ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ସଉମିତ୍ରିଙ୍କ ସହିତ ସେଠାକୁ ଯାଅ, ପଞ୍ଚବଟୀରେ ତୁମ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାପନ କର, ଏବଂ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ନିଷ୍ଠାର ସହିତ ପାଳନ କର। ହେ ନିର୍ମଳ ଚିତ୍ତ ରାମ, ତୁମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ମୋତେ ଜଣାଶୁଛି—ମୋ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଓ ଦଶରଥଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋର ସ୍ନେହରେ। ମୁଁ ମୋର ତପସ୍ୟାବଳୀ ଦ୍ୱାରା ଜାଣିପାରିଛି, ତୁମ ହୃଦୟର ଗଭୀର ଇଚ୍ଛା—ଏଠି ମୋ ଆଶ୍ରମରେ ରହିବାକୁ ଚାହୁଁଛ। ସେହିଠାରୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି—ପଞ୍ଚବଟୀକୁ ଯାଅ; ସେଠାରେ ଅତି ଶୋଭାମୟ ଅରଣ୍ୟ ଅଛି, ଏବଂ ସେଠି ମୈଥିଳୀ ସୀତା ଖୁସି ମିଳିବେ। ହେ ରାଘବ, ସେଠି ଅତି ପ୍ରଶଂସାନୀୟ ଏବଂ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ନିକଟରେ ଅଛି; ସୀତା ଏଠି ଆନନ୍ଦ ପାଇବେ। ଗଛମୂଳ ଓ ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀର କୁହୁକାଣିରେ ମଧୁର, ଏକାନ୍ତ ଏବଂ ପବିତ୍ର, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ ଏହି ସ୍ଥାନ। ତୁମେ ସଦା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ରକ୍ଷା କ୍ଷମ; ଏଠି ବସି, ହେ ରାମ, ତୁମେ ଆମ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିପାରିବ। ଦେଖ, ଏଠି ମହାନ୍ ମଧୂକ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି; ଏହାର ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାଇ, ତୁମେ ବଟବୃକ୍ଷ ଦେଖିବ। ଏହା ପରେ, ପାହାଡ଼ ନିକଟରେ ଥିବା ଏକ ଉଚ୍ଚଭୂମିରେ ଚଢ଼ି, ତୁମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପଞ୍ଚବଟୀକୁ ପହଞ୍ଚିବ, ଯେଉଁଠାରେ ସଦା ଫୁଲ ଫୁଟିଥାଏ।" ଏଭଳି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରାମ ଓ ସଉମିତ୍ରି ମନୋପୂର୍ବକ ମୁନିଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ। ତାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ, ଦୁଇଜଣ ଓ ସୀତା ମିଶି ପଞ୍ଚବଟୀ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର, ଧନୁଷ ଧରି, ପିଠିରେ ତୀରଧନୁଷ ଲଗାଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଭୟ ଓ ଏକାଗ୍ର ମନେ, ମହାମୁନି ଦେଖାଇଦିଥିବା ପଥରେ ପଞ୍ଚବଟୀକୁ ଗଲେ। ଏଠାରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ସର୍ଗର ଶେଷ ହେଉଛି। ଏବେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ କର। ପଞ୍ଚବଟୀ ପାଇଁ ଯିବା ସମୟରେ, ରଘୁବଂଶର ଶୋଭା ରାମ ଏକ ବିଶାଳ ଦେହୀ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୃଧ୍ରକୁ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭାବିଲେ, ‘ଏହି ବଡ଼ ପକ୍ଷୀଟି ହେତେ ରାକ୍ଷସ ପକ୍ଷୀ ହେବ।’ ସେମାନେ ପଚାରିଲେ: "ତୁମେ କିଏ?" ସେ ପକ୍ଷୀ ମଧୁର କଥାରେ ହସି କହିଲେ, "ମୋର ପିଲାମାନେ, ମୁଁ ତୁମ ପିତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁ।" ପିତାଙ୍କର ସ୍ନେହିତ ବନ୍ଧୁ ଭାବି, ରାମ ତାଙ୍କୁ ଆଦର ଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ବଂଶ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଓ ନାମ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଲେ। ତାହା ପରେ, ସେ ଗୃଧ୍ର ରାମଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ବଂଶ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ: "ପୁରାତନ ସମୟରେ ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଥିଲେ। ଏଉଁଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ କଥା କହୁଛି—କର୍ଦ୍ଦମ ପ୍ରଥମ, ତାପରେ ବିକୃତ, ପୁଣି ଶେଷ, ସଂଶ୍ରୟ, ଓ ପ୍ରବଳ ବହୁପୁତ୍ର। ତାପରେ ସ୍ଥାଣୁ, ମରୀଚି, ଅତ୍ରି, ପ୍ରବଳ କ୍ରତୁ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ଅଙ୍ଗିରା, ପ୍ରଚେତାସ ଓ ପୁଲହ। ପରେ ଡକ୍ଷ, ବିବସ୍ବାନ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ଅରିଷ୍ଟନେମି, ଏବଂ ଶେଷରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କଶ୍ୟପ।" "ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ହେ ରାମ, ପ୍ରଜାପତି ଡକ୍ଷଙ୍କ ୬୦ ଝିଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ମହାନ୍ ଖ୍ୟାତିର ଅଧିକାରୀ। କଶ୍ୟପ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଷ୍ଟ ଝିଅଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ—ଅଦିତି, ଦିତି, ଦାନୁ, କାଳକା, ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧବଶା, ମନୁ, ଏବଂ ଅନଳା। ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, କଶ୍ୟପ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ—‘ତୁମମାନେ ଏମିତି ପୁଅ ପ୍ରସବ କରିବ, ଯେଉଁମାନେ ତିନି ଲୋକର ଅଧିପତି ଓ ମୋ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ; ଏହା ଅଦିତି, ଦିତି ଓ ଦାନୁ ପାଇଁ କହୁଛି।’” "ଏହିଠାରୁ ଅଦିତିଙ୍କ ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର ଓ ଅଶ୍ୱିନୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଦିତିଙ୍କୁ ଦୈତ୍ୟ ପୁଅ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏ ଭୂମି ଏକ ସମୟରେ ଅରଣ୍ୟ ଓ ସମୁଦ୍ରରେ ଆବୃତ ଥିଲା। ଦାନୁଙ୍କୁ ଅଶ୍ୱଗ୍ରୀବ ନାମକ ପୁଅ ହେଲେ, ଯିଏ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନଶ୍ୱନ କରେ। ନରକ ଓ କାଳକ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏବଂ କାଳକାମାନେ; କ୍ରୌଞ୍ଚୀ, ଭାସୀ, ଶ୍ୟେନୀ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ, ଶୁକୀ।" "ତାମ୍ରାଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚ ଝିଅ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ; କ୍ରୌଞ୍ଚୀ ଉଲ୍ଲୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଭାସୀ ଭାସ ପକ୍ଷୀ। ଶ୍ୟେନୀ ଶ୍ୟେନ (ବାଜ) ଓ ଗୃଧ୍ର ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ ହଂସ ଓ ସମସ୍ତ କଳହଂସ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେ ଚକ୍ରବାକ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଶୁକୀ ନତାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଏବଂ ନତାଙ୍କ ଝିଅ ହେଲେ ବିନତା।" "କ୍ରୋଧବଶା, ହେ ରାମ, ଦଶ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ମୃଗୀ, ମୃଗମଣ୍ଡା, ହରୀ, ଭଦ୍ରମଦା, ମାତଙ୍ଗୀ, ଶାର୍ଦୂଳୀ, ଶ୍ୱେତା, ସୁରଭୀ, ସୁରସା, କଦ୍ରୁ।" "ମୃଗୀଙ୍କ ଶବ୍ଦରୁ ସମସ୍ତ ମୃଗ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ମୃଗମଣ୍ଡାରୁ ଭାଳୁ ଓ ସୃମର, ଚମର। ପରେ ଭଦ୍ରମଦା ଏକ ଝିଅ ଇରାବତୀକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ତାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଏଇରାବତ, ମହାନ ହାତୀ, ଜଗତର ନାୟକ। ହରୀଙ୍କୁ ବନର ମନ୍ଦ୍ରିଲ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଶାର୍ଦୂଳୀ ଗୋଲାଙ୍ଗୂଳ (ବନ୍ଦର) ଓ ବାଘ ଶାବକ। ମାତଙ୍ଗୀଙ୍କୁ ହାତୀ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଶ୍ୱେତା, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥନନ୍ଦନ, ଦିଗ୍ଗଜକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।" "ପରେ, ହେ ରାମ, ସୁରଭୀଙ୍କୁ ଦୁଇ ଝିଅ ହେଲେ—ରୋହିଣୀ, ଶୁଭ୍ର ଓ ଶୁଭ, ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ରୋହିଣୀ ଗାଈକୁ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବୀ ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ସୁରସା ସର୍ପ, କଦ୍ରୁ ନାଗମାନେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ହେ ରାମ।" ଏଭଳି ଗୃଧ୍ର ତାଙ୍କ ବଂଶ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ରାମଙ୍କୁ ଶ୍ରବଣ କରାଇଲେ।