ହେ ରାମ, ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଆଦିରେ ଦକ୍ଷ, ବିବସ୍ୱାନ୍, ଏକ ଅନ୍ୟ ନାମ ଥିଲା ଅରିଷ୍ଟନେମି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପଛରେ ଅନ୍ତିମ ଥିଲେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କଶ୍ୟପ। ଏହି ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷଙ୍କ ସଠି ଝିଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ବିରାଟ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଓ ମହିମାର ଧାରକ। ସେଉଁଠି କଶ୍ୟପ ଏହି ଝିଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଠ ଜଣଙ୍କୁ ବରଣ କଲେ—ସେମାନେ ଥିଲେ ଅଦିତି, ଦିତି, ଦନୁ, କାଳକା, ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧବଶା, ମନୁ ଏବଂ ଅନଳା, ସମସ୍ତେ ଅତି ଶୋଭାମୟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏହି କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ କଶ୍ୟପ କହିଲେ—"ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ଅଧିପତି ସନ୍ତାନ ଦେବା, ଯେଉଁମାନେ ମୋ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ। ଅଦିତି, ଦିତି ଓ ଦନୁ, ତୁମେ ଏହି ଭାଗ୍ୟର ଅଂଶୀ।" ଅଦିତିଙ୍କୁ ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର ଓ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଦିତିଙ୍କୁ ହେଲେ ଖ୍ୟାତିନାମ ଦୈତ୍ୟମାନେ। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ପୃଥିବୀ ଅରଣ୍ୟ ଓ ସମୁଦ୍ରରେ ଆବୃତ ଥିଲା। ଦନୁଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ହେଲେ—ଅଶ୍ୱଗ୍ରୀବ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ। ତାପରେ ନରକ, କାଳକ ଓ କାଳକାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏହିପରି କ୍ରଉଞ୍ଚୀ, ଭାସୀ, ଶ୍ୟେନୀ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ ଓ ଶୁକୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତାମ୍ରାଙ୍କ ପଞ୍ଚ ଝିଅ ଥିଲେ—କ୍ରଉଞ୍ଚୀ, ଭାସୀ, ଶ୍ୟେନୀ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ ଓ ଶୁକୀ। କ୍ରଉଞ୍ଚୀ ଉଲ୍ଲୁ, ଭାସୀ ଭାସପକ୍ଷୀ, ଶ୍ୟେନୀ ଶ୍ୟେନ ଓ ଗୃଧ୍ର, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ ହଂସ ଓ କଳହଂସ ଓ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ, ଶୁକୀ ନଟାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ନଟାଙ୍କ ଝିଅ ଥିଲେ ବିନତା। କ୍ରୋଧବଶା ଦଶ ସନ୍ତାନ ଦେଲେ—ମୃଗୀ, ମୃଗମଣ୍ଡା, ହରୀ, ଭଦ୍ରମଦା, ମାତଙ୍ଗୀ, ଶାର୍ଦୂଳୀ, ଶ୍ୱେତା, ସୁରଭୀ, ସୁରସା ଓ କଦ୍ରୁ। ମୃଗୀଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ମୃଗ, ମୃଗମଣ୍ଡାଙ୍କୁ ଭାଲୁ, ଭଦ୍ରମଦାଙ୍କୁ ଇରାବତୀ ଝିଅ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଏଇରାବତ, ଯିଏ ମହାଗଜ। ହରୀଙ୍କୁ ବନର, ଶାର୍ଦୂଳୀଙ୍କୁ ଗୋଲାଙ୍ଗୂଳା ଓ ଶିଶୁ ବାଘ, ମାତଙ୍ଗୀଙ୍କୁ ହାତୀ, ଶ୍ୱେତାଙ୍କୁ ଦିଗ୍ଗଜ, ସୁରଭୀଙ୍କୁ ଦୁଇ ଝିଅ—ରୋହିଣୀ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବୀ। ରୋହିଣୀଙ୍କୁ ଗାଈ, ଗନ୍ଧର୍ବୀଙ୍କୁ ତୁରଙ୍ଗ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସୁରସା ସର୍ପ, କଦ୍ରୁ ନାଗକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ମନୁଙ୍କୁ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଅଂଶରୁ ମନୁଷ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ—ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର। ତାଙ୍କ ବୁକୁରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ମୁଁହରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଜଂଘାରୁ ବୈଶ୍ୟ, ପାଦରୁ ଶୂଦ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଫଳଦାୟୀ ଓ ଅଅଗ୍ନିଧର ବୃକ୍ଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ବିନତା ଓ ଶୁକୀ ନଟାଙ୍କ ଝିଅ, କଦ୍ରୁ ଓ ସୁରସା ଭଉଣୀ। କଦ୍ରୁ ହଜାର ନାଗକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ବିନତାଙ୍କୁ ଦୁଇ ପୁଅ ହେଲେ—ଗରୁଡ଼ ଓ ଅରୁଣ। ଅରୁଣଙ୍କୁ ମୁଁ ଜଟାୟୁ ଜନ୍ମିଛି, ମୋଠାରୁ ବଡ଼ ଭାଇ ସମ୍ପାତି। ମୁଁ ଶ୍ୟେନୀଙ୍କ ପୁଅ, ହେ ଶତ୍ରୁନିବାରକ ରାମ। ଯଦି ଆପଣ ଚାହାଁନ୍ତି, ମୁଁ ଏଠାରେ ଆପଣଙ୍କ ସାଥୀ ହେବି; କାରଣ ଏହି ଘନ ଅରଣ୍ୟରେ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଓ ରାକ୍ଷସ ଥାଆନ୍ତି। ଆପଣ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୂରେ ଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ମାଇଥିଲୀ ସୀତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି। ଏହି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ନିଷ୍ଠା ଦେଖି ରାଘବ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଲେ, ଏବଂ ପିତାଙ୍କ ଠାରୁ ଜଟାୟୁ ସହ ମିତ୍ରତା ବିଷୟରେ ଶୁଣିଥିବା କଥା ମନେ ପକାଇଲେ। ଏବେ, ସୀତାଙ୍କୁ ସେଇ ପ୍ରବଳ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ହସ୍ତେ ଭରସା କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ପଞ୍ଚବଟୀକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ ପ୍ରତି ଉତ୍ସାହିତ ହେଇଥିଲେ। ଏହିଠାରେ ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡ ରାମାୟଣର ପନ୍ଦରତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ପଞ୍ଚବଟୀ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ସର୍ପ ଓ ମୃଗ ଥିଲେ, ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମୁଁଅମେ ମୁନିଙ୍କ ଦିଆ ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ। ଏହିଠାରେ ମନୋହର ପୁଷ୍ପ ଫୁଟିଛି, ଏହା ହେଉଛି ପଞ୍ଚବଟୀ।" "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଅରଣ୍ୟ ଜୀବନରେ ପାରଙ୍ଗତ। ଚାରିପାଖ ଭଲଭାବରେ ଦେଖ, କେଉଁଠି ଆମ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ? ଏମିତି ସ୍ଥାନ ଚୟନ କର, ଯେଉଁଠାରେ ସୀତା, ତୁମେ ଏବଂ ମୁଁ ଆନନ୍ଦେ ବସିପାରିବା, ଏବଂ ଜଳ ନିକଟରେ ଥାଏ।" "ଯେଉଁଠାରେ ଅରଣ୍ୟ ମନୋହର, ଜଳ ଶୀତଳ, ଏବଂ କାଣ୍ଡ, ପୁଷ୍ପ, ଦର୍ଭ ଓ ଜଳ ସହଜରେ ମିଳିଯାଏ।" ଏପରି ରାମଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ—"ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଆପଣ ଯେଉଁଠି ରହିବେ, ମୁଁ ସେଉଁଠି ଶତବର୍ଷ ରହିପାରିବି; କିନ୍ତୁ ଆପଣ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ଏଠି ଆଶ୍ରମ ନିର୍ମାଣ କରିବି।" ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଉତ୍ସାହ ଦେଖି, ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଏବଂ ଭଲ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଏକ ସ୍ଥାନ ଚୟନ କଲେ। ସେଉଁଠି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ହାତ ଧରି ନিয়ে, କହିଲେ—"ଏହି ଭୂମି ସମତଳ ଓ ଶୋଭାମୟ, ଫୁଲ ଫୁଟିଛି; ଏଠି ଆଶ୍ରମ ଉଚିତ ଭାବରେ ତିଆରି କର।" "ପାଖରେ ଏକ ମନୋହର ପଦ୍ମସରୋବର ଅଛି, ଯାହା ଗନ୍ଧ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ସୂର୍ୟ ସମାନ, ପଦ୍ମରେ ଶୋଭିତ। ଏଠା ମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ, ଫୁଲ ଗଛରେ ଘେରା।" ଏଭଳି, ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ପଞ୍ଚବଟୀରେ ଆଶ୍ରମ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ, ଏବଂ ନୂତନ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କଲେ।