ରଘୁବଂଶର ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ମୁନି ଏପରି କହିଲେ: “ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, ନାରୀମାନେ ସ୍ୱଭାବତଃ ଏପରି, ସମୟ ସୁଖଦାୟକ ଥିଲେ ସେମାନେ ବିଶ୍ୱାସୀ ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳ, କିନ୍ତୁ ବିପଦ୍ରେ ଏକାକି ଛାଡି ଦିଅନ୍ତି। ସେମାନେ ବିଦ୍ୟୁତର ଚଞ୍ଚଳତା, ଅସିର ତୀକ୍ଷ୍ଣତା, ଗରୁଡ଼ ଓ ପବନର ତ୍ୱରିତ ଗତିକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ତୁମର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଏହି ଦୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି, ସେ ଅରୁନ୍ଧତୀ ଦେବୀ ପରି ପୂଜ୍ୟ, ପ୍ରଶଂସାର ଯୋଗ୍ୟ। ରଘୁବୀର, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ସୌମିତ୍ରି ଓ ଏହି ବୈଦେହୀ ସୀତା ସହିତ ବାସ କରିବ, ସେଉଁଠି ପବିତ୍ରତା ବିରାଜିବ। ମୁନିଙ୍କ ଏହି ଭାଷଣ ଶୁଣି ରାମ ଦୂର୍ବଳ ହସରେ ହାତ ଜୋଡ଼ି, ଅଗ୍ନିପରି ଉଜ୍ୱଳ ତାପସଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ କହିଲେ: “ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ଆମର ଗୁଣରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧନ୍ୟତା ଓ ଉପକୃତିର କଥା। ଦୟାକରି ଆମକୁ ସେମିତି ଏକ ସ୍ଥାନ ଦେଖାନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଜଳ ଓ ଗଛପଲା ଅଧିକ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ଏକ ଆଶ୍ରମ ନିର୍ମାଣ କରି, ଭକ୍ତି ଓ ଶାନ୍ତିରେ ବାସ କରିପାରିବା।” ମୁନି ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି କିଛିକ୍ଷଣ ଚିନ୍ତା କରି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୃଦୟରେ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା କହିଲେ: “ସୌମିତ୍ରି ସହିତ ସେଉଁଠି ଯାଅ, ତୁମେ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରି ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କର, ଏଠି ରହି ଆନନ୍ଦ ପାଅ। ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ତୁମ ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ ତପୋବଳରେ ଜଣା। ଦଶରଥଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହବଶତଃ ମୁଁ ତୁମ ହୃଦୟର ଆଶା ଓ ଇଚ୍ଛା ଜାଣିଛି—ତୁମେ ଏଠି ମୋ ସହ ଅରଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମରେ ବାସ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ। ଏହିଠିପାଇଁ ମୁଁ କହୁଁଛି: ପଞ୍ଚବଟୀକୁ ଯାଅ, ସେଉଁଠି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଅରଣ୍ୟ ଅଛି, ଏଠି ମୈଥିଳୀ ସୀତା ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିବେ। ସେଉଁଠି ପ୍ରଶଂସାର ଯୋଗ୍ୟ, ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ନିକଟରେ, ଏଠି ସୀତା ଖୁସି ହେବେ। ମୂଳଫଳରେ ପ୍ରଚୁର, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନିର୍ଜନ ଓ ପବିତ୍ର, ଦୃଶ୍ୟରେ ଶୋଭାପୂର୍ଣ୍ଣ। ରାମ, ତୁମେ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସୁରକ୍ଷାଦାନ କ୍ଷମ; ଏଠି ରହି ତୁମେ ତାପସମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିବ। ଏଠାରେ ମହାନ୍ ମଧୂକ ବୃକ୍ଷ ଦେଖ, ଏହାର ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାଇ ଏକ ବଟବୃକ୍ଷ ଦେଖିବ। ପର୍ବତ ସମୀପରେ ଥିବା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ଲାଟୋ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ, ତୁମେ ପଞ୍ଚବଟୀ ଗଛମାଳାକୁ ପହଞ୍ଚିବ, ଯେଉଁଠି ସର୍ବଦା ଫୁଲ ଫୁଲିଥାଏ।” ମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଏପରି ଉପଦେଶ ପାଇଁ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଗମ୍ଭୀର ଭାବରେ ମୁନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତାଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ ସୀତା ସହିତ ପଞ୍ଚବଟୀ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ। ରାଜପୁତ୍ର ଦୁଇଜଣ, ଧନୁଷ ଓ ତୀରଧାରଣ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଭୟ ହୃଦୟରେ, ମୁନି ଦେଖାଇଦେଇଥିବା ପଥରେ ପଞ୍ଚବଟୀ ପ୍ରତି ଯାତ୍ରା କଲେ। ଏଉଁପରି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ସର୍ଗର ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣ। ପଞ୍ଚବଟୀ ପଥେ ଯିବା ସମୟରେ, ରଘୁବଂଶର ଅନନ୍ଦ ରାମ ଏକ ବିଶାଳ ଦେହୀ ଓ ଭୟାନକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୃଧ୍ର ପକ୍ଷୀ ସହିତ ସାକ୍ଷାତ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଦେଖି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭାବିଲେ ଏହା କିଛି ରାକ୍ଷସ ପକ୍ଷୀ ହେବ, ତେଣୁ ପଚାରିଲେ—“ତୁମେ କିଏ?” ସେ ମୃଦୁ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ: “ମୋ ପିଲାମାନେ, ମୁଁ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁ, ଏହା ଜାଣ।” ଏହି କଥାରେ ରାମ ତାଙ୍କୁ ପିତୃବନ୍ଧୁ ବୋଲି ସମ୍ମାନ କରି, ତାଙ୍କର ଗୋତ୍ର ଓ ନାମ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଲେ। ପକ୍ଷୀ ରାମଙ୍କୁ ନିଜ ଜନ୍ମ ଓ ଗୋତ୍ର ବିବରଣୀ ଦେଇ କହିଲେ: “ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରେ ଏକାଧିକ ପ୍ରଜାପତି ଜନ୍ମିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କର୍ଦମ ପ୍ରଥମ, ତାପରେ ବିକୃତ, ଏହିପରେ ଶେଷ, ସଂଶ୍ରୟ, ବହୁପୁତ୍ର। ତାପରେ ସ୍ଥାଣୁ, ମରୀଚି, ଅତ୍ରି, କ୍ରତୁ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ଅଙ୍ଗିରା, ପ୍ରଚେତାସ୍, ପୁଲହ। ତାପରେ ଦକ୍ଷ, ବିବସ୍ୱାନ୍, ଏବଂ ଅରିଷ୍ଟନେମି, ଏବଂ ଶେଷରେ ପ୍ରଭାସ୍ବାନ କଶ୍ୟପ। ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ୬୦ ଜଣ ଝିଅ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କଶ୍ୟପ ଅଷ୍ଟ ଝିଅଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ—ଅଦିତି, ଦିତି, ଦାନୁ, କାଳକା, ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧବଶା, ମନୁ, ଓ ଅନଳା। ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, କଶ୍ୟପ କହିଲେ: ‘ତୁମେ ଏମିତି ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିବା, ଯେଉଁମାନେ ତିନି ଲୋକର ଅଧିପତି ହେବେ।’ ଅଦିତି ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ଅଶ୍ୱିନୀକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଦିତି ଦୈତ୍ୟମାନେ, ଦାନୁ ଅଶ୍ୱଗ୍ରୀବ; ତାମ୍ରା ତାଳି ପଞ୍ଚକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—କ୍ରଉଞ୍ଚୀ, ଭାସୀ, ଶ୍ୟେନୀ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ, ଶୁକୀ। କ୍ରଉଞ୍ଚୀ ଉଲ୍ଲୁ, ଭାସୀ ଭାସ ପକ୍ଷୀ, ଶ୍ୟେନୀ ଶ୍ୟେନ ଓ ଗୃଧ୍ର, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ ହଂସ, କଳହଂସ ଓ ଚକ୍ରବାକ, ଶୁକୀ ନତା, ଏବଂ ନତାଙ୍କ ଝିଅ ହେଉଛନ୍ତି ବିନତା।” ଏଭଳି ଗୃଧ୍ର ପକ୍ଷୀ ନିଜ ଗୋତ୍ର, ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ପ୍ରାଚୀନ ବଂଶ ପରିଚୟ ରାମଙ୍କୁ ଦେଲେ।