ସ୍ରଷ୍ଟିର ଆଦିକାଳରେ, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଏହିପରି କଥା ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି—ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମୁଁହଁରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଛାତିରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ, ଜଂଘାରୁ ବୈଶ୍ୟମାନେ ଏବଂ ପାଦରୁ ଶୂଦ୍ରମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହିପରି ସୃଷ୍ଟିର ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ, ସେ ଅନେକ ଉତ୍ତମ ଫଳ ଦେଉଥିବା ଗଛ ଓ ଅଗ୍ନିବିହୀନ ଗଛମାନେକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ବିନତା ଓ ଶୁକୀ ତାଙ୍କର ନାତିନୀ, କଦ୍ରୁ ଓ ସୁରସା ଭଉଣୀ ଥିଲେ। କଦ୍ରୁ ଏକ ହଜାର ନାଗମାନେକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ବିନତାଙ୍କର ଦୁଇ ଝିଅ: ଗରୁଡ଼ ଓ ଅରୁଣ। ଅରୁଣଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିରୁ ମୁଁ ଜନ୍ମ ନେଲି, ମୋର ବଡ଼ ଭାଇ ସମ୍ପାତି। ମୋତେ ଜଟାୟୁ ବୋଲି ଜାଣ, ମୁଁ ସ୍ୟେନୀଙ୍କ ପୁତ୍ର। ଯଦି ଆପଣ ଚାହାଁନ୍ତି, ଏଠାରେ ଆପଣଙ୍କ ସଙ୍ଗୀ ହେବି; କାରଣ ଏହି ଘନବନ ମୃଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭରିଥିବା ଅଞ୍ଚଳ। ଆପଣ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୂରେ ଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବି, ପ୍ରିୟ ଶିଶୁ। ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରାଘବ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଆନନ୍ଦରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଓ ନମସ୍କାର କଲେ; କାରଣ ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କଠାରୁ ଏହି ସଖ୍ୟତା ବିଷୟରେ ଅନେକଥର ଶୁଣିଥିଲେ। ଏପରି ଭାବେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପକ୍ଷୀ ଜଟାୟୁଙ୍କ ହାତରେ ମୈଥିଳୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଭରସା କରି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପଞ୍ଚବଟୀକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଶତୃମାନେକୁ ଅଗ୍ନିର ପରି ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ। ଏହି ଗୌରବମୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ପନ୍ଦରତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ। ପଞ୍ଚବଟୀ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଁଚିବା ପରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ସାପ ଓ ମୃଗ ବିଛି ଥିଲେ, ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ରାମ କହିଲେ, “ମୁଁ ମୁନିଙ୍କ ଦେଶାନୁସାରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ଏହି ହେଉଛି ପଞ୍ଚବଟୀ ଅଞ୍ଚଳ, ମୃଦୁ ଭାଇ, ଏହି ବନ ଫୁଲରେ ମନୋହର। ତୁମେ ଚତୁର ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଚାରିପଟେ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଅ; କେଉଁଠି ଆମ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍ ଭାବୁଛ? ଏମିତି ଏକ ସ୍ଥାନ ଦେଖ, ଯେଉଁଠି ଭୈଦେହୀ, ତୁମେ ଓ ମୁଁ ଆନନ୍ଦରେ ଥାଇପାରିବା, ଏବଂ ଜଳସ୍ରୋତ ନିକଟରେ ରହିଥାଉ। ଯେଉଁଠି ଅରଣ୍ୟ ମନୋହର, ଜଳ ମଧୁର, ଏବଂ କାଠ, ଫୁଲ, କୁଶ ଓ ଜଳ ସହଜରେ ମିଳିଥାଏ।” ଏପରି ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଝୁକି ହାତ ଯୋଡ଼ି କହିଲେ, “ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଆପଣ ଏଠି ଶତ ବର୍ଷ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର; କିନ୍ତୁ ଆପଣ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ନିଜେ ଏକ ମନୋହର ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କରିଦେଉଛି।” ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଉତ୍ତରରେ ରାମ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ, ଭଲ ଗୁଣ ଥିବା ଏକ ସ୍ଥାନ ବିଚାର କରି ଚୟନ କଲେ। ସେ ମନୋହର ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ହାତ ଧରି କହିଲେ, “ଏହି ଭୂମି ସମତଳ ଓ ଶୋଭାମୟ, ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛରେ ଢାକିଯାଇଛି; ଏଠି, ମୃଦୁ ଭାଇ, ତୁମେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କର। ନିକଟରେ ଏକ ଶୋଭାମୟ ପଦ୍ମସର ଅଛି, ଗନ୍ଧରେ ମଧୁର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପଦ୍ମରେ ଭରିଛି। ଯେପରି ମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ, ଏହି ହେଉଛି ଶୋଭାମୟ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ, ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛରେ ଘେରାଇଯାଇଛି। ଏଠି ହଂସ, କୁଙ୍କୁଣି, ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ରହନ୍ତି, ଏହା ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ, ଅତି ନିକଟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏଠି ମୃଗମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ଆସନ୍ତି। ମନୋହର ପାହାଡ଼ ଦୃଶ୍ୟମାନ, ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଅନେକ ଗୁହା ଥିବା, ମୟୂରର ଧ୍ୱନି ଓ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛରେ ଢାକିଯାଇଛି। ଏଠି ଶାଳ, ତାଡ଼, ତମାଳ, ଖଜୁରୀ, କଠଳ, ନିବାର, ତିନିଶ, ପୁଣ୍ଣାଗ ଗଛ ଥିବା ସ୍ଥାନ। ଆଉ ମାଂଜ, ଅଶୋକ, ତିଳକ, କେତକୀ, ଚମ୍ପକ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ମଲ୍ଲିକା ଓ ଲତା ଫୁଟି ରହିଛି। ଏଠି ରଥ, ଚନ୍ଦନ, ନିପ, ପର୍ଣ୍ଣସ, ଲକୁଚ, ଧାବ, ଅଶ୍ୱକର୍ଣ୍ଣ, ଖଦିର, ଶମୀ, କିମ୍ଶୁକ, ପାଟଳ ଗଛ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଏହି ସ୍ଥାନ ପବିତ୍ର, ମନୋହର ଏବଂ ଅନେକ ପଶୁପକ୍ଷୀ ଥିବା ଏଠି, ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଆମେ ଏଠି ଏହି ପକ୍ଷୀ ସହ ରହିବା।” ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶତୃନାଶକ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁରନ୍ତ ଭାଇଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ପତ୍ର ଘର ତିଆରି କଲେ, ମଜବୁତ ମାଟି ମଝଲି, ଲମ୍ବା କଠିରେ ଭଲ ଭାବେ ପୋତିଥିଲା ଓ ବାଁଶରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା। ଶମୀ ଡାଳି ଛାଡ଼ି, ଭଲ ଭାବେ ବାନ୍ଧି, କୁଶ, କାଶ, ନଳ ଓ ପତ୍ରରେ ଘର ଢାକିଦେଲେ। ସେ ମନୋହର ଭୂମିକୁ ସମତଳ କରି, ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ଅତି ଉତ୍ତମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିବାସ ତିଆରି କଲେ। ତା’ପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀକୁ ଗଲେ, ସ୍ନାନ କଲେ, ପଦ୍ମ ତୁଲି ଆଣି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ଫୁଲ ଅର୍ପଣ କରି, ଶାନ୍ତି କ୍ରିୟା କରି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ସେ ତିଆରି କରିଥିବା ଆଶ୍ରମ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତିଆରି କରିଥିବା ଶୋଭାମୟ ଆଶ୍ରମ ଦେଖି ରାଘବ, ସୀତା ସହିତ, ଅତ୍ୟଧିକ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏପରି ଖୁସିରେ, ସେ ଦୁଇ ହାତ ଦେଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଏବଂ ଗଭୀର ସ୍ନେହ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦରେ କହିଲେ, “ତୁମେ ଏହି ମହା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ଏହିପାଇଁ ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଅନ୍ୟର ଭାବ ବୁଝିପାରିବା, କୃତଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ଏମିତି ପୁତ୍ର ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ମିଳିନଥିଲେ।” ଏପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହି, ରାଘବ ଫଳଦାୟକ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଖୁସିରେ ରହିଲେ। କିଛିଦିନ ସେଠି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାବେ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ବିହାର କଲେ, ଯେପରି ଦେବତା ସ୍ୱର୍ଗରେ ବିହାର କରନ୍ତି। ଏବେ ଗୌରବମୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଷୋଳଶ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏପରିଭାବେ, ରଘୁନନ୍ଦନ ଯେତେବେଳେ ପଞ୍ଚବଟୀ ଦିଗକୁ ଯାଉଥିଲେ, ସେ ଏକ ବିଶାଳ ଶରୀର ଓ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୃଧ୍ର ସହ ସାକ୍ଷାତ ହେଲେ।