ହେ ରାମ, ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷଙ୍କର ସଠି ଜଣୀ ଅତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଝିଅ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମହାପ୍ରତିଷ୍ଠା ଦିଗ୍ବନ୍ଧୁ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଝିଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଠ ଜଣୀ—ଅଦିତି, ଦିତି, ଦନୁ, କାଳକା, ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧବଶା, ମନୁ ଓ ଅନଳା—ସୁନ୍ଦର ଆକୃତିର ଅଧିକାରୀ, ରୁପବତୀ ଥିଲେ। ଏମାନେ କଶ୍ୟପ ଋଷିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ। ଏହି ଝିଅମାନେ ଉପରେ ଖୁସି ହୋଇ କଶ୍ୟପ କହିଲେ, “ତୁମେ ଏମନ ନରସନ୍ତାନ ପ୍ରସବ କରିବେ, ଯେଉଁମାନେ ତିନି ଲୋକର ଶାସକ ହେବେ ଏବଂ ମୋ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ—ଅଦିତି, ଦିତି ଓ ଦନୁ।” ଅଦିତିଙ୍କୁ ଆଦିତ୍ୟ, ଵସୁ, ରୁଦ୍ର ଓ ଅଶ୍ୱିନମାନେ ଉପଜିଲେ; ଦିତି ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ସମୁଦ୍ରରେ ଆବୃତ କରିଥିଲେ। ଦନୁଙ୍କୁ ଅଶ୍ୱଗ୍ରୀବ ନାମକ ଏକ ପୁତ୍ର ହେଲେ, ଯିଏ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ। ନରକ ଓ କାଳକା ଏବଂ କାଳକାଙ୍କ ପୁତ୍ରୀମାନେ—କ୍ରୌଞ୍ଚୀ, ଭାସୀ, ଶ୍ୟେନୀ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ, ଶୁକୀ—ଉପଜିଲେ। ତାମ୍ରାଙ୍କୁ ପଞ୍ଚଟି ଝିଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—କ୍ରୌଞ୍ଚୀ, ଭାସୀ, ଶ୍ୟେନୀ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ, ଶୁକୀ—ଏମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। କ୍ରୌଞ୍ଚୀ ଉଲୁକ ଉପଜାଇଲେ, ଭାସୀ ଭାସ ପକ୍ଷୀ; ଶ୍ୟେନୀ ଶ୍ୟେନ, ଗୃଧ୍ର ଉପଜାଇଲେ; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ ହଂସ ଓ କଳହଂସ ଉପଜାଇଲେ, ଏବଂ ଚକ୍ରବାକ ମଧ୍ୟ। ଶୁକୀ ନତାକୁ ଉପଜାଇଲେ, ନତାଙ୍କୁ ଭିନତା ଝିଅ ହେଲେ। କ୍ରୋଧବଶା ଦଶଟି ସନ୍ତାନ ଉପଜାଇଲେ—ମୃଗୀ, ମୃଗମଣ୍ଡା, ହରୀ, ଭଦ୍ରମଦା, ମାତଙ୍ଗୀ, ଶାର୍ଦୂଳୀ, ଶ୍ୱେତା, ସୁରଭୀ, ସୁରସା, କଦ୍ରୁ। ମୃଗୀ ମୃଗମାନେ, ମୃଗମଣ୍ଡା ଭାଲୁ ଏବଂ ସ୍ରମରା, ଚମରା ଉପଜାଇଲେ। ଭଦ୍ରମଦାଙ୍କୁ ଇରାବତୀ ଝିଅ ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ଏଇରାବତ ହାତୀ ଉପଜିଲେ, ସମସ୍ତ ହାତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ। ହରୀଙ୍କୁ ବନର ମକା ଉପଜିଲେ, ଶାର୍ଦୂଳୀ ଗୋଳାଙ୍ଗୁଳା ଓ ବାଘ ଶାବକ ଉପଜିଲେ। ମାତଙ୍ଗୀ ହାତୀ ଉପଜାଇଲେ, ଶ୍ୱେତା ଦିଗ୍ଗଜ ହାତୀ ଉପଜାଇଲେ। ତାପରେ ସୁରଭୀଙ୍କୁ ଦୁଇ ଝିଅ ହେଲେ—ରୋହିଣୀ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବୀ; ରୋହିଣୀ ଗାଁ ଉପଜାଇଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବୀ ଶୀଘ୍ର ଗୋଡ଼ା; ସୁରସା ନାଗ ଉପଜାଇଲେ, କଦ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ନାଗ ଉପଜାଇଲେ। ମନୁ କଶ୍ୟପରୁ ମନୁଷ୍ୟ ଉପଜାଇଲେ—ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର। ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କଶ୍ୟପଙ୍କ ମୁହଁରୁ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଛାତିରୁ, ବୈଶ୍ୟ ଜଘାରୁ, ଶୂଦ୍ର ପାଦରୁ ଉପଜିଲେ। ସେ ଦୟାକରି ଫଳଦାୟୀ ଓ ଅଅଗ୍ନିଧର ଗଛମାନେ ଉପଜାଇଲେ। ଭିନତା ଓ ଶୁକୀ ନତାଙ୍କ ପୁତ୍ରୀ, କଦ୍ରୁ ଓ ସୁରସା ଭଉଣୀ। କଦ୍ରୁ ହଜାର ନାଗ ଉପଜାଇଲେ, ଭିନତା ଦୁଇ ପୁତ୍ର—ଗରୁଡ଼ ଓ ଅରୁଣ—ଉପଜାଇଲେ। ଅରୁଣଙ୍କୁ ମୁଁ ଜଟାୟୁ ଉପଜିଲି, ମୋ ପ୍ରବୃଦ୍ଧ ଭାଇ ସମ୍ପାତି; ମୁଁ ଶ୍ୟେନୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, ରାମ। ଯଦି ଆପଣ ଚାହାନ୍ତି, ମୁଁ ଏଠାରେ ଆପଣଙ୍କ ସାଥୀ ହେବି; ଏହି ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ମୃଗ ଓ ଦାନବମାନେ ଚାଲିଅସି। ଆପଣ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୂରେ ରହିବାବେଳେ, ମୁଁ ଶୀତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବି। ରାଘବ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଆଦର କରି, ଆନନ୍ଦରେ ଆଲିଂଗନ କରି, ନମସ୍କାର କଲେ; ତାଙ୍କ ପିତାରୁ ଜଟାୟୁଙ୍କ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ସମ୍ପର୍କ ବିଷୟରେ ବହୁବାର ଶୁଣିଥିଲେ। ତାପରେ ଶୀତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଟାୟୁଙ୍କ ଭରସାରେ ଦେଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ପଞ୍ଚବଟୀକୁ ଗଲେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଅଗ୍ନି ଶଳଭ ଦଳକୁ ନାଶ କରିବା ପରି ଉତ୍ସାହ ନେଇ। ଏବେ, ମହାପୁରୁଷ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣ। ତାପରେ, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ପଞ୍ଚବଟୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ସର୍ପ ଓ ମୃଗ ରହନ୍ତି। ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ଋଷି ଯେଉଁଠାରେ ଆସିବାକୁ କହିଥିଲେ, ଏହି ସେ ପଞ୍ଚବଟୀ ଅଞ୍ଚଳ, ଫୁଲରେ ଫୁଲିଥିବା ଜଙ୍ଗଲ। ତୁମେ ଚତୁର, ଆପଣ ଚାରିପାଖ ଦେଖ; ଏଠାରେ କେଉଁଠି ଆମ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ ଭାବୁଛ?” “ଏମିତି ସ୍ଥାନ ଚୟନ କର, ଯେଉଁଠି ଶୀତା, ତୁମେ ଓ ମୁଁ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରିପାରିବା, ଏବଂ ଜଳ ନିକଟରେ ରହିବା। ଏଠାରେ ଜଙ୍ଗଲ ମନୋହର, ଜଳ ରମ୍ୟ; ଅଗ୍ନିକାଣ୍ଡ, ଫୁଲ, ଦର୍ବା ଏବଂ ଜଳ ଆସାନ୍ତିକୁ ଉପଲବ୍ଧ ହେଉ।" ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଦୁଇଟି ଜୋଡି, ଶୀତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛି, ଏଠାରେ ଶତ ବର୍ଷ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ; ତଥାପି ଆପଣ ମୋତେ ଏଠି ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କରିବାକୁ କହନ୍ତୁ।” ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମିଠା କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଚିନ୍ତା କରି ଏକ ମନୋହର ସ୍ଥାନ ଚୟନ କଲେ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଅଛି। ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଆସି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ହାତ ଧରି କହିଲେ, “ଏଠି ମାଟି ସମ ଓ ମନୋହର, ତରୁ ଫୁଲରେ ଫୁଲିଛି; ଏଠି ଆଶ୍ରମ ଠିକ୍ ଭାବରେ ତିଆରି କର।” ନିକଟରେ ଏକ ମନୋହର ପଦ୍ମପୋକରି ଅଛି, ମନ୍ଦ ଗନ୍ଧ ଓ ସୂର୍ୟ ପରି ଚମକୁଛି, ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମରେ ଶୋଭିତ। ଋଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଯେଉଁଠି ଖବର ଦେଇଥିଲେ, ଏହି ସେ ଶୋଭାମୟ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ, ଫୁଲିଥିବା ବୃକ୍ଷରେ ଘେରା। ଏଠି ହଂସ, କ୍ରାଞ୍ଚ, ଚକ୍ରବାକ ଚିହ୍ନିତ, ଦୂର ନୁହେଁ, ନିକଟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ମୃଗମାନଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡ ଚାଲିଅସି। ଏଭଳି ଦିବ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶୀତା ପଞ୍ଚବଟୀରେ ନିବାସ କରିବା ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ।