ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷି, ଯିଏ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା, ସିଏ ବର୍ଣ୍ନନା କରିଥିଲେ—ଏହି ସୁନ୍ଦର ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ, ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛରେ ଘିରାଇ ଅଛି। ଏଠାରେ ହଂସ, କୌଁଚ, ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ରହୁଛନ୍ତି; ଏହା ଏତେ ଦୂର ନୁହେଁ, ଏତେ ନିକଟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏଠାରେ ମୃଗ ଦଳ ଚାଲି ଯାଉଛି। ଏଠାରେ ଆକର୍ଷଣୀୟ ପାହାଡ଼ ଦେଖାଯାଉଛି, ସେଗୁଡିକ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଅନେକ ଗୁହା ଭରିଛି, ମୟୂର ରବିରେ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଛି, ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛ ରେ ଆବୃତ। ସେହି ପାହାଡ଼ଗୁଡିକ ସାଲ, ତାଳ, ତମାଳ, ଖଜୁରି, କଠାଲ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ନିବାରା, ତିନିଶା, ପୁନ୍ନାଗ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏଠାରେ ଆମ୍ବ, ଅଶୋକ, ତିଳକ, କେତକୀ, ଚମ୍ପା ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଫୁଲ ଲତା ଓ ଝାଡ଼ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏଠାରେ ରଥ, ଚନ୍ଦନ, ନିପ, ପର୍ଣ୍ନସ, ଲକୁଚା ଗଛ ଅଛି; ଧବା, ଅଶ୍ୱକର୍ଣ୍ଣ, ଖଦିର, ଶାମୀ, କିମ୍ଶୁକ, ପାଟଳା ଗଛ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏହି ସ୍ଥାନ ପବିତ୍ର, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଏବଂ ଅନେକ ପଶୁ ପକ୍ଷୀ ରେ ଭରିଛି। ଏଠାରେ, ସଉମିତ୍ରୀ, ଆମେ ଏହି ପକ୍ଷୀ ସହ ଏକାସାଥି ରହିବା। ଏଭଳି ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁନାଶକ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁରନ୍ତ ଭାଇଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଅଶ୍ରମ ତିଆରି କଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଏକ ବଡ଼ ପତ୍ରର ଘର ତିଆରି କଲେ, ମଜବୁତ ମାଟି ତଳ, ଲମ୍ବା ଖୁଟି ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଭାବେ ଅଟୁଟ ଏବଂ କଂସା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶାମୀ ଶାଖା ଛାଡ଼ି ଭଲ ଭାବେ ବାନ୍ଧିଲେ, କୁଶ, କାଶ ଗ୍ରାସ, ରିଡ୍ସ, ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘର ଭଲ ଭାବେ ଢାକିଲେ। ସେ ମଝିଆ ଭୂମିକୁ ସମାନ କଲେ ଏବଂ ରଘୁବଂଶୀ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଏବଂ ଆକର୍ଷଣୀୟ ନିବାସ ତିଆରି କଲେ। ତାପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀକୁ ଗଲେ, ସ୍ନାନ କଲେ, ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଚୟନ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଫେରିଲେ। ଫୁଲ ଦାନ କରି ଶାନ୍ତି କ୍ରିୟା କରି, ରାମଙ୍କୁ ନିର୍ମିତ ଅଶ୍ରମ ଦେଖାଇଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତିଆରି କରିଥିବା ଏହି ସୁନ୍ଦର ଅଶ୍ରମ ଦେଖି, ରାଘବ ଶୀତା ସହ ଏହି ପତ୍ର ଘରରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏପରେ ଖୁସିରେ ରାମ ଦୁଇ ହାତରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି ଗଭୀର ସ୍ନେହ ଓ ଉଷ୍ଣତାରେ ଏହି କଥା କହିଲେ—"ତୁମେ ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ମୁଁ ତୁମପାଇଁ ଖୁସି। ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଲିଂଗନ କରିଛି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯିଏ ଅନ୍ୟର ଭାବ ଜାଣିପାରେ, ଋଣୀ, ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା—ଏପରି ପୁଅ ମୋ ପିତାଙ୍କ ନଥିଲେ।" ଏଭଳି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହି, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ଏହି ଫଳଦାୟକ ସ୍ଥାନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ରହିଲେ। କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଶୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଏଠାରେ ଦେବତା ମାନେ ଶ୍ୱର୍ଗରେ ରହିଥିବା ପରି ଆନନ୍ଦରେ ବସିଲେ। ଏବେ ତୁମେ ଶ୍ରୀମତ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ଶୋଳୋ ସର୍ଗ ଶୁଣ। ଏହାପରେ, ରଘୁନନ୍ଦନ ପଞ୍ଚବଟୀ ଦିଗକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେହ ଥିବା ବଡ଼ ଶାହା ଦେଖିଲେ। ଜଙ୍ଗଲରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସ ପକ୍ଷୀ ଭାବି, ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ତୁମେ କିଏ?" ତାପରେ, ସେ ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର କଣ୍ଠରେ କହିଲେ—"ମୋ ପୁଅ, ମୁଁ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ମିତ୍ର।" ଏହିପରି ରାମ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ; ପରେ ତାଙ୍କ ବଂଶ ଓ ନାମ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ। ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ୱିଜ ଶାହା ତାଙ୍କ ବଂଶ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ—"ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆମି ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିବି, ରଘୁବଂଶୀ।" କର୍ଦ୍ଦମା ପ୍ରଥମେ, ତାପରେ ବିକୃତି; ପରେ ଶେଷ, ସଂଶ୍ରୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବହୁପୁତ୍ର। ସ୍ଥାଣୁ, ମାରୀଚି, ଅତ୍ରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କ୍ରତୁ; ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ଅଙ୍ଗିରା, ପ୍ରଚେତାସ, ପୁଲହ। ଦକ୍ଷ, ବିବସ୍ୱାନ୍, ଅପରା, ଅରିଷ୍ଟନେମି; ଏବଂ ଶ୍ରୀମୟ କଶ୍ୟପା ପ୍ରଜାପତି। ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଷଠି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କନ୍ୟା ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ। କଶ୍ୟପା ଏଠିରୁ ଅଠ କନ୍ୟା, ସୁନ୍ଦର କମର ଥିବା, ଗ୍ରହଣ କଲେ—ଅଦିତି, ଦିତି, ଦାନୁ, କାଳକା, ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧବଶା, ମନୁ, ଅନଳା। ପରେ କଶ୍ୟପା ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ କହିଲେ—"ତୁମେ ଏମିତି ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେବେ, ଯେଉଁମାନେ ତିନି ଲୋକର ନାଥ ହେବେ, ମୋ ପରି।" ଅଦିତି, ଦିତି, ଦାନୁ, ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ରାମ। କାଳକା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମନରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଅଦିତିରୁ ତିରିଶି ଦେବତା ଜନ୍ମିଲେ—ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ଅଶ୍ୱିନୀ। ଦିତିରୁ ଦାଇତ୍ୟ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ। ନରକା, କାଳକା, କ୍ରଉଞ୍ଚୀ, ଭାସୀ, ଶ୍ୟେନୀ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ, ଶୁକୀ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ। ତାମ୍ରା ପଞ୍ଚ କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଲେ—କ୍ରଉଞ୍ଚୀ, ଭାସୀ, ଶ୍ୟେନୀ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ, ଶୁକୀ। କ୍ରଉଞ୍ଚୀ ଗୁହୁମାନେ, ଭାସୀ ମାଉମାନେ, ଶ୍ୟେନୀ ଶ୍ୟେନ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶାହା, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ ହଂସ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦାଉକ, ଶୁକୀ ନତାକୁ, ନତାରୁ ବିନତା କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଲେ। ଏହିପରି, ରାମ, ଦଶ ପୁଅ, କ୍ରୋଧରୁ ଜନ୍ମିଲେ—ମୃଗୀ, ମୃଗମନ୍ଦା, ହରୀ, ଭଦ୍ରମଦା ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ। ଏଭଳି ଶାହା ତାଙ୍କ ବଂଶ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ରାମଙ୍କୁ ଏକ ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର କଣ୍ଠରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ, ଏବଂ ରାମ ତାଙ୍କୁ ପିତାଙ୍କ ମିତ୍ର ଭାବେ ସମ୍ମାନ କଲେ।