ଏକ ଦିନ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ଅରଣ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଯାଉଥିଲେ। ସେଠି କେହି ହାତୀର ଶୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଚାପି ଦିଆଯାଇଥିଲେ, କେହି ବାନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ଶହେ ଶହେ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଦରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାମ, ମନୋରମ ଦୂର୍ଗନେତ୍ର, ନିଜ ପଛରେ ଚାଲୁଥିବା ଶୂରବୀର ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ— "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏଠି ଗଛମାନେ ଚମକୁଥିବା ପତ୍ରରେ ଶୋଭିତ, ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ମୂଦା, ଏଠିରୁ ଅତି ଦୂରରେ ନୁହଁ, ଏଠି ଏକ ମହାତପସ୍ୱୀଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ଯାହାର ମନ ପବିତ୍ର। ଏହି ଆଶ୍ରମ, ଯାହା ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କର ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏଠି ଦେଖାଯାଉଛି— ତାଙ୍କର କର୍ମରେ, ଏହି ଆଶ୍ରମ ଅରଣ୍ୟର କ୍ଳାନ୍ତି ଦୂର କରେ। ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଧୁଆଁରେ ଭରିଥିବା, ଚାଳା ଓ ଚର୍ମର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ମୃଗମାନେ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି। ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ଜଗତର ମଙ୍ଗଳକାମନା କରି, ମୃତ୍ୟୁକୁ ଶମ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ କର୍ମରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଶରଣସ୍ଥଳ କରିଥିଲେ। ଏହି ଆଶ୍ରମ, ଯାହା ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟ କରିଥିଲେ, ସେଠି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, କିନ୍ତୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏହାକୁ ଉପଭୋଗ କରିପାରିନାହାନ୍ତି। ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ କର୍ମରୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ରାତିରେ ଚଳିଥିବା ମୂଦାମାନେ ନିର୍ବିରୋଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ଏହି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତିନି ଲୋକରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଏହାକୁ ଜୟ କରିପାରିନାହାନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଗକୁ ଯାଇବାକୁ ବନ୍ଦ କରିବା ପାଇଁ ମହା ଵିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୁଗତ ହୋଇ ଅଧିକ ଉଚ୍ଚ ହୋଇନାହିଁ। ଏହି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ କର୍ମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଶାନ୍ତ ମୃଗମାନେ ସେବା କରୁଛନ୍ତି। ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଏକ ପୁଣ୍ୟ ମୁନି, ଜଗତରେ ସମ୍ମାନିତ, ସଦା ଉତ୍ତମର ମଙ୍ଗଳକାମନା କରୁଥିବା; ସେ ଆମେ ଆସିଥିବା, ଉତ୍ତମ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଏକତ୍ର କରିବେ। ଏଠି ମୁଁ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜିବି, ଏହି ମହା ମୁନିଙ୍କୁ, ଏବଂ ଶିଷ୍ଟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ଆମର ଅରଣ୍ୟବାସର ଶେଷ ସମୟ ଏଠି ବିତାଇବି। ଏଠି ଦେବମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଋଷିମାନେ, ସମସ୍ତେ ନିୟମିତ ଭୋଜନରେ ଅନୁସୃତ, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ସେବା କରୁଛନ୍ତି। ଏଠି କୌଣସି ମିଥ୍ୟାବାଦୀ, କ୍ରୂର, ଚତୁର, ବିକୃତ ବ୍ୟକ୍ତି ବସିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହି ମୁନିଙ୍କର ନିୟମ ଏପରି। ଏଠି ଦେବମାନେ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ପକ୍ଷୀମାନେ ନିୟମିତ ଭୋଜନରେ ଅନୁସୃତ, ଧର୍ମର ଉପାସନାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି ବସିଛନ୍ତି। ଏଠି ମହାତ୍ମା ସିଦ୍ଧମାନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ରଥରେ, ଦେହ ଛାଡି ନୂତନ ରୂପରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଠିଗଲେ। ଦେବମାନେ ଏଠି ଯକ୍ଷତ୍ୱ, ଅମରତ୍ୱ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ, ଶୁଭ ଅର୍ପଣ କରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ପୂଜା କରିଥିଲେ। "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଆମେ ଆଶ୍ରମ ପହଞ୍ଚିଛୁ; ପ୍ରଥମେ ତୁମେ ଭିତରକୁ ଯାଉ ଏବଂ ମୁନିଙ୍କୁ ଜଣାଇଦିଅ, ମୁଁ ସୀତା ସହିତ ଆସିଛି।" ଏଠିଠାରେ ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ଦ୍ୱାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରାଘବଙ୍କ ଭାଇ, ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ— "ଦଶରଥ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ପୁତ୍ର ରାମ, ତାଙ୍କ ଜନାନୀ ସୀତା ସହିତ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ମୁଁ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ନିଷ୍ଠା ବିଶ୍ୱାସରେ ଅଛି; ଯଦି ଏହି ଖବର ଆପଣଙ୍କ ଶ୍ରବଣରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ଆମେ ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜଙ୍ଗଳରେ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛୁ; ଆମେ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଦୟାକରି ଆମକୁ ଜଣାଇଦିଅ।" ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି ତପସ୍ବୀ କହିଲେ, "ଏହିପରି ହେଉ," ଏବଂ ଅଗ୍ନି କୁଣ୍ଡକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ମୁନିଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ। ଶିଷ୍ୟ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯାଇ, ତାଙ୍କ ସଂଯମ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ଥିର କରିପାରିନଥିବା, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ— "ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି, ସୀତା ସହିତ; ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଏବଂ ସେବା କରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଯାହା ଯଥାଯଥ୍ୟ, ଆପଣ ଆଜ୍ଞା ଦିଅ।" ଏହି ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି ମୁନି ଜାଣିଲେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆସିଛନ୍ତି। ସେ ମହାନୀୟ ବୈଦେହୀକୁ କହିଲେ— "ଭାଗ୍ୟରେ ଆଜି ରାମ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି। ମୁଁ ବହୁ ଦିନ ମନରେ ଏହି ଆଶା ରଖିଥିଲି; ରାମ, ସମ୍ମାନିତ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଆସୁନ୍ତୁ।" ଶିଷ୍ୟ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, "ଏହିପରି ହେଉ," ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ବାହାରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ— "ଏହି ରାମ କିଏ? ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସୁନ୍ତୁ।" ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ସେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ଓ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଲେ; ଶିଷ୍ୟ ଆଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଉକ୍ତି ଆଦର ସହିତ କହିଲେ। ଏହି ପ୍ରକାର ଆଦର କରି, ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ଆଶ୍ରମ ଶାନ୍ତ ଓ ମୃଗମାନେ ଭରିଥିବା ଦେଖି, ରାମ ସେଠି ବ୍ରହ୍ମା ନିବାସ, ଅଗ୍ନି ନିବାସ ଦେଖିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ, ମହେନ୍ଦ୍ର, ବିବସ୍ବତ, ସୋମ, ଭଗ, କୁବେରଙ୍କ ନିବାସ ଦେଖିଲେ। ଧାତୃ, ବିଧାତୃ, ବାୟୁ, ବରୁଣଙ୍କ ନିବାସ ଦେଖିଲେ। ଗାୟତ୍ରୀ, ଵସୁମାନେ, ନାଗରାଜ, ଗରୁଡଙ୍କ ନିବାସ ଦେଖିଲେ। କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଓ ଧର୍ମଙ୍କ ନିବାସ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଆଗକୁ ଆସିଲେ।