ହେ ରାମ, କ୍ରୋଧବଶା ନାମକ ଦେବୀ ନିଜ ଦେହରୁ ଦଶଜଣ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ତାଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି ମୃଗୀ, ମୃଗମଣ୍ଡା, ହରୀ, ଭଦ୍ରମଦା, ମାତଙ୍ଗୀ, ଶାର୍ଦୂଳୀ, ଶ୍ୱେତା, ସୁରଭି, ସୁରସା ଓ କଦ୍ରୁ। ଏହି ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରୁ ମୃଗୀଙ୍କ ସନ୍ତାନ ସମସ୍ତ ମୃଗମାନେ, ମୃଗମଣ୍ଡାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିରୁ ଭାଲୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ, ଭଦ୍ରମଦାଙ୍କ ଝିଅ ଇରାବତୀ, ଯାହାଙ୍କ ପୁଅ ଏହି ବିଶ୍ୱର ମହାଗଜ ଏବଂ ଗଜପତି ଏୟରାବତ। ହରୀଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ ବନର, ଶାର୍ଦୂଳୀଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିରୁ ଗୋଲାଙ୍ଗୂଳ ଓ ବାଘ ଶାବକ। ମାତଙ୍ଗୀଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିରୁ ହାତୀ, ଶ୍ୱେତାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିରୁ ଦିଗ୍ଗଜ। ସୁରଭିଙ୍କ ଦୁଇ ଝିଅ ହେଉଛନ୍ତି ରୋହିଣୀ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବୀ। ରୋହିଣୀ ଗାଈଙ୍କୁ ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବୀ ଶୀଘ୍ର ଘୋଡାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସୁରସା ନାଗକୁ ଓ କଦ୍ରୁ ନାଗମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ମହାମୁନି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ମନୁ ମାନବ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ—ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର। ତାଙ୍କ ମୁଁହୁଁରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବକ୍ଷ ଠାରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଉରୁଠାରୁ ବୈଶ୍ୟ ଓ ପାଦ ଠାରୁ ଶୂଦ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେ ବୃକ୍ଷ, ଫଳଦାୟି ଓ ଅଗ୍ନିହୀନ ବୃକ୍ଷମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ବିନତା ଓ ଶୁକୀ ତାଙ୍କ ନାତି, କଦ୍ରୁ ଓ ସୁରସା ଭଉଣୀ। କଦ୍ରୁ ହଜାର ନାଗକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ବିନତାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଗରୁଡ଼ ଓ ଅରୁଣ। ଅରୁଣଙ୍କୁ ମୁଁ ଜଟାୟୁ ଏବଂ ମୋ ବଡ଼ଭାଇ ସମ୍ପାତି, ମୋର ମା ହେଉଛନ୍ତି ସ୍ୟେନୀ। ଯଦି ଆପଣ ଚାହାନ୍ତି, ଏଠାରେ ଆପଣଙ୍କ ସହ ମୁଁ ରହିବି, କାରଣ ଏହି ଘନବନ ମୃଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭରିଆ। ଆପଣ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅନ୍ୟ କାହିଁକି ଯିବେ, ମୁଁ ମାଇଥିଲୀ ସୀତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି। ରାଘବ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଶିର ନମାଇଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଠାରୁ ସେ ଅନେକଥର ଏହି ମିତ୍ରତା ବିଷୟରେ ଶୁଣିଥିଲେ। ଏପରେ ମହାବଳୀ ପକ୍ଷୀ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ମାଇଥିଲୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଭରସା କରି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ପଞ୍ଚବଟୀକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଶତ୍ରୁକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ଅଗ୍ନି ପରି ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ। ଏଉଁ ସୁନ୍ଦର ଏହି କଥା ଶୁଣ, ଏହି ହେଉଛି ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ପଂଦ୍ରମ ସର୍ଗ। ପଞ୍ଚବଟୀକୁ ପହଞ୍ଚି, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ସର୍ପ ଓ ମୃଗ ରହିଛନ୍ତି, ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସହ କହିଲେ—"ମୁଁ ରୁଷି ଦେଖାଇଦେଇଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଛି, ଏହିଅଟି ପଞ୍ଚବଟୀ, ଫୁଲରେ ଭରିଆ ଏକ ମନୋହର ଅଞ୍ଚଳ। ତୁମେ ଚତୁର, ଏଠାରେ କେଉଁଠି ଆମେ ଆଶ୍ରମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବାଉଚିତ, ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇ ଦେଖ। ଏମିତି ସ୍ଥାନ ଚୟନ କର, ଯେଉଁଠି ମୁଁ, ତୁମେ ଓ ବୈଦେହୀ ସୀତା ଆନନ୍ଦରେ ରହିପାରିବା, ଏବଂ ଜଳ ସମୀପରେ ରହିଥିବ।" "ଯେଉଁଠି ଅଟବୀ ମନୋହର, ଜଳ ମଧୁର, ଆଗୁଣ ପାଇଁ କାଠ, ପୁଷ୍ପ, ଦର୍ଭା ଓ ଜଳ ସହଜରେ ମିଳେ।" ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ—"ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଆପଣ ଏଠାରେ ଶତବର୍ଷ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବି, କିନ୍ତୁ ଆପଣ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କରିଦେଉ।" ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଉତ୍ତରରେ ରାମ ଖୁସି ହେଲେ ଓ ଭଲଭାବରେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନ ଚୟନ କଲେ। ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ହାତ ଧରି ସେଠି ଗଲେ ଓ କହିଲେ—"ଦେଖ, ଏହି ଭୂମି ସମତଳ, ଫୁଲରେ ଭରିଆ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ। ଏଠାରେ ଆମେ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କରିବାଉଚିତ।" "ନିକଟରେ ଏକ ମନୋହର କମଳ ପୁଖୁରି ଅଛି, ଯାହା ଗନ୍ଧରେ ଭରିଆ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭା ପରି ଦ୍ୟୁତିମାନ୍। ଏଠା ରୁଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ସୁନ୍ଦର ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ, ଫୁଲ ଲତା ଓ ବୃକ୍ଷରେ ଘେରା। ହଂସ, କଦମ୍ବ, ଚକ୍ରବାକ, ମୃଗ ଝୁଣ୍ଡ ଏଠି ଦେଖାଯାଏ। ସୁନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଗୁହା ଓ ଫୁଲରେ ଭରିଆ, ମୟୂର ରବି ଗଞ୍ଜିଉଛି।" "ସେଠି ଶାଳ, ତାଳ, ତମାଳ, ଖଜୁରି, କଠଳ, ନିବାର, ତିନିଶ, ପୁନ୍ନାଗ, ଆମ୍ବ, ଅଶୋକ, ତିଳକ, କେତକୀ, ଚମ୍ପକ, ଲତା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲ ଲତା ଅଛି। ରଥ, ଚନ୍ଦନ, ନୀପ, ପର୍ଣ୍ଣସ, ଲକୁଚ, ଧାବ, ଅଶ୍ୱକର୍ଣ୍ଣ, ଖଦିର, ଶମୀ, କିମ୍ଶୁକ, ପାଟଳ ଓ ଅନେକ ଧରଣର ବୃକ୍ଷ ଅଛି। ଏଠା ତୀର୍ଥ, ମନୋହର, ଅନେକ ପଶୁପକ୍ଷୀ ରହିଛି, ଏଠି ଆମେ ଏହି ପକ୍ଷୀ ସହ ବସିବା।" ରାମଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁରନ୍ତ ଭାଇଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କଲେ। ସେ ଏକ ବଡ଼ ଛାପର ତିଆରି କଲେ, ଯାହା ମଜବୁତ ମାଟି ତଳ, ଲମ୍ବା ଖୁଟି ଓ ବାଁଶ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭାମୟ ଭାବେ ନିର୍ମିତ। ସେ ଶମୀ ଶାଖା ଛଡ଼ାଇ ଭଲଭାବରେ ବାନ୍ଧିଲେ, ଦର୍ଭା, କାଶ, ନଳ ଓ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଛାପର ଢାକିଲେ। ପୃଥିବୀକୁ ସମତଳ କରି, ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ମନୋହର ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କଲେ। ଏପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀକୁ ଗଲେ, ସ୍ନାନ କରି, କମଳ ତୋଳି, ପୂର୍ଣ୍ଣତା ସହ ଫେରିଲେ।