ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ସୀତା ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ବୀ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏହି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଏକ ଗୁଣବତୀ ଋଷି, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ଆଦର କରନ୍ତି, ଏବଂ ସଦା ସଜ୍ଜନଙ୍କ ଭଲରେ ଲଗି ନିରତ। ତିନି ଆଗତ ଅତିଥିମାନେଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ ଦେଇ ଏକତ୍ର କରିବେ। ରାମ କହିଲେ, “ଏଠି ମୁଁ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜିବି, ଏବଂ ମମ ପ୍ରିୟ, ଆମେ ଏଠି ଅରଣ୍ୟବାସର ଶେଷ ସମୟ ଅତିବାହିତ କରିବା।” ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ଦେବତାମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଧ୍ଧ, ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଋଷିମାନେ ସଂୟମିତ ଖାଦ୍ୟ ନିୟମ ରଖି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି। ଏଠି କୌଣସି ମିଥ୍ୟାବାଦୀ, କ୍ରୂର, ଧୈର୍ୟହୀନ, କପଟ ଅଥବା ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ବାସ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହି ଋଷିଙ୍କ ସ୍ଵଭାବ ଏପରି। ଏଠି ଦେବତା, ଯକ୍ଷ, ନାଗ ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସଂୟମିତ ଖାଦ୍ୟ ନିୟମ ରଖି ଧର୍ମର ଉପାସନା କରନ୍ତି। ଏଠି ମହାତ୍ମା ସିଧ୍ଧମାନେ ରଥରେ, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକେ, ଶରୀର ଛାଡି ନୂତନ ରୂପରେ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ବିଦାୟ ହୋଇଛନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ଏଠି ଯକ୍ଷତ୍ୱ, ଅମରତ୍ୱ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଯେବେ ସୁଭ ଅର୍ପଣ ଦ୍ଵାରା ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ରାମ, ସୌମିତ୍ରିକୁ କହିଲେ, “ଆମେ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଛୁ; ତୁମେ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରବେଶ କର, ଏଠି ଅଛିଥିବା ଋଷିଙ୍କୁ ଜଣାଇଦିଅ—ମୁଁ ସୀତା ସହିତ ଆସିଛି।” ଏଠିଠାରେ ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ଏକ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ, ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଦଶରଥ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ରାମ ତାଙ୍କ ଜନାନୀ ସୀତା ସହିତ ଏଠି ଆସିଛନ୍ତି। ମୁଁ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦୟାଳୁ ଏବଂ ଭକ୍ତ; ଏହି ସମ୍ବାଦ ଆପଣଙ୍କ କାନ୍ଦେ ପଡ଼ିଛି କି? ଆମେ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏହି ଜଙ୍ଗଳରେ ଆସିଛୁ; ଆମେ ଏଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଦୟାକରି ଆମେ ଆସିଛୁ ବୋଲି ଜଣାଇଦିଅ।” ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତପସ୍ବୀ କହିଲେ, “ଏଉଁ ହେଉ,” ଏବଂ ତିନି ଅଗ୍ନିମଣ୍ଡପକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଏହି ସମ୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଗଲେ। ତିନି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ଥିର କରିବା ଅସମ୍ଭବ, ନମ୍ରତା ସହିତ ରାମଙ୍କ ଆଗମନ ବିଷୟରେ କହିଲେ। ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଶିଷ୍ୟ କହିଲେ, “ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି, ସୀତା ସହିତ; ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ସେବା କରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଏଠି ଯାହା ଉଚିତ, ଆପଣ ଆଦେଶ ଦିଅ।” ଏହି ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି ଋଷି ଜାଣିଲେ ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ତିନି ଭାବନାରେ କହିଲେ, “ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଆଜି ରାମ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଆଗମନ ପାଇଁ ଚିତ୍ତରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲି; ରାମ, ସୀତା ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ।” ଶିଷ୍ୟ ନମସ୍କାର କରି, “ଏଉଁ ହେଉ,” କହିଲେ ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “କିଏ ଏହି ରାମ? ତିନି ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସନ୍ତୁ।” ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏବଂ ଶିଷ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ଶିଷ୍ୟ କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ଏବଂ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ କଥା କହିଲେ। ତିନି ରୀତି ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ମାନ କରି ଆଶ୍ରମକୁ ଆନ୍ତ୍ରଣ କଲେ; ତାପରେ ରାମ, ସୀତା ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାମ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ମୃଗମାନେ ଭରିଥିବା; ଏଠି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଦେଖିଲେ। ତିନି ବିଷ୍ଣୁ, ମହେନ୍ଦ୍ର, ବିବସ୍ୱତ, ସୋମ, ଭଗ, କୁବେରଙ୍କ ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ଧାତୃ, ବିଧାତୃ, ବାୟୁ, ବରୁଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ। ଗାୟତ୍ରୀ, ବସୁ, ନାଗରାଜ, ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ। କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଏବଂ ଧର୍ମଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଘିରି ଋଷି ନିଜେ ବାହାରିଲେ। ରାମ ଦେଖିଲେ ତିନି ତପୋଜ୍ୱଳ ଋଷି ଆସୁଛନ୍ତି; ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମହାନ ଋଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ବାହାରୁଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଦାନଶୀଳତା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଆଶ୍ରମ ତପସ୍ୟାର ଖଜାନା ପରି ଲାଗେ।” ଏପରି କହି ରାମ, ମହାବଳୀ, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପାଦ ଧରି ନମସ୍କାର କଲେ, ତିନି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ତାପରେ ରାମ, ସୀତା ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନମ୍ରତା ସହିତ ଯୋଗ ହାତରେ ଉଭୟ ନମସ୍କାର କଲେ। ଅଗସ୍ତ୍ୟ କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମଙ୍କୁ ଆସନ, ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ, ତାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ କୁଶଳ ଜିଜ୍ଞାସା କରି, “ବସନ୍ତୁ” କହିଲେ। ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଅତିଥିମାନେଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ, ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଦେଇ ଉଚିତ ଭାବେ ଆଦର କଲେ, ତାପରେ ଉପଯୁକ୍ତ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ। ତାପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଏବଂ ପ୍ରଥମେ ବସି, ଯୋଗ ହାତରେ ବସିଥିବା ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ ଏବଂ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଦେଇ ଅତିଥିକୁ ଉଚିତ ଭାବେ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ନ କଲେ, ତପସ୍ବୀ ପରଲୋକରେ ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷୀ ପରି ନିଜ ମାଂସ ଖାଇବ। ରାଜା ଧର୍ମଜ୍ଞ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀ, ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କ ନାଥ; ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ, ଆପଣ ଆମେ ଆଶ୍ରମର ଦୟାଳୁ ଅତିଥି।" ଏପରି କହି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ଫଳ, ମୂଳ, ଫୁଲ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ, ତାପରେ କହିଲେ, “ଏହି ଦିବ୍ୟ, ମହା ଧନୁ, ସୁନା ଏବଂ ହୀରାରେ ସଜିତ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧନୁ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କରିଥିଲେ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ।