ରାମ ଚନ୍ଦ୍ର ଅତି ସୌମ୍ୟ ଭାବରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଅତିକୁଶଳ ଅଟବୀବିଦ୍, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇ ଦେଖ, କେଉଁଠି ଆମେ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କରିବାକୁ ଉଚିତ ଭାବୁଛ?" ସେଉଁଠି ଏମିତି ଏକ ସ୍ଥାନ ଚୟନ କର, ଯେଉଁଠାରେ ବୈଦେହୀ, ତୁମେ ଏବଂ ମୁଁ ଏକାସাথে ଆନନ୍ଦରେ ରହିପାରିବା, ଏବଂ ଜଳସ୍ରୋତ ନିକଟରେ ଅଛି। ଏହି ଅଟବୀ ଯେଉଁଠି ଚମତ୍କାର, ପାଣି ମଧୁର ଏବଂ ଆସପାସରେ କାଠ, ଫୁଲ, ଦର୍ଭା ଓ ଜଳ ଉପଲବ୍ଧ, ସେଉଁଠି ଆମ ଆଶ୍ରମ ହେଉ। ଏଭଳି ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପାଣି ଜୋଡି ଶୀତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଆପଣ ଯଦି ଏଠି ଶତବର୍ଷ ରହିବେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛି; କିନ୍ତୁ ଆପଣ ଆମକୁ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ଏକ ଚମତ୍କାର ସ୍ଥାନରେ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କରିଦେଉଁ।" ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଶବ୍ଦରେ ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ଭଲ ଭାବରେ ଗୁଣମୟ ଏକ ସ୍ଥାନ ଚୟନ କଲେ। ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ହାତ ଧରି ସେଇ ଆନନ୍ଦମୟ ସ୍ଥାନକୁ ନେଇ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ଏଠି ଭୂମି ସମତଳ ଓ ଶୋଭାମୟ, ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛରେ ଢାକିଛି; ଏଠି ଆମେ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।" ନିକଟରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ପଦ୍ମସରୋବର ଅଛି, ଯାହା ଗନ୍ଧରେ ମଧୁର ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭା ଭଳି ଦ୍ୟୁତିମାନ୍; ତାହା ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମରେ ଶୋଭା ପାଉଛି। ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଯେପରି ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ, ଏହା ହେଉଛି ସୁନ୍ଦର ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ, ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛରେ ଆବୃତ। ଏଠି ହଂସ, କଦମ୍ବ, ଚକ୍ରବାକ ଓ ହରିଣ ଝୁଣ୍ଡ ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ଅତ୍ୟଧିକ ଦୂର ନୁହେଁ, ନା ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିକଟ। ଚାରିପାଖରେ ଉଚ୍ଚ ଓ ଗୁହାପୂର୍ଣ୍ଣ ଚମତ୍କାର ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ମୟୂର ରବି ଗଞ୍ଜିଉଛି ଏବଂ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛରେ ଢାକିଯାଇଛି। ଏଠି ସାଳ, ତାଳ, ତମାଳ, ଖଜୁରି, କଠଳ, ନିବାର, ତିନିଶ, ପୁନ୍ନାଗ ଗଛ ଅଛି। ଏଠି ଆମ୍ବ, ଅଶୋକ, ତିଳକ, କେତକୀ, ଚମ୍ପକ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଲତା ଓ ଗୁଳ୍ମ ଅଛି। ସେଥିପାଇଁ ଏଠି ରଥ, ଚନ୍ଦନ, ନିପ, ପର୍ଣ୍ଣାସ, ଲକୁଚ, ଧାୱ, ଅଶ୍ୱକର୍ଣ୍ଣ, ଖଦିର, ଶମୀ, କିମ୍ଶୁକ, ପାଟଳ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ସ୍ଥାନ ପୂନ୍ୟ, ଆନନ୍ଦମୟ, ଏବଂ ବହୁ ପଶୁପକ୍ଷୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏଠି, ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଆମେ ଏହି ପକ୍ଷୀ ସହିତ ଏକାସাথে ବସିବା। ରାମଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁସୁଦନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୀଘ୍ର ଭାବରେ ଭାଇ ପାଇଁ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କଲେ। ସେଉଁଠି ଏକ ବଡ଼ ପତ୍ର ଘର ତିଆରି କଲେ, ଯାହାର ମାଟି ତଳ ଦୃଢ଼, ଦୀର୍ଘ କଠିରେ ଭଲ ଭାବେ ଅଟକାଇ, ବାଁସ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭାମୟ ଭାବରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା। ଶମୀ ଶାଖା ପିଛି, ଭଲ ଭାବେ ବାନ୍ଧି, କୁଶ, କାଶ, ଶର ଓ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘରଟିକୁ ଢାକିଦେଲେ। ମୃଦୁ ଭୂମି ସମତଳ କରି, ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିବାସ ତିଆରି କଲେ। ଏପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀକୁ ଗଲେ, ସ୍ନାନ କରି, ପଦ୍ମ ଚୟନ କରି ତୃପ୍ତ ହୋଇ ଫେରିଲେ। ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ ଓ ଶାନ୍ତିକ୍ରିୟା କରି, ନିର୍ମିତ ଆଶ୍ରମ ଦେଖେଇଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ତିଆରି କରା ଶୁଭ୍ର ଆଶ୍ରମ ଦେଖି, ରାଘବ ଶୀତାଙ୍କ ସହ ଏହି ପତ୍ର ଘରରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ତାପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଦୁଇ ହାତରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଗଭୀର ସ୍ନେହ ଓ କୃତଜ୍ଞତା ସହ କହିଲେ, "ତୁମେ ଏ ମହତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ; ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଆଲିଙ୍ଗନ ଦେଉଛି। ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯିଏ ଅନ୍ୟର ଭାବ ବୁଝିପାରେ, କୃତଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଏମିତି ପୁଅ ମୋ ବାପାଙ୍କ ଥିଲେ ନାହିଁ।" ଏପରି କହି ରାଘବ ତା ସୁଫଳ ସ୍ଥାନରେ ଶାନ୍ତି ଓ ସୁଖରେ ରହିଲେ। ସେଉଁଠି ଶୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ କିଛି ଦିନ ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯେପରି ଆନନ୍ଦରେ ରହନ୍ତି, ସେପରି ରହିଲେ। ଏଉଁଠି ଆସିଛି ମହାମୁନି ଵାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଶୋଭାମୟ ଷୋଳଷ ସର୍ଗ ଶୁଣ। ତାପରେ ରଘୁନନ୍ଦନ ପଞ୍ଚବଟୀ ଦିଗକୁ ଯିବା ବେଳେ, ସେ ଏକ ବଡ଼ ଦେହୀ, ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୃଧ୍ର ପକ୍ଷୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଅଟବୀରେ ଦେଖି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭାବିଲେ ଏହା ସାୟଦ୍ ଏକ ରାକ୍ଷସ ପକ୍ଷୀ ରୂପେ ଆସିଛି, ଏବଂ ପଚାରିଲେ, "ତୁମେ କିଏ?" ତାପରେ ସେ ମୃଦୁ ଓ ସ୍ନିଗ୍ଧ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, "ମୋ ପୁଅ, ମୋତେ ତୁମ ବାପାଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ଭାବେ ଜାଣ।" ଏହା ଶୁଣି ରଘୁବର ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ବଂଶାବଳୀ ଓ ନାମ ଜଣାଇବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ରାମଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ସେ ଦ୍ୱିଜ ତାଙ୍କ ବଂଶ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିବରଣୀ ଦେଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। "ହେ ମହାବାହୁ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆମି ଆରମ୍ଭରୁ କହୁଛି, ଶୁଣ ରାଘବ। ପ୍ରଥମେ କର୍ଦମ, ତାପରେ ବିକୃତ, ଶେଷ, ସଂଶ୍ରୟ, ବହୁପୁତ୍ର। ତାପରେ ସ୍ଥାଣୁ, ମାରୀଚି, ଅତ୍ରି, କ୍ରତୁ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ଅଙ୍ଗିରା, ପ୍ରଚେତାସ, ପୁଲହ। ତାପରେ ଦକ୍ଷ, ବିବସ୍ୱାନ୍, ଅପରା, ଅରିଷ୍ଟନେମି ଏବଂ ଶେଷରେ କଶ୍ୟପ। ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସାଠି ଜଣୀ କୁଳବନ୍ତୀ କନ୍ୟା ଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। କଶ୍ୟପ ସେଥିରୁ ଅଷ୍ଟ ଜଣୀ, ଯାହାଙ୍କ କଟି ସୁକୁମାର, ଅଗ୍ରହଣ କଲେ—ଅଦିତି, ଦିତି, ଦାନୁ, କାଳକ।