆପଣ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ମୋ ଚାରି ପୁଅ ମଧ୍ୟରୁ ରାମ ପ୍ରତି ମୋର ଆସକ୍ତି ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ। ରାମ ମୋର ପ୍ରଥମ ଏବଂ ଧର୍ମରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସେଇ ରାକ୍ଷସମାନେ କେଉଁପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କେଉଁ ଗୋତ୍ରର, କେଉଁ ନାମର? କିଏ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ? ଏବଂ ରାମ କେମିତି ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବେ? ମୁଁ ମୋ ଦଳ ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ଚତୁର ଯୋଧାଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି କି? ମୋତେ ସବୁ କଥା କହନ୍ତୁ, କିପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିବି। ଦୁଷ୍ଟ ମନୋଭାବ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଦଠିବା ଉଚିତ, କାରଣ ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଅତି ଗର୍ବିତ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଉତ୍ତର ଦେଲେ। “ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ଗୋତ୍ରର ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା ଏକ ରାକ୍ଷସ ରାବଣ ଅଛନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବର ଦ୍ୱାରା ସେ ତିନି ଲୋକକୁ ବହୁତ ଉତ୍ପୀଡ଼ନ କରନ୍ତି। ସେ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମହାବଳୀ, ଅନେକ ରାକ୍ଷସ ସହିତ ଘିରି ରହିଛନ୍ତି। ରାବଣ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଅଧିପତି। ସେ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଭାଇ ଓ ବିଶ୍ରବା ଋଷିଙ୍କ ପୁଅ। ତଥାପି, ସେ ନିଜେ ଆସି ବଳିକା କ୍ରିୟା ଭଙ୍ଗ କରିନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ, ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ—ମାରୀଚ ଓ ସୁବାହୁ—ବଳିକା କ୍ରିୟା ବିଘ୍ନ କରିବାକୁ ଆସନ୍ତି। ତେଣୁ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ମୋ ପୁଅ ପ୍ରତି ଦୟା ଦେଖାନ୍ତୁ। ମୁଁ ଅପରାଧୀ ଏବଂ ଆପଣ ମୋ ପାଇଁ ଦେବତା ସମାନ। ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ପକ୍ଷୀ ଓ ସର୍ପମାନେ ରାବଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ଅସମର୍ଥ; ତେଣୁ ମାନବମାନେ କିପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବେ? ରାବଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ନେଇନେଇଥିବା ସେ, ତେଣୁ ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ଦଳ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବି ନାହିଁ। ମୋ ଦଳ ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ପୁଅମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ମୁଁ ଏହି ଅମର ସମାନ ଯୋଧ୍ୟାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବି ନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ମୋ ଯୁବକ ପୁଅକୁ ଦେବି ନାହିଁ; ଦୁଇପୁଅ ସୁନ୍ଦ ଓ ଉପସୁନ୍ଦ ସମାନ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ଦେବି ନାହିଁ। ମାରୀଚ ଓ ସୁବାହୁ ଯେଉଁମାନେ ବଳିକା କ୍ରିୟା ବିଘ୍ନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଶିକ୍ଷିତ; ତେଣୁ ମୁଁ ମୋ ପୁଅକୁ ଦେବି ନାହିଁ। ମୋ ମିତ୍ର ଓ ସାଥୀମାନେ ସହିତ ମୁଁ ନିଜେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି; ନାହିଁ ହେଲେ, ଆପଣଙ୍କୁ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ପରିବାରକୁ ଅନୁରୋଧ କରିବି। ଏପରି ରାଜାଙ୍କ କଥା ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଯିବା ସମୟରେ, କୁଶିକ ପୁଅଙ୍କ ମନରେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଲାଗିଗଲା; ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନି ସମାନ, ଏହି ମହା ଋଷିଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଦହିଉଠିଲା। ଏହି ବିଭାଗର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ—ବାଲକାଣ୍ଡର ଏକୋଇଶ ଶ୍ଲୋକ ବିଶିଷ୍ଟ ଅଧ୍ୟାୟ। ରାଜାଙ୍କ ଭୟ ଓ ଆସକ୍ତି ଭରା ଉତ୍ତର ଶୁଣି, କୌଶିକ ଋଷି କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ଦେଇଥିବା ଶବ୍ଦକୁ ଏବେ ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି; ଏହି ଦ୍ୱନ୍ଦ ରଘୁବଂଶ ଓ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରମ୍ପରାକୁ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯଦି ଏହି ଆପଣଙ୍କ ନିଷ୍ପତି, ମୁଁ ଯେପରି ଆସିଥିଲି, ସେପରି ଚାଲିଯିବି; କକୁତ୍ସ୍ଥ ଵଂଶଜ, ଆପଣ ସୁଖୀ ଓ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତୁ, ଯଦିଓ ଆପଣ ଶବ୍ଦ ଭଙ୍ଗ କରିଛନ୍ତି।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ସାରା ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହେଲା, ଦେବମାନେ ଭୟରେ ଅତି ଅନ୍ତର୍ଭାବିତ ହେଲେ। ଏହି ଭୟ ଦେଖି, ମହା ଋଷି ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବଶିଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଵଂଶର ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା ଆପଣ ଧର୍ମ ମୂର୍ତ୍ତି, ଦୃଢ଼, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଉଜ୍ଵଳ; ଆପଣ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ରାଘବ ତିନି ଲୋକରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ହୁଅନ୍ତୁ, ଅଧର୍ମ ଭାରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯିଏ ‘ମୁଁ କରିବି’ କହି ଶବ୍ଦ ଦେଇ, କର୍ମ କରିନାହିଁ, ସେ ନିଜର ପୁଣ୍ୟ ଓ ଶୁଭ କର୍ମ ନଷ୍ଟ କରେ; ତେଣୁ ଆପଣ ରାମକୁ ପଠାନ୍ତୁ। ରାକ୍ଷସମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ହେଉନ୍ଥିବା କିମ୍ବା ନ ହେଉନ୍ଥିବା, ରାମକୁ କିଛି କ୍ଷତି କରିପାରିବେ ନାହିଁ, କାରଣ କୁଶିକ ପୁଅ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବେ, ଯେପରି ଅମୃତକୁ ଅଗ୍ନି ରକ୍ଷା କରେ। ସେ ଧର୍ମର ମୂର୍ତ୍ତି, ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରଥମ, ଜ୍ଞାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠ। ସେ ତିନି ଲୋକରେ ଚଳ-ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଜାଣନ୍ତି; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଲୋକ ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ନ ଜାଣିପାରିବେ। ଦେବତା, ଋଷି, ଅମର, ରାକ୍ଷସ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର, ମହା ସର୍ପମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ପୁଅ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ, କୃଶାଶ୍ୱ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରିବା ବେଳେ କୌଶିକଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ। ପ୍ରଜାପତି ତନୟାମାନେ, ଜୟା ଓ ସୁପ୍ରଭା, ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା, ଏକ ଶତ ଉଜ୍ଵଳ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ। ଜୟା ବର ପାଇ ଅପାର ଶକ୍ତିର ପ୍ରତିକ ଅନ୍ନପ୍ରସୂତି ହୋଇ ପ୍ଚାସ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଦାନବ ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ସୁପ୍ରଭା ମଧ୍ୟ ପ୍ଚାସ ଦୁର୍ଜୟ, ଅଜୟ, ନାମରେ ‘ନାଶକ’ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। କୁଶିକ ପୁଅ ଏହି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ହୋଇ ନୂତନ ଅସ୍ତ୍ର ନିର୍ମାଣ କରିପାରିବେ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହା ଋଷି, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ମହାତ୍ମା, ରାଘବ, ପୂର୍ବ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ କିଛି ଅଜଣା ନାହିଁ। ଏପରି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପନ୍ନ, ଉଜ୍ଵଳ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ରାଜା, ରାମଙ୍କ ଯାତ୍ରା ପ୍ରତି କିଛି ସନ୍ଦେହ ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ଋଷିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ମନ ଶାନ୍ତ ହେଲା; ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଆନନ୍ଦରେ ରାଘବଙ୍କୁ କୁଶିକ ପୁଅଙ୍କ ସହ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ।