ଏହି ସମୟରେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତ୍ରୀ ମହାଶକ୍ତି ସତ୍କର୍ମର ଫଳ ଦେଇଥିବା ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷମାନେ ଓ ଅଗ୍ନି ବିନା ମଧ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଥିବା ବୃକ୍ଷମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଲେ। ଏହି ବେଳେ ବିନତା ଓ ଶୁକୀ ତାଙ୍କର ନାତି ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ସହୋଦରୀ ଥିଲେ କଦ୍ରୁ ଓ ସୁରସା। କଦ୍ରୁ ହଜାରଟି ସର୍ପର ଜନନୀ ହେଲେ, ଓ ମହାପୃଥିବୀର ଧାରକ, ବିନତାଙ୍କର ଦୁଇପୁଅ ହେଲେ—ଗରୁଡ଼ ଓ ଅରୁଣ। ଏହି ଅରୁଣଙ୍କଠାରୁ ମୁଁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ମୋର ବଡ଼ ଭାଇ ସମ୍ପାତି। ମୋତେ ଜଟାୟୁ ବୋଲି ଜଣ, ମୁଁ ସ୍ୟେନୀଙ୍କ ପୁଅ, ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ। ଯଦି ଆପଣ ଚାହାଁନ୍ତି, ମୁଁ ଏଠାରେ ଆପଣଙ୍କ ସାଥୀ ହେବି, କାରଣ ଏହି ଘନବନରେ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ବହୁଳ। ଆପଣ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୂରେ ଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବି, ମୋର ଶିଶୁ। ରାଘବ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଆନନ୍ଦରେ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଓ ଶିର ନମାଇଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କଠାରୁ ଜଟାୟୁଙ୍କ ସହିତ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ବିଷୟରେ ସେ ବାରମ୍ବାର ଶୁଣିଥିଲେ। ଏପରେ, ମହାବଳୀ ପକ୍ଷୀ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ମୈଥିଲୀ ସୀତାଙ୍କ ରକ୍ଷାର ଭାରସା ଦେଇ, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ପଞ୍ଚବଟୀକୁ ଯାଇଲେ, ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ ଯେପରି ଅଗ୍ନି ମାଛିକୁ ଧ୍ୱଂସ କରେ, ସେପରି ସେମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ୱ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ। ଏଉଁ, ମହାମୂଲ୍ୟବାନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ପଂଦରତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏହା ପରେ, ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପଞ୍ଚବଟୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁ ସର୍ପ ଓ ମୃଗ ଥିଲେ। ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁ ଦେଖୁଛି, ମୁ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଛି, ସେଠା ମୁନି ଦେଖାଇଥିଲେ, ଏହିଠା ପଞ୍ଚବଟୀ ଅଞ୍ଚଳ, ମୃଦୁ ଏବଂ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଜଙ୍ଗଲ। ତୁମେ ବନରେ ଦକ୍ଷ, ଚାରିପାଖ ଭଲଭାବରେ ଦେଖ, ଏଠାରେ କେଉଁଠି ଆମ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ?” “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏମିତି ସ୍ଥାନ ଚିହ୍ନଟ କର, ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ, ମୁଁ, ତୁମେ ଓ ବୈଦେହୀ ସୀତା ଆନନ୍ଦରେ ବାସ କରିପାରିବା, ଓ ଜଳ ନିକଟରେ ରହିଥିବ। ଯେଉଁଠାରେ ଜଙ୍ଗଲ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ ଜଳ ମଧୁର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଇଂଧନ, ଫୁଲ, କୁଶ ଓ ଜଳ ସହଜରେ ମିଳିଥାଏ।” ରାମଙ୍କୁ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଜୋଡି ମଧୁର ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, “ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଆପଣ ଏଠାରେ ଶତବର୍ଷ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛି। ତଥାପି, ଆପଣ ଯଦି ଆଦେଶ ଦେବେ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କରିବି।” ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥାରେ ରାମ ଅତିଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଭଲ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ସ୍ଥାନ ବାଛିଲେ। ସେ ଏହି ଆନନ୍ଦମୟ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ହାତ ଧରି କହିଲେ, “ଏହି ଭୂମି ସମତଳ ଓ ଶୋଭାମୟ, ଫୁଲ ଲତାରେ ଆବୃତ। ଏଠାରେ ତୁମେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କର।” “ନିକଟରେ ଏକ ଅତି ଶୋଭାମୟ ହ୍ରଦ ଅଛି, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭାରେ ଚମକୁଛି, ଫୁଲ ଲୋଟସରେ ଭରିଥିବା। ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ, ଏହି ହେଉଛି ଶୁଭ୍ର ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ, ଫୁଲ ଗଛରେ ଆବୃତ। ଏଠି ହଂସ, କୁଙ୍ଜ, ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ, ନା ଅତି ନିକଟ, ଏଠି ମୃଗ ଦଳ ଚରେ। ଆକର୍ଷଣୀୟ ପାହାଡ଼ ଦେଖାଯାଏ, ଅନେକ ଗୁହା ଓ ଉଚ୍ଚ ଗଛରେ ଆବୃତ, ମୟୂର ରବି ଏଠି ଗୁଞ୍ଜରିତ। ଏଠି ସାଲ, ତାଡ଼, ତମାଳ, ଖଜୁରି, କଠଳ, ନିବାର, ତିନିଶ, ପୁନ୍ନାଗ ଗଛ ଅଛି; ଏଠି ଆମ୍ବ, ଅଶୋକ, ତିଳକ, କେତକୀ, ଚମ୍ପକ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଫୁଲ ଲତା ଓ ଝାଡ଼ ଅଛି; ଚରିଅଟ, ଚନ୍ଦନ, ନିପ, ପର୍ଣ୍ଣାସ, ଲକୁଚ, ଧବ, ଅଶ୍ୱକର୍ଣ୍ଣ, ଖଦିର, ଶମୀ, କିମ୍ଶୁକ, ପଟଳ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏଠି ପବିତ୍ର, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ବହୁ ପ୍ରାଣୀ ଓ ପକ୍ଷୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏଠାରେ, ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଆମେ ଏହି ପକ୍ଷୀ ସହ ଏକାଠି ବାସ କରିବା।” ରାମଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁରନ୍ତ ଭାଇଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କଲେ। ସେ ଏଠି ଏକ ବଡ଼ ପତ୍ର ଘର ତିଆରି କଲେ, ମଜବୁତ ମାଟି ତଳ, ଲମ୍ବା କଠ ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ, ବାଁସ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭାମୟ। ଶମୀ ଶାଖା ଛାଡ଼ି, ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧି, କୁଶ, କାଶ, ଗଛ ଶାଖା ଓ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘର ଢାଙ୍କିଲେ। ମଧୁର ଭୂମି ସମତଳ କରି, ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ଅତି ଉତ୍ତମ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କଲେ। ତା’ପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀକୁ ଗଲେ, ସ୍ନାନ କରି, ଲୋଟସ ତୋଳି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ ଫେରିଲେ। ସେ ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ ଓ ଶାନ୍ତିକର୍ମ କରି, ରାମଙ୍କୁ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଆଶ୍ରମ ଦେଖାଇଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତିଆରି କରିଥିବା ସେଇ ଶୋଭାମୟ ପତ୍ର ଘର ଦେଖି, ରାଘବ ସୀତାଙ୍କ ସହ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଖ ଅନୁଭବ କଲେ। ତା’ପରେ ସେ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୁଇହାତରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଗଭୀର ସ୍ନେହରେ କହିଲେ, “ତୁମେ ଏହି ମହାକାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ତେଣୁ ଏହି ଆଲିଙ୍ଗନ ଦେଉଛି। ଯେ ଜଣେ ପରର ଭାବ ଜାଣେ, କୃତଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମବିଦ୍, ଏପରି ପୁଅ ମୋର ପିତାଙ୍କ ନଥିଲେ।” ଏପରି କହି, ରାଘବ ଏହି ଫଳଦାୟି ସ୍ଥାନରେ ଖୁସିରେ ରହିଲେ। କିଛି ଦିନ ସେଠାରେ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯେପରି ଆନନ୍ଦରେ ରହନ୍ତି, ସେପରି ରହିଲେ। ଏଉଁ, ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଷୋଳଶ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏହା ପରେ, ରଘୁନନ୍ଦନ ପଞ୍ଚବଟୀକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ସେ ଏକ ବିଶାଳ ଶରୀର ଓ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଥିବା ଗୃଧ୍ର ପକ୍ଷୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ଏକ ରାକ୍ଷସ ଚିନ୍ତା କରି, ପଚାରିଲେ, “ତୁମେ କିଏ?