ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ମାଟିକୁ ସମତଳ କଲେ । ପରେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀକୁ ଯାଇ ସ୍ନାନ କଲେ, ତାହାଁଠାରୁ ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଆଣି ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ପୁନି ଫେରିଲେ । ସେ ଫୁଲ ଦେଇ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଶାନ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଏହି ନୂତନ ଆଶ୍ରମ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ । ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ତିଆରି କରା ଏହି ସୁନ୍ଦର ପର୍ଣ୍ଣକୁଟି ଦେଖି, ରାମ ଓ ସୀତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ । ବଡ ସନ୍ତୋଷରେ ରାମ ଦୁଇହାତରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଲେ ଏବଂ ଗଭୀର ସ୍ନେହ ଭରା କଥା କହିଲେ— "ହେ ଉତ୍ତମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ତାହା ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମେପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି, ଏହି ଆଲିଙ୍ଗନ ତାହାର ପ୍ରମାଣ । ଅନ୍ୟର ଭାବ ବୁଝିପାରୁଥିବା, କୃତଜ୍ଞ ଏବଂ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଯେପରି ସନ୍ତାନ, ମୋ ପିତାଙ୍କର ଥିଲେ ନାହିଁ ।" ଏଭଳି କହି, ରାମ ଏହି ଫଳଦାୟକ ଆଶ୍ରମରେ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ବସିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯେପରି ଆନନ୍ଦରେ ବସନ୍ତି, ସେପରି କିଛି ଦିନ ରହିଲେ । ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଷୋଡ଼ଶ ସର୍ଗର କଥା ଶୁଣ । ରଘୁନନ୍ଦନ ରାମ ପଞ୍ଚବଟୀ ଦିଗକୁ ଯିବାବେଳେ, ବଡ଼ ଦେହ ଓ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏକ ଗୃଧ୍ର ପକ୍ଷୀ ସହିତ ସାକ୍ଷାତ କଲେ । ତାଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟରେ ରହୁଥିବା ଦେଖି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭାବିଲେ— ଏହା କିଛି ରାକ୍ଷସ ପକ୍ଷୀ ରୂପେ ଅଛି । ସେମାନେ ପଚାରିଲେ, "ତୁମେ କିଏ?" ତେବେ ସେଇ ଗୃଧ୍ର ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, "ବାଲକ, ମୁଁ ତୁମ ପିତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁ, ଏହିଭଳି ଜାଣ ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାମ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଗୋତ୍ର ଓ ନାମ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ । ରାମଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ସେ ଦ୍ୱିଜ ତାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଗୋତ୍ରର କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ । "ହେ ରାମ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିକଥା ମୁଁ ଆରମ୍ଭରୁ କହୁଛି । ପ୍ରଥମେ କର୍ଦ୍ଦମ, ତାପରେ ବିକୃତି, ପୁନି ଶେଷ, ସଂଶ୍ରୟ, ଏବଂ ପ୍ରବଳ ବହୁପୁତ୍ର । ତାପରେ ସ୍ଥାଣୁ, ମରୀଚି, ଅତ୍ରି, ବଳଶାଳୀ କ୍ରତୁ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ଅଙ୍ଗିରା, ପ୍ରଚେତସ୍, ଏବଂ ପୁଲହ । ଡକ୍ଷ, ବିବସ୍ୱାନ, ଅପରା, ଅରିଷ୍ଟନେମି ଏବଂ ଶେଷରେ ଦୀପ୍ତିମାନ କଶ୍ୟପ । ଡକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ୬୦ ଜଣ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କନ୍ୟା ଥିଲେ । ସେଥିରୁ କଶ୍ୟପ ଅଷ୍ଟ କନ୍ୟା— ଅଦିତି, ଦିତି, ଦନୁ, କାଳକା, ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧବଶା, ମନୁ ଓ ଅନଳାଙ୍କୁ ବ୍ୟାହ କରିଥିଲେ । କଶ୍ୟପ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଏମିତି ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଦେବ, ଯେଉଁମାନେ ତିନି ଲୋକର ପ୍ରଭୁ ହେବେ, ମୋ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ ।" ଅଦିତି, ଦିତି, ଦନୁ, କାଳକା ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ମନସ୍ପୁତ୍ର ହେଲେ । ଅଦିତିଠାରୁ ୩୩ ଜଣ ଦେବତା ଜନ୍ମ ନେଲେ— ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ଏବଂ ଅଶ୍ୱିନୀ । ଦିତିଠାରୁ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମିଲେ । ନରକ, କାଳକ ଏବଂ କାଳକା, କ୍ରଉଞ୍ଚୀ, ଭାସୀ, ଶ୍ୟେନୀ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ, ଶୁକୀ— ଏହି ପାଞ୍ଚ ଝିଅ ତାମ୍ରାର ସନ୍ତାନ । କ୍ରଉଞ୍ଚୀ ଉଲ୍ଲୁ, ଭାସୀ ବକ, ଶ୍ୟେନୀ ଶ୍ୟେନ ଓ ପ୍ରବଳ ଗୃଧ୍ର, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ ହଂସ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ରାଜହଂସ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ଶୁକୀ ନତାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ତାହାଠାରୁ ଭିନତା ଝିଅ ହେଲେ । ଭିନତାଠାରୁ କ୍ରୋଧରେ ଦଶ ପୁତ୍ର ହେଲେ— ମୃଗୀ, ମୃଗମନ୍ଦା, ହରୀ, ଭଦ୍ରମଦା, ମାତଙ୍ଗୀ, ଶାର୍ଦୂଳୀ, ଶ୍ୱେତା, ସୁରଭୀ, ସୁରସା ଏବଂ କଦ୍ରୁ । ମୃଗୀଠାରୁ ସମସ୍ତ ମୃଗ, ମୃଗମନ୍ଦାଠାରୁ ଭାଲୁ, ଏବଂ ସ୍ରମରା ଓ ଚମରାଠାରୁ ଭି ଭାଲୁ ହେଲେ । ଭଦ୍ରମଦାଠାରୁ ଇରାବତୀ ଝିଅ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ହେଲେ ଏଇରାବତ, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ରାଜା ହାତୀ । ହରୀଠାରୁ ଵନର ଓ ତପସ୍ୱୀ ବନର, ଶାର୍ଦୂଳୀଠାରୁ ଲଙ୍ଗୁର ଓ ବାଘ ହେଲେ । ମାତଙ୍ଗୀଠାରୁ ହାତୀ, ଶ୍ୱେତାଠାରୁ ଦିଗ୍ଗଜ ହେଲେ । ସୁରଭୀ ଦୁଇ ଝିଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ— ରୋହିଣୀ ଓ ଗାନ୍ଧର୍ବୀ । ରୋହିଣୀଠାରୁ ଗାଈଁ, ଗାନ୍ଧର୍ବୀଠାରୁ ଘୋଡ଼ା, ସୁରସାଠାରୁ ସର୍ପ, କଦ୍ରୁଠାରୁ ନାଗ ହେଲେ । ମନୁ କଶ୍ୟପଠାରୁ ମଣିଷ ଜନ୍ମିଲେ— ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର । ମୁଁହଠାରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବକ୍ଷଠାରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଉରୁଠାରୁ ବୈଶ୍ୟ, ପାଦଠାରୁ ଶୂଦ୍ର ଏହିପରି କଥା ପ୍ରଚଳିତ । ଅନଳା ଏହି ସମସ୍ତ ଫଳଦାୟକ ଗଛ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ଶୁକୀର ନାତି ଭିନତା ଓ ସୁରସାଙ୍କ ଭଉଣୀ କଦ୍ରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଅନେକ ପ୍ରଜା ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।