ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦୁଇଜଣ ରାଜାଙ୍କର ପୁଅ, ଧନୁଷ ବାଣ ନେଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ନିର୍ଭୟ ଓ ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତରେ, ମହାର୍ଷି ଦେଖାଇଥିବା ପଥରେ ଚାଲି ପଞ୍ଚବଟୀ ପ୍ରତି ଯାଉଥିଲେ। ଏହି ଭାଗରେ ଆରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ଦ୍ଧ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଉଛି। ପଞ୍ଚବଟୀ ପଥରେ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ରାମ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଡ଼ ଶରୀରର ଗୃଧ୍ର ପକ୍ଷୀ ସହ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେଲେ। ଜଙ୍ଗଲରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସ ପକ୍ଷୀ ଭାବି, ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ତୁମେ କିଏ?” ସେ, ମୃଦୁ ଓ ମନୋହର ଶବ୍ଦରେ, ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ, କହିଲେ—“ମୁଁ ତୁମ ପିତାଙ୍କର ମିତ୍ର। ମୋତେ ଜଣା।” ରାଘବ, ତାଙ୍କୁ ପିତାଙ୍କର ସାଥୀ ଭାବି, ସମ୍ମାନ କଲେ ଓ ତାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାମ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ରାମଙ୍କର ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ପକ୍ଷୀ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ କହିଲେ—“ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଘବ, ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଥିଲେ। ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆରମ୍ଭରୁ କହୁଛି—କର୍ଦମା, ବିକୃତ, ଶେଷ, ସଂଶ୍ରୟ, ବହୁପୁତ୍ର, ସ୍ଥାଣୁ, ମରୀଚି, ଅତ୍ରି, କ୍ରତୁ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ଅଙ୍ଗିରା, ପ୍ରଚେତସ, ପୁଲହ, ଦକ୍ଷ, ବିବସ୍ବାନ୍, ଅରିଷ୍ଟନେମି ଓ ପ୍ରଭା କାଶ୍ୟପ। ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷଙ୍କର ଷାଠି ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଝିଅ ଥିଲେ। କାଶ୍ୟପ ଏହି ଝିଅମାନଙ୍କୁ ନେଲେ—ଅଦିତି, ଦିତି, ଦନୁ, କାଳକା, ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧବଶା, ମନୁ, ଅନଳା। ସେମାନଙ୍କୁ କାଶ୍ୟପ କହିଲେ—‘ତୁମେ ଏମିତି ପୁଅ ସ୍ୱାମୀ ହେବେ, ଯେମାନେ ତିନି ଲୋକର ଶାସକ ହେବେ।’ ଅଦିତି, ଦିତି, ଦନୁ ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ଅଶ୍ୱିନୀ, ଦିତି ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଦନୁ ଏକ ପୁଅ ଅଶ୍ୱଗ୍ରୀବ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ନରକା, କାଳକା, କାଳକାମାନେ, କ୍ରଉଞ୍ଚୀ, ଭାସୀ, ଶ୍ୟେନୀ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ, ଶୁକୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତାମ୍ରାର ପାଞ୍ଚ ଝିଅ ହେଲେ—କ୍ରଉଞ୍ଚୀ, ଭାସୀ, ଶ୍ୟେନୀ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ, ଶୁକୀ। କ୍ରଉଞ୍ଚୀ ଉଲୁ, ଭାସୀ ଭାସ ପକ୍ଷୀ, ଶ୍ୟେନୀ ଶ୍ୟେନ ଓ ଗୃଧ୍ର, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ ହଂସ ଓ କଳହଂସ, ଶୁକୀ ନତା, ନତାର ଝିଅ ଭଲି ଭିନତା। କ୍ରୋଧବଶା ଦଶ ପୁଅ ଦେଲେ—ମୃଗୀ, ମୃଗମଣ୍ଡା, ହରୀ, ଭଦ୍ରମଦା, ମାତଙ୍ଗୀ, ଶାର୍ଦୂଳୀ, ଶ୍ୱେତା, ସୁରଭି, ସୁରସା, କଦ୍ରୁ। ମୃଗୀର ପୁଅ ମୃଗ, ମୃଗମଣ୍ଡାର ଭାଲୁ, ଭଦ୍ରମଦାର ଝିଅ ଇରାବତୀ, ଇରାବତୀର ପୁଅ ଏଇରାବତ ମହା ହାତୀ। ହରୀର ପୁଅ ବନର ମକା, ଶାର୍ଦୂଳୀର ପୁଅ ଗୋଲାଙ୍ଗୁଲା ଓ ଶାର୍ଦୂଳ, ମାତଙ୍ଗୀର ପୁଅ ହାତୀ, ଶ୍ୱେତାର ପୁଅ ଦିଗ୍ଗଜ। ସୁରଭିର ଦୁଇ ଝିଅ ହେଲେ—ରୋହିଣୀ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବୀ। ରୋହିଣୀ ଗାଁ, ଗନ୍ଧର୍ବୀ ଶୀଘ୍ର ଘୋଡା, ସୁରସା ସର୍ପ, କଦ୍ରୁ ନାଗ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ମନୁ କାଶ୍ୟପରୁ ମାନବ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର। ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁଁହୁ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଛାତି, ବୈଶ୍ୟ ଉରୁ, ଶୂଦ୍ର ପାଦରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଫଳ ଦେଉଥିବା ଗଛ ଓ ଅଗ୍ନିହୀନ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଭିନତା ଓ ଶୁକୀ ନତାର ଝିଅ, କଦ୍ରୁ ଓ ସୁରସା ଭଉଣୀ। କଦ୍ରୁ ଏକ ହଜାର ନାଗ ଦେଲେ, ଭିନତା ଦୁଇ ପୁଅ ଦେଲେ—ଗରୁଡ ଓ ଅରୁଣ। ମୁଁ ଅରୁଣର ପୁଅ, ମୋ ଭାଇ ସମ୍ପାତି। ମୋ ନାମ ଜଟାୟୁ, ଶ୍ୟେନୀର ପୁଅ। ରାମ, ମୁଁ ତୁମର ମିତ୍ର ହେବି। ଏହି ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ବନ୍ୟ ପଶୁ ଓ ରାକ୍ଷସ ରହନ୍ତି; ତୁମେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଦୂରେ ରହିବା ବେଳେ, ମୁଁ ତୁମର ପ୍ରିୟ ସୀତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବି। ରାଘବ, ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଆନନ୍ଦରେ ଆଲିଂଗନ କଲେ ଓ ନମସ୍କାର କଲେ; କାରଣ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କୁ ଜଟାୟୁ ସହିତ ମିତ୍ରତା ବିଷୟରେ ଅନେକ ଥର ଶୁଣିଥିଲେ। ତାପରେ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ସୀତାଙ୍କୁ ଭରସା କରି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପଞ୍ଚବଟୀକୁ ଗଲେ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦହନ କରିବାକୁ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଉତ୍ସୁକ ହେଇ। ଏଠି ଆରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚଦଶ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ପଞ୍ଚବଟୀ ପହଞ୍ଚି, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ସର୍ପ ଓ ମୃଗ ଅଛି, ରାମ ତାଙ୍କର ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ଏଠି ପହଞ୍ଚିଛି, ମହାର୍ଷି ଦେଖାଇଥିବା ଠିକ୍ ସ୍ଥାନରେ। ଏହି ପଞ୍ଚବଟୀ ଅଞ୍ଚଳ, ସୁମଧୁର ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଜଙ୍ଗଲ।