ଏହି ଅତିଶୟ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଯଶସ୍ବୀ ଆଶ୍ରମଟି ହେଉଛି ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ କର୍ମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମହାର୍ଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ଆଶ୍ରମ। ଏଠାରେ ଶିଷ୍ଟ ହରିଣମାନେ ନିର୍ବିକଳଙ୍କ ଭାବରେ ରହନ୍ତି। ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମହାର୍ଷି ଏକ ପୁଣ୍ୟବାନ ଋଷି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ସଦା ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିରତ ଓ ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ନିମନ୍ତେ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥାନ୍ତି। ତିନି ଆମେ ଯେଉଁଠାରେ ପହଞ୍ଚିଛୁ, ସେଠି ଆମକୁ ଉତ୍ତମ ଉପାୟରେ ଏକତ୍ର କରିବେ। ଏଠି, ମୁଁ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବି ଓ ମୃଦୁ ଭାବରେ ଆମର ଅବଶିଷ୍ଟ ବନବାସ ଏଠି ଅତିବାହିତ କରିବି, ମହାର୍ଷି। ଏଠି ଦେବତାମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଋଷିମାନେ ନିୟମିତ ଉପବାସରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ସେବା କରନ୍ତି। ଏଠି କୌଣସି ମିଥ୍ୟାବାଦୀ, ଦୁଷ୍ଟ, ଚତୁର, କପଟ କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟ ଲୋକ ରହିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହା ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଶିଳ୍ପ ଅଟୁଟ ରହିଛି। ଏଠି ଦେବତା, ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ ଉପବାସରେ ଧର୍ମ ପୂଜାରେ ନିରତ ରହନ୍ତି। ଏଠି ମହାତ୍ମା ସିଦ୍ଧମାନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ରଥରେ ଶରୀର ଛାଡି ନୂତନ ରୂପରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଏଠି ଯକ୍ଷତ୍ୱ, ଅମରତ୍ୱ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ଉତ୍ତମ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସୌମିତ୍ରି, ଆମେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଛୁ; ତୁମେ ପ୍ରଥମେ ଭିତରକୁ ଯାଉ ଓ ଏଠି ଥିବା ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ଜଣାଇଦିଅ ଯେ ମୁଁ ସୀତା ସହିତ ଆସିଛି।" ଏଠିଠାରେ ଆରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ଦ୍ୱାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମଙ୍କ ଭାଇ, ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ନଜିକରେ ଗଲେ ଓ କହିଲେ, "ଦଶରଥ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ପୁତ୍ର ରାମ ସୀତା ସହିତ ଏଠି ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ମୁଁ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସେଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଅନୁସରଣ କରେ। ଆମେ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି ଅତି ଜଙ୍ଗଲ ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛୁ; ଆମେ ସମସ୍ତେ ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଦୟାକରି ଆମକୁ ଘୋଷଣା କରିଦିଅ।" ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ତପସ୍ୱୀ କହିଲେ, "ଯଥା" ଓ ତିନି ଅଗ୍ନି ଶାଳାରେ ଯାଇ ଏହା ଘୋଷଣା କରିଦେଲେ। ଶିଷ୍ୟ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଯିଏ ତପସ୍ୟାରେ ଅବିଚଳିତ, ହାତ ଜୋଡି ରାମଙ୍କ ପହଞ୍ଚିବା ବିଷୟ କହିଲେ। ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଜଣାଇଲେ, "ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୀତା ସହିତ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଏବଂ ସେବା କରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଯାହା ଉଚିତ, ଆପଣ ନିର୍ଦେଶ କରନ୍ତୁ।" ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଶୁଣି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଜଣାଇଲେ ଯେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ତିନି ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସୁଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏତେ ଦିନ ପରେ ରାମ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଆଗମନକୁ ହୃଦୟରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲି। ରାମ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସୀତା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଆଗକୁ ଆସନ୍ତୁ।" ଶିଷ୍ୟ ନମସ୍କାର କରି, "ଯଥା" କହି ବାହାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତ କଥା କହିଲେ, "କିଏ ରାମ? ସେ ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସନ୍ତୁ।" ତାହାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ତିନି କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ଓ ଜନକନନ୍ଦନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଲେ; ଶିଷ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ କଥା କହିଲେ। ନିୟମାନୁସାରେ ସମ୍ମାନ କରି, ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିଲେ। ରାମ ଆଶ୍ରମକୁ ଦେଖିଲେ, ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ହରିଣ ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏଠି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିବାସ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଦେଖିଲେ। ତିନି ବିଷ୍ଣୁ, ମହେନ୍ଦ୍ର, ବିବସ୍ୱତ, ସୋମ, ଭଗା, କୁବେରଙ୍କ ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ଧାତୃ, ବିଧାତୃ, ବାୟୁ, ମହାତ୍ମା ବରୁଣଙ୍କ ନିବାସ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ଗାୟତ୍ରୀ, ଭସୁମାନେ, ସର୍ପ ରାଜା, ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ନିବାସ ଦେଖିଲେ। କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ଧର୍ମଙ୍କ ନିବାସ ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୟମାନ। ଏହାପରେ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଥିବା ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମହାର୍ଷି ନିଜେ ବାହାରେ ଆସିଲେ। ରାମ ଦେଖିଲେ ଯେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଋଷି ଆସୁଛନ୍ତି; ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ମହାର୍ଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଆସୁଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଦାନଶୀଳତା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ତପସ୍ୟାର ଭଣ୍ଡାର ଭାବରେ ଚିହ୍ନିପାରୁଛି।" ଏପରି କହି ରଘୁବଂଶୀ ରାମ, ଦୀପ୍ତିମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଚରଣ ଧରି ନମସ୍କାର କଲେ। ଶ୍ରଦ୍ଧା ଭାବରେ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଜୋଡି ଉଭୟ ଦଣ୍ଡ ଶିଷ୍ୟ ଭାବରେ ଉଭୟ ଦଣ୍ଡ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଅଗସ୍ତ୍ୟ କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଉପବିଷ୍ଟ ହେବାକୁ ଓ ମୁଁଦାଇବା ପାଇଁ ଜଳ ଦେଲେ। ତାଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ପ୍ରସ୍ନ କରି, "ଉପବିଷ୍ଟ ହୁଅ" କହିଲେ। ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରି, ମୁଁଦାଇବା ପାଇଁ ଜଳ ଦେଇ, ନିୟମାନୁସାରେ ଅତିଥିମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଲେ, ଏବଂ ବନବାସୀ ନିୟମାନୁସାରେ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ। ପରେ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମହାର୍ଷି ଉପବିଷ୍ଟ ହେଇ ଧର୍ମ ଜ୍ଞ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରି ମୁଁଦାଇବା ପାଇଁ ଜଳ ଦେଇ, ଅତିଥିମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେବା ଉଚିତ; ଯଦି ଏହି ନିୟମ ଅନୁସରଣ ନହୁଏ, ତେବେ ତପସ୍ୱୀ ପରଲୋକରେ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ପରି ନିଜ ମାଂସ ଭୋଜନ କରିବ।" "ରାଜା, ଯିଏ ଧର୍ମିକ ଓ ପ୍ରବଳ ରଥୀ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ନାଥ; ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ଆଦର ଦେବା ଉଚିତ, ଆପଣ ଦୟାର ଅତିଥି ଭାବରେ ଆସିଛନ୍ତି।" ଏପରି କହି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ଫଳ, କନ୍ଦ, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଭିଷ୍ଟ ଦାନ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ସୀତା, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ କରି ଉଚିତ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।