ଏହି ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ଦ୍ୱାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟର କଥା ଆମେ ଶୁଣିବା। ମହାନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଏମିତି ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା। ରଘୁବଂଶୀ ରାମଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏକ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ଆଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ନମ୍ର ଭାବରେ କହିଲେ, “ଦଶରଥ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଓ ପ୍ରବଳ ପୁତ୍ର ରାମ ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କର ଜନାନୀ ସୀତାଙ୍କ ସହ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ମୁଁ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯଦି ଏହି କଥା ଆପଣଙ୍କ କାନରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ଆମେ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛୁ। ଆମେ ସମସ୍ତେ ମହାନ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଦୟାକରି ଆମ ପ୍ରବେଶ କଥା ଘୋଷଣା କରନ୍ତୁ।” ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏହି ଉଚ୍ଚାରିତ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ତପସ୍ୱୀ ଶିଷ୍ୟ କହିଲେ, “ଯଥାସ୍ତୁ,” ବୋଲି ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଆଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଏହି ଖବର ଦେଲେ। ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ଋଷିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ହାତ ଜୋଡି ରାମଙ୍କ ଆଗମନ ଉପରେ ବିସ୍ତୃତ କଥା କହିଲେ। ଆଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଶିଷ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ କହିଲେ, “ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ସୀତାଙ୍କ ସହ ସେମାନେ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଏହି ଭାଇମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ସେବା କରିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ। ଯାହା ଉପଯୁକ୍ତ, ଆପଣ ଆଦେଶ କରନ୍ତୁ।” ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଋଷି ଆଗସ୍ତ୍ୟ ଜାଣିଲେ ଯେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆସିପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ସେ ମହିଳା ବୈଦେହୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏତେ ଦିନ ପରେ ଆଜି ରାମ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଦୀର୍ଘଦିନ ତାଙ୍କ ଆଗମନ ଆଶା କରୁଥିଲି। ରାମ, ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଆସନ୍ତୁ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆଦର କରିବି।” ଶିଷ୍ୟ ନମସ୍କାର କରି, “ଯଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି ହାତ ଜୋଡି ତ୍ୱରିତ ବାହାରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ରାମ କିଏ? ସେ ନିଜେ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତୁ।” ତେଣୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶିଷ୍ୟ ଏକାଠି ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ଶିଷ୍ୟ ଆଦର ସହ କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ଓ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ ଏବଂ ଆଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଦର କଲେ, ପରେ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାମ ଦେଖିଲେ ମନୋହର ଏହି ଆଶ୍ରମ ଶାନ୍ତ, ମୃଗମାନ୍ୟ ତଥା ଏଠି ବ୍ରହ୍ମା, ଅଗ୍ନି, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିବସ୍ବତ୍, ସୋମ, ଭଗ, କୁବେର, ଧାତୃ, ବିଧାତୃ, ବାୟୁ, ବରୁଣ, ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ବସୁମାନଙ୍କ ଆସନ ଅଛି। ଏଠି ନାଗରାଜ, ଗରୁଡ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ଧର୍ମଙ୍କ ଆସନ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ଏହିପରି ଦେବତାମାନଙ୍କ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀ ଦେଖି, ଆଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷି ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମଣ୍ଡଳୀ ସହ ବାହାରି ଆସିଲେ। ତେବେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ମହାନ ଋଷି ଆଗସ୍ତ୍ୟ ବାହାରି ଆସୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଦାନଶୀଳତା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହାକୁ ତପସ୍ୟାର ଧନରାଶି ବୋଲି ଚିହ୍ନିପାରୁଛି।” ଏହିପରି କହି, ଶୂରବାହୁ ରାମ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ଆଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପାଦ ଧରିଲେ। ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡାତ୍ମକ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ଅତିଥି ସ୍ୱାଗତ ରୂପେ ଆଗସ୍ତ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ଆସନ ଓ ପାଦ୍ୟ ଦେଲେ, ତାଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ପ୍ରସ୍ନ କରି, “ବସନ୍ତୁ” ବୋଲି କହିଲେ। ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରେ ହୋମ କରି, ପାଦ୍ୟ ଦେଇ, ଅତିଥି ଆଦର କରି, ଅରଣ୍ୟବାସୀ ପ୍ରଥାଅନୁଯାୟୀ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ। ପରେ ଆଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷି ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଥିବା ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହୋମ ଓ ପାଦ୍ୟ ଦେଇ ଅତିଥିଙ୍କୁ ଆଦର କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ତପସ୍ବୀ ଏହା ନକରେ, ସେ ପରଲୋକରେ ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷୀ ପରି ନିଜ ମାଂସ ଖାଇଥାଏ। ରାଜା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ରଥୀ ଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ତୁମେ ଆଜି ପ୍ରିୟ ଅତିଥି ଭାବେ ଆସିଛ।" ଏହିପରି କହି, ଆଗସ୍ତ୍ୟ ଫଳ, ମୂଳ, ପୁଷ୍ପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଏବଂ କହିଲେ, “ଏହି ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ୍ୟ, ସୁନା ଓ ମଣି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ଅଟୁଟ ତୀର, ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଦୁଇଟି ଅକ୍ଷୟ ତୁଣୀ, ଏବଂ ସୁନାର ମୟ ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ତଳୱାର। ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବେ ଦାନବମାନେ ଉପରେ ବିଜୟ ହାସଲ କରିଥିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ର ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ପରି, ତୁମେ ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ, ତୁଣୀ, ତୀର ଓ ତଳୱାର ଗ୍ରହଣ କର।" ଏହିପରି କହି, ତପୋବଳରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଆଗସ୍ତ୍ୟ ଏହି ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଦେଇ, ପୁଣି କଥା କହିଲେ। ଏବେ ତେରୋଟିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଆଗସ୍ତ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ରାମ, ମୁଁ ତୁମ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ତୁମେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ନିମନ୍ତେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛ, ଏଥିରେ ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ବୋଧହୁଏ ତୁମେ ଦୁହେଁ ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରାରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଉଛ, କିମ୍ବା ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହ କରୁଛନ୍ତି।