ଏକ ସମୟର କଥା, ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ଦଶରଥ ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ପୁତ୍ର ରାମ, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଏକ ମହାନ ଋଷିଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବା ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସହ ଥିଲେ ତାଙ୍କର ଛୋଟ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯିଏ ରାମଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତି ଓ ସମର୍ପିତାଭାବରେ ସେବା କରୁଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନମ୍ରତା ସହ କହିଲେ, “ମୁଁ ତାଙ୍କର ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯଦି ଆପଣ ଏହି କଥା ଶୁଣିଥିବେ।” ସେମାନେ ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜଙ୍ଗଲୀ ଅରଣ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି। ସମସ୍ତେ ମିଶି ଏହି ପୂଜ୍ୟ ଋଷିଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଦୟାକରି ଆମର ଉପସ୍ଥିତି ଘୋଷଣା କରନ୍ତୁ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏହି ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୁରନ୍ତ ‘ଯଥାସ୍ଥିତି’ ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ଏବଂ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମହାନ ତପସ୍ବୀ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ବସିଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କର ହାତ ଯୋଡି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ରାମଙ୍କ ଆଗମନର କଥା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରଶଂସିତ ଶିଷ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ଅଗ୍ନି ଦେବତାଙ୍କର କୃପା ରହିଛି, ସେ କହିଲେ, “ଏହେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ସେମାନେ ସୀତାଙ୍କ ସହ ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଏହି ଭାଇମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି ଏବଂ ସେବା କରିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ।” “ଏଠାରେ ଯାହା ଉଚିତ, ଆପଣ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ,” ଶିଷ୍ୟ କହିଲେ। ଏହି ଖବର ଶୁଣି ଋଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଜାଣିଲେ ଯେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆସିଯାଇଛନ୍ତି। ସେ ମହିଳା ଵୈଦେହୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏତେ ଦିନ ପରେ ଆଜି ରାମ ମୋତେ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ମୋ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦିନ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା ଥିଲା। ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଆସନ୍ତୁ।” ଶିଷ୍ୟ ନମସ୍କାର କରି ‘ଯଥାସ୍ଥିତି’ ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ବାହାରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ରାମ କିଏ? ସେ ଋଷିଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଆସନ୍ତୁ।” ତେଣୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶିଷ୍ୟ ମିଶି ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ଓ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ଶିଷ୍ୟ ଆଦର ସହିତ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ କଥା ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ ଏବଂ ରିତିଅନୁସାରେ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ସେମାନେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଲେ। ରାମ ଆଶ୍ରମକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶାନ୍ତି ଏବଂ ମୃଗମାନ୍ୟ ଚରଣ କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିବାସ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସ୍ଥାନ, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଭାସ୍କର, ସୋମ, ଭଗ, କୁବେର, ଧାତୃ, ବିଧାତୃ, ବାୟୁ, ବରୁଣ, ଗାୟତ୍ରୀ, ବସୁ, ନାଗରାଜ, ଗରୁଡ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ଧର୍ମ ଆଦି ଦେବତାଙ୍କ ନିବାସ ସ୍ଥାନ ଦେଖିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଋଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ। ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏଠି ଆସୁଛନ୍ତି ପୂଜ୍ୟ ଋଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟ। ତାଙ୍କର ଦାନଶୀଳତା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଆଶ୍ରମ ତପସ୍ୟାର ଧନ ରୂପେ ପ୍ରତୀତି ହେଉଛି।” ଏପରେ ଶୂରବୀର ରାମ ରବି ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଇଲେ। ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ହାତ ଯୋଡି ରାମ ନମ୍ରତା ସହ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଅଗସ୍ତ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ଆସନ ଓ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନର ଜଳ ଦେଲେ, ତାଙ୍କ କୁଶଳ ଜିଜ୍ଞାସା କରି, ବସିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ। ଏପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରେ ହବନ କରି, ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଜଳ ଦେଇ, ଅତିଥିମାନେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ। ତା’ପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରେ ହବନ କରି, ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଜଳ ଦେଇ, ଅତିଥିକୁ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଦେବା ଉଚିତ। ଯଦି କୌଣସି ତପସ୍ବୀ ଏହି ନିୟମ ଭଙ୍ଗ କରେ, ସେ ପରଲୋକରେ ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷୀ ପରି ନିଜ ମାଂସ ଖାଇବ। ରାଜା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ରଥୀ ଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଦେବା ଉଚିତ। ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟ ଅତିଥି ଭାବେ ଏଠି ଆସିଛ।" ଏହିପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଫଳ, ମୂଳ, ଫୁଲ ଓ ଆବଶ୍ୟକ ଦ୍ରବ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ଦେଇ ଆଦର କଲେ। ଏବଂ କହିଲେ, “ଏହି ଦିବ୍ୟ, ବଡ଼ ଧନୁଷ୍ୟ, ସୁନା ଓ ମଣିରେ ଶୋଭିତ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କରିଥିଲେ। ଏହି ଅଖଣ୍ଡ ବାଣ ବ୍ରହ୍ମା ଦେଇଥିଲେ, ଏହି ଦୁଇ ଅସୀମ କୋଉଉର ଇନ୍ଦ୍ର ଦେଇଥିଲେ। ଏହି କୋଉଉର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅଗ୍ନି ପରି ଦ୍ୱିପ୍ତିମାନ। ଏହି ତଳୱାର ସୁନାର ମୁଣ୍ଡ ଓ ମଣିରେ ଶୋଭିତ। ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନେକୁ ବଧ କରି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭା ଲାଗିଥିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ଵଜ୍ର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେପରି ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ, କୋଉଉର, ବାଣ ଓ ତଳୱାର ଗ୍ରହଣ କର।" ଏପରି କହି ତେଜସ୍ୱୀ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଏହି ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଆରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଗୌରବମୟ ବାଲ୍ମୀକୀ ରାମାୟଣର ତ୍ରୟୋଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଅଗସ୍ତ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ରାମ, ମୁଁ ତୁମରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ସୀତା ସହିତ ମୋତେ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଆସିଛ, ଏଥିପାଇଁ ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରାରେ ତୁମେ କି କ୍ଲାନ୍ତ ଅଟେ? କିମ୍ବା ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଘରକୁ ଫେରିବାକୁ ଆତୁର ଅଟିବେ? ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୋମଳ, ତଥାପି ଦୁଃଖରେ ଅଚଳ ରହିଛନ୍ତି। ପତି ପ୍ରେମରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି। ଯେପରି ସୀତା ଏଠି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି, ରାମ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଖୁସି ଅନୁଭବ କର। ସୀତା ଯେଉଁ କଷ୍ଟ ସହି ତୁମ ସହ ଅରଣ୍ୟରେ ଆସିଛନ୍ତି, ଏହା ଅତି ଦୁର୍ଲଭ କାର୍ଯ୍ୟ।” ଏଭଳି ରାମ, ସୀତା, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଆଗମନ, ଆଦର, ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦାନ ଏବଂ ମଧୁର ସମ୍ବାଦ ହେଲା।