ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଚରିତ୍ରବାନ୍, ଗୋଦାବରୀ ନଦୀକୁ ଗଲେ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ଅନେକ ଫୁଲ ଚୟନ କଲେ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ମନେ ଫେରିଆସିଲେ। ସେ ଫୁଲ ଦାନ କରି ଶାନ୍ତିକ୍ରିୟା ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ, ଏବଂ ନିଜ ନିର୍ମିତ ଅଶ୍ରମ ଦେଖାଇଲେ ରାମଙ୍କୁ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ତିଆରି କରା ସେଇ ଶୁଭ୍ର ଅଶ୍ରମ ଦେଖି ରାଘବ ଓ ସୀତା ପତ୍ର କୁଟିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏହି ଖୁସିର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ରାମ, ଦୁଇହାତ ଦେଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଏବଂ ଗଭୀର ସ୍ନେହ ଓ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ, “ହେ ଉତ୍ତମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଏହି ମହା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ। ଏହି କାରଣରେ ମୁଁ ଏହି ଆଲିଙ୍ଗନ ଦେଲି। ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯିଏ ପରର ଭାବ ବୁଝେ, କୃତଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଏପରି ପୁଅ ମୋ ବାପାଙ୍କୁ ମିଳିନଥିଲେ।” ଏପରି କହି ରାଘବ, ଧନ-ଧାନ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି କରୁଥିବା, ସେଠି ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ସୁଖରେ ବାସ କଲେ। ଏହି ଫଳଦାୟକ ଅଞ୍ଚଳରେ ସେ କିଛିଦିନ ଦିବ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହନ୍ତି। ଏଠାରେ ଏହି ମହାନ୍ୟ ଆରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଷୋଡ଼ଶ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରଘୁନନ୍ଦନ ରାମ ପଞ୍ଚବଟୀ ଦିଗକୁ ଯିବା ସମୟରେ, ସେ ଏକ ବିଶାଳ ଦେହ ଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୃଧ୍ର ପକ୍ଷୀ ସହିତ ସାକ୍ଷାତ ହେଲେ। ଏହି ଅଜଣା ପକ୍ଷୀକୁ ଦେଖି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭାବିଲେ, ଶାୟଦ ବନରେ ରାକ୍ଷସ ଚିହ୍ନ ଧରିଛି। ସେମାନେ ପଚାରିଲେ, “ତୁମେ କିଏ?” ତେବେ, ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର କଣ୍ଠରେ ଗୃଧ୍ର କହିଲେ, “ମୋ ପିଲାମାନେ, ମୋତେ ତୁମ ବାପାଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ଭାବେ ଜାଣ।” ଏହି ଶୁଣି ରାଘବ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ ଓ ତାଙ୍କ ଗୋତ୍ର ଓ ନାମ ପଚାରିଲେ। ରାମଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ କୁ ଶୁଣି, ସେ ବିପ୍ର ଗୃଧ୍ର ନିଜ ଜନ୍ମ ଓ ବଂଶ ପରିଚୟ ଦେଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେ କହିଲେ, “ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ, ପ୍ରାଚୀନ ଦିନରେ ଯେମାନେ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଗଥା ଶୁଣ। ପ୍ରଥମେ କର୍ଦମା, ତାପରେ ବିକୃତ, ଶେଷ, ସଂଶ୍ରୟ, ଓ ପ୍ରବଳ ବହୁପୁତ୍ର। ତାପରେ ସ୍ଥାଣୁ, ମାରୀଚି, ଅତ୍ରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କ୍ରତୁ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ଅଙ୍ଗିରା, ପ୍ରଚେତା, ଓ ପୁଲହା। ତାପରେ ଦକ୍ଷ, ଵିବସ୍ୱାନ୍, ଅପରା, ଅରିଷ୍ଟନେମି, ଓ ଶେଷରେ ଦୀପ୍ତିମାନ କଶ୍ୟପ। ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସଠି ଉତ୍ତମ କନ୍ୟା ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କଶ୍ୟପ ଅଷ୍ଟ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ: ଅଦିତି, ଦିତି, ଦାନୁ, କାଳକା, ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧବଶା, ମନୁ, ଓ ଅନଳା। ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ କଶ୍ୟପ କହିଲେ, ‘ତୁମେ ମୋ ପରି ତିନି ଲୋକର ପ୍ରଭୁ ସନ୍ତାନ ଦେବା।’ ଅଦିତି, ଦିତି, ଦାନୁ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସନ୍ତାନ ଦେଲେ। କାଳକା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟା ମନସ୍ପୁତ ଭାବେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଅଦିତିଠାରୁ ତିରିଶି ତିନି ଦେବତା ଜନ୍ମିଲେ, ଦିତିଠାରୁ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମିଲେ। ନରକ, କାଳକା, କ୍ରଉଞ୍ଚୀ, ଭାସୀ, ଶ୍ୟେନୀ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ, ଓ ଶୁକୀ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ। ତାମ୍ରାଙ୍କୁ ପଞ୍ଚ ପୁତ୍ରୀ ହେଲେ—କ୍ରଉଞ୍ଚୀ, ଭାସୀ, ଶ୍ୟେନୀ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ, ଓ ଶୁକୀ। କ୍ରଉଞ୍ଚୀଠାରୁ ପେଚା, ଭାସୀଠାରୁ ବକ, ଶ୍ୟେନୀଠାରୁ ଶ୍ୟେନ ଓ ବଳଶାଳୀ ଗୃଧ୍ର, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀଠାରୁ ହଂସ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ମାଦ୍ଗାନ୍ଧା ହଂସ, ଏବଂ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଜନ୍ମିଲେ। ଶୁକୀଠାରୁ ନଟା ଓ ତାଙ୍କଠାରୁ ଭିନତା ଜନ୍ମିଲେ। ଏହି ଭିନତାଠାରୁ କ୍ରୋଧରେ ଦଶ ପୁତ୍ରୀ ହେଲେ—ମୃଗୀ, ମୃଗମନ୍ଦା, ହରୀ, ଭଦ୍ରମଦା, ମାତଙ୍ଗୀ, ଶାର୍ଦୂଳୀ, ଶ୍ୱେତା, ସୁରଭି, ସୁରସା, ଓ କଦ୍ରୁ। ମୃଗୀଠାରୁ ସମସ୍ତ ମୃଗ, ମୃଗମନ୍ଦାଠାରୁ ଭାଲୁ ଓ ସୃମରା ଚମରା ଜନ୍ମିଲେ। ଭଦ୍ରମଦାଠାରୁ ଇରାବତୀ ନାମକ କନ୍ୟା ହେଲେ, ଯାଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଲେ ଏଇରାବତ—ମହାଗଜ ଓ ଜଗତର ନାୟକ। ହରୀଠାରୁ ବାନର ଓ ବନବାସୀ ମାନବ, ଶାର୍ଦୂଳୀଠାରୁ ଲଙ୍ଗୁର ଓ ବାଘ, ମାତଙ୍ଗୀଠାରୁ ହାତୀ, ଶ୍ୱେତାଠାରୁ ଦିଗ୍ଗଜ ଜନ୍ମିଲେ। ସେଉଁଠି ସୁରଭିଠାରୁ ଦୁଇ କନ୍ୟା ହେଲେ—ରୋହିଣୀ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବୀ। ରୋହିଣୀଠାରୁ ଗାଈ, ଗନ୍ଧର୍ବୀଠାରୁ ଘୋଡ଼ା, ସୁରସାଠାରୁ ସର୍ପ, କଦ୍ରୁଠାରୁ ନାଗମାନେ ଜନ୍ମିଲେ। ମନୁଠାରୁ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମିଲେ—ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଓ ଶୂଦ୍ର। ପ୍ରଚଳିତ କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁଖରୁ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଛାତିରୁ, ବୈଶ୍ୟ ଜଂଘାରୁ, ଓ ଶୂଦ୍ର ପାଦରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ଅନଳାଠାରୁ ସକଳ ଫଳଦାୟକ ବୃକ୍ଷ ଜନ୍ମିଲେ। ଶୁକୀର ନନ୍ଦନୀ ଭିନତା ଓ ସୁରସାର ଭଉଣୀ କଦ୍ରୁ, ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। କଦ୍ରୁଠାରୁ ହଜାର ନାଗ, ଏହି ଭୂମିକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଭିନତାଠାରୁ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ—ଗରୁଡ଼ ଓ ଅରୁଣ। ଏହିପରି ମହାନ୍ୟ ବଂଶ ଓ ସୃଷ୍ଟିର ଗାଥା ଗୃଧ୍ର ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯାହା ଶୁଣି ପ୍ରଭୁ ରାମ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।